Sáng 21/5, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị thúc đẩy kết nối, phát triển vận tải đa phương thức nhằm nhận diện những điểm nghẽn trong kết nối hạ tầng và tổ chức vận tải, từ đó đề xuất giải pháp phát triển đồng bộ các loại hình vận tải, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt gần 930 tỷ USD; sản lượng vận tải hàng hóa đạt trên 3 tỷ tấn, tăng 14,1% so với cùng kỳ. Trong đó, vận tải đường bộ tiếp tục tăng trưởng mạnh nhất với hơn 2,2 tỷ tấn hàng hóa, tăng 14,7%; sản lượng container thông qua cảng biển đạt khoảng 34,3 triệu TEU, tăng 12%.

Theo Bộ trưởng, những kết quả này góp phần quan trọng giúp GDP Việt Nam tăng 8,02%, mức cao nhất giai đoạn 2011 - 2025. Tuy nhiên, ngành vận tải và logistics đang đối mặt với nhiều khó khăn như xung đột tại Trung Đông, biến động chính sách thuế quan toàn cầu và giá nhiên liệu tăng cao khiến chi phí vận tải quốc tế biến động mạnh.

Thị phần vận tải mất cân đối

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho rằng vận tải đa phương thức tại Việt Nam hiện vẫn tồn tại nhiều bất cập, nổi bật là sự mất cân đối nghiêm trọng về thị phần vận tải.

“Vận tải đường bộ đang chiếm khoảng 75% khối lượng vận chuyển hàng hóa, trong khi vận tải đường sắt chỉ chiếm khoảng 0,18%”, Bộ trưởng nêu thực tế.

Theo ông Minh, đội tàu biển Việt Nam còn hạn chế, thị phần vận tải quốc tế chủ yếu nằm trong tay các hãng tàu nước ngoài. Vận tải đường thủy nội địa có ưu thế chi phí thấp nhưng chưa phát triển tương xứng do hạn chế về luồng lạch và tĩnh không cầu. Đáng chú ý, kết nối giữa đường sắt với cảng biển, cảng cạn ICD và các trung tâm logistics lớn vẫn chưa đồng bộ.

Khẳng định phát triển vận tải đa phương thức không chỉ là bài toán hạ tầng mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia và an ninh kinh tế, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của khu vực.

“Phát triển vận tải đa phương thức là bài toán về năng lực cạnh tranh quốc gia, về an ninh kinh tế và khát vọng đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa khu vực và thế giới trong kỷ nguyên mới”, Bộ trưởng nói.

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, mỗi phương thức vận tải cần phát huy đúng vai trò. Trong đó, đường bộ đảm nhận vận chuyển chặng đầu và chặng cuối; đường sắt vận chuyển khối lượng lớn, cự ly dài; hàng hải phục vụ xuất nhập khẩu; đường thủy nội địa vận chuyển chi phí thấp; còn hàng không đảm nhận vận chuyển nhanh các mặt hàng giá trị cao.

Tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa tới 10%

Báo cáo tại hội nghị, ông Đỗ Công Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng), cho biết vận tải đa phương thức đã trở thành xu hướng chủ đạo trên thế giới nhờ khả năng kết hợp tối ưu các loại hình vận tải trong cùng chuỗi logistics.

Tuy nhiên tại Việt Nam, tỷ trọng vận tải đa phương thức hiện chưa đạt 10%, trong khi ở các quốc gia phát triển con số này dao động từ 25 - 40%. Theo ông Thủy, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở việc đầu tư thêm hạ tầng mà còn là năng lực tổ chức, kết nối và tối ưu hóa hệ thống hiện hữu.

Hiện tổng giá trị kết cấu hạ tầng giao thông của Việt Nam khoảng 5 triệu tỷ đồng, chiếm gần 50% tổng giá trị tài sản của 19 loại kết cấu hạ tầng quốc gia. Dù vậy, cơ cấu vận tải vẫn mất cân đối khi đường bộ chiếm tới 75,1%, đường thủy nội địa chiếm 19,8%, đường biển 4,9%, đường sắt 0,18% và hàng không chỉ 0,02%.

Theo lãnh đạo Vụ Vận tải và An toàn giao thông, mạng lưới vận tải đa phương thức của Việt Nam hiện được tổ chức quanh 4 hành lang kinh tế chính gồm hành lang Bắc - Nam, hành lang Đông - Tây, vùng logistics phía Bắc và vùng logistics phía Nam.

Tuy nhiên, kết nối giữa đường thủy nội địa với đường bộ, đường sắt còn hạn chế do nhiều cảng thủy nằm trên các tuyến tỉnh lộ, khó kết nối với quốc lộ; năng lực bốc dỡ hàng hóa thấp khiến chi phí logistics tăng cao.

“Việc kết nối vận tải đường sắt với đường thủy nội địa và cảng biển chưa được quan tâm đầu tư đồng bộ. Hệ thống cảng cạn ICD còn hạn chế”, ông Thủy đánh giá.

Đề xuất phát triển mạnh trung tâm logistics

Đánh giá vận tải đa phương thức có nhiều tiềm năng, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), cho rằng vận tải đường bộ hiện phát triển mạnh nhất do tính linh hoạt cao.Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiều địa phương đang phát triển khu thương mại tự do và khu kinh tế mở, cần định hướng phát triển cân bằng giữa các loại hình vận tải.

Theo ông Hải, muốn phát triển vận tải đa phương thức thì phải đầu tư phát triển các trung tâm logistics có khả năng kết nối nhiều phương thức vận tải. Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu đề nghị Bộ Xây dựng bố trí quỹ đất và nguồn lực phù hợp để phát triển các trung tâm logistics và nhà ga hàng hóa tại các sân bay lớn.

Ở lĩnh vực hàng không, ông Khuất Việt Hùng, Phó Chủ tịch HĐQT Vietjet, cho biết thị phần vận tải hàng hóa hàng không của các hãng nội địa hiện chỉ chiếm khoảng 10%. Theo ông Hùng, Việt Nam đang thiếu doanh nghiệp logistics lớn, thiếu kho bãi và sân đỗ cho tàu bay hàng hóa, trong khi hoạt động vận tải hàng không vẫn phụ thuộc lớn vào các hãng nước ngoài.

Đại diện Vietjet đề xuất cần xây dựng cơ chế đặc thù cho các trung tâm logistics hàng không lớn như Nội Bài, Long Thành và Chu Lai; đồng thời phát triển đội tàu bay cargo chuyên dụng và cải cách thủ tục hành chính.

Đối với lĩnh vực đường sắt, ông Nguyễn Quốc Vượng đề xuất tập trung phát triển các hành lang vận tải đa phương thức Bắc - Nam, trong đó đường sắt đảm nhận vận tải container đường dài; đường bộ thực hiện gom hàng và phân phối cuối; đường biển đảm nhận vận tải xuất nhập khẩu và trung chuyển quốc tế.

“Ngành đường sắt Việt Nam cam kết tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao năng lực vận tải, tăng cường kết nối với đường bộ, đường biển và doanh nghiệp logistics để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc gia và quốc tế”, ông Vượng khẳng định.

Khẩn trương rà soát, điều chỉnh quy hoạch

Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các đơn vị khẩn trương rà soát, điều chỉnh các quy hoạch giao thông và hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển vận tải đa phương thức.

Theo Bộ trưởng, năm 2026 là năm bản lề triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030 và thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.

Bộ Xây dựng sẽ phối hợp với các bộ, ngành rà soát quy định pháp luật về vận tải; nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các cơ chế, chính sách còn chồng chéo; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Trong đó, Vụ Vận tải và An toàn giao thông được giao chủ trì nghiên cứu sửa đổi Nghị định 87/2009, xây dựng chính sách phát triển vận tải đa phương thức lấy cảng biển, cảng thủy, ga đường sắt và cảng hàng không làm trung tâm kết nối.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy phát triển riêng lẻ từng loại hình vận tải sang xây dựng hệ thống vận tải tích hợp theo chuỗi liên thông; phát triển hạ tầng đồng bộ trên các hành lang vận tải đa phương thức và quản trị vận tải dựa trên dữ liệu, nền tảng số.