Hàng loạt sản phẩm sữa công thức dành cho trẻ sơ sinh bị thu hồi trên phạm vi toàn cầu, sau cảnh báo nhiễm độc tố cereulide. Hàng tỷ USD giá trị vốn hóa của các tập đoàn sản xuất sữa lớn nhất thế giới như Danone, Nestlé đã “bốc hơi”. Nhưng quan trọng hơn cả, cuộc khủng hoảng này một lần nữa đặt ra câu hỏi lớn về quy trình kiểm soát chất lượng của những thương hiệu danh tiếng nhất. Khủng hoảng sữa cũng là khủng hoảng niềm tin với người tiêu dùng.

Thu hồi sữa công thức từ các thương hiệu lớn

Tại châu Âu, nơi vốn được coi là có tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe nhất thế giới, vụ bê bối lần này không chỉ đơn thuần là một "sự cố kỹ thuật" mà đang bị giới chức trách nhìn nhận như một hồi chuông cảnh báo về những lỗ hổng mang tính hệ thống.

Khác với các loại vi khuẩn thông thường có thể bị tiêu diệt qua xử lý nhiệt, độc tố cereulide (do vi khuẩn Bacillus cereus sản sinh) cực kỳ khángnhiệt. Việc độc tố này xuất hiện trong sản phẩm cuối cùng cho thấy quy trình kiểm soát nguyên liệu đầu vào hoặc khâu vệ sinh thiết bị tại các nhà máy của Danone hay Nestlé đã có sai sót nghiêm trọng.

Các chuyên gia tại Cơ quan An toàn Thực phẩm Châu Âu (EFSA) đang đặt câu hỏi: Tại sao một quy trình tự kiểm tra nghiêm ngặt của các tập đoàn tỷ đô lại có thể "lọt lưới" một loại độc tố nguy hiểm như vậy?

Cơ quan quản lý Pháp và EU cho rằng, việc các tập đoàn lớn chạy theo tối ưu hóa lợi nhuận đã khiến chuỗi cung ứng trở nên quá dài và phức tạp. Khi một mắt xích nhỏ nhiễm bẩn, nó nhanh chóng lan ra hàng triệu hộp sữa trên toàn thế giới. Đây không phải sự cố đơn lẻ vì điều này từng xảy ra ởcác vụ bê bối trước đó, ví dụ như vụ nhiễm khuẩn Salmonella của Lactalis năm 2017. Điều này chứng tỏ các biện pháp khắc phục trước đây chỉ mang tính "vá lỗi" thay vì thay đổi tận gốc rễ.

Hiện, Ủy ban Châu Âu (EC) đang chịu áp lực phải đưa ra các quy định truy xuất nguồn gốc thời gian thực gắt gao hơn. Các cơ quan quản lý không còn chấp nhận việc các doanh nghiệp "tự kê khai, tự chịu trách nhiệm" một cách lỏng lẻo. Họ đang xem xét việc tăng cường tần suất kiểm tra đột xuất từ các bên thứ ba độc lập, thay vì chỉ dựa vào báo cáo nội bộ của các tập đoàn.

Tại châu Âu lúc này, người ta đang dùng từ "khủng hoảng niềm tin kép": niềm tin vào thương hiệu và niềm tin vào hiệu quả giám sát của chính quyền. Vụ việc không dừng lại ở những hộp sữa bị thu hồi, mà là cuộc rà soát lại toàn bộ "bản đồ an toàn thực phẩm" của Khối 27.

Trách nhiệm của các tập đoàn đa quốc gia

Việc dầu ARA, một nguyên liệu mang tính sống còn trong sữa công thức, trở thành "vectơ" truyền dẫn độc tố xuyên biên giới không chỉ là một sự cố về an toàn vệ sinh, mà sự kiện này còn phơi bày một sự rạn nứt về đạo đức kinh doanh trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Trong nhiều thập kỷ, các tập đoàn đa quốc gia đã chi hàng tỷ USD để xây dựng hình ảnh về sự tinh khiết và khoa học. Tuy nhiên, khi một nguyên liệu then chốt bị nhiễm độc, người ta nhận ra rằng quy mô càng lớn, rủi ro càng khó kiểm soát. Các tập đoàn đã quá mải mê với việc "thuê ngoài" (outsourcing) để tối ưu hóa chi phí mà quên mất rằng: Trách nhiệmkhông thể thuê ngoài.

Khi họ dán nhãn thương hiệu lên hộp sữa, họ phải chịu trách nhiệm với từng thành phần bên trong đó, chứ không thể đổ lỗi cho một nhà cung cấp dầu ARA ẩn danh nào đó trong chuỗi cung ứng mù mịt.

Thật trớ trêu khi các tập đoàn luôn quảng bá về những phòng thí nghiệm hiện đại bậc nhất, nhưng lại để độc tố cereulide, một loại độc tố không hề mới, lọt qua lưới giám sát. Đây là minh chứng cho một lỗ hổng trong quản trị. Các tập đoàn đang ưu tiên tốc độ luân chuyển hàng hóa hơn là sự an toàn tuyệt đối. Chuỗi cung ứng càng dài, trách nhiệm càng bị phân tán. Trong mô hình này, lợi nhuận được tập trung hóa về các tập đoàn, nhưng rủi ro lại được "chia sẻ" cho những đối tượng yếu thế nhất là trẻ sơ sinh.

Vụ bê bối này khiến các chuyên gia châu Âu phải đặt câu hỏi về tính minh bạch: Liệu các tập đoàn có đang áp dụng một quy trình giám sát lỏng lẻo hơn cho các lô nguyên liệu dành cho thị trường đang phát triển? Nếu dầu ARA nhiễm độc có thể đi qua nhiều cửa khẩu, nhập kho nhiều nhà máy mà không bị phát hiện;đó là một sự thất bại của hệ thống tự kiểm soát. Đối với sản phẩm dành cho trẻ em, sự sai sót không được phép tính bằng tỷ lệ phần trăm, bởi mỗi một hộp sữa lỗi là một bản án đối với sức khỏe của một mầm non.

Quyền lực kinh tế khổng lồ của các tập đoàn đa quốc gia phải đi đôi với trách nhiệm pháp lý và đạo đức tương xứng. Không thể có chuyện các tập đoàn hưởng lợi từ sự toàn cầu hóa nguyên liệu, nhưng khi xảy ra sự cố lại trốn sau những bản hợp đồng cung ứng phức tạp. Đây là thời điểm mà "quyền lực người tiêu dùng" và các chế tài quốc tế cần phải nghiêm khắc hơn bao giờ hết để buộc những "người khổng lồ" phải tỉnh giấc sau cơn say lợi nhuận.

Siết chặt hơn các quy định bảo vệ trẻ em

Có thể nói thị trường sữa công thức tại châu Âu đang trải qua những ngày tháng "đen tối" nhất trong lịch sử ngành dinh dưỡng. Niềm tin, thứ vốn khó xây nhưng dễ vỡ, đang bị lung lay dữ dội sau khi các "tượng đài" như Nestlé hay Danone liên tiếp vấp ngã.

Trước đây, người tiêu dùng châu Âu thường mặc định rằng các tập đoàn lớn đồng nghĩa với sự an toàn tuyệt đối. Nhưng sau vụ bê bối nhiễm độc cereulide, tâm lý này đã thay đổi hoàn toàn. Các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng như Foodwatch đã đệ đơn kiện, cáo buộc các tập đoàn biết về nguy cơ từ tháng 12/2025 nhưng trì hoãn việc cảnh báo công khai. Sự chậm trễ này bị coi là hành vi đặt lợi nhuận lên trên sức khỏe trẻ em.

Ngoài ra, thay vì trung thành với một nhãn hiệu, các bậc phụ huynh đang chuyển sang tìm kiếm các dòng sữa hữu cơ địa phương hoặc các nhãn hàng có chuỗi cung ứng ngắn, minh bạch hơn để dễ dàng kiểm soát.

Chưa kể đến, châu Âu không chỉ "nhìn nhận" mà đã thực sự hành động bằng những bước đi pháp lý cực kỳ quyết liệt để thiết lập một "vùng đệm an toàn" mới. Chỉ trong vài ngày đầu tháng 2/2026, Liên minh châu Âu (EU) đã thống nhất giảm hơn một nửa ngưỡng giới hạn an toàn đối với độc tố cereulide (từ 0,03 xuống còn 0,014 microgam/kg trọng lượng cơ thể). Đây là một thông điệp rõ ràng, châu Âu sẽ không khoan nhượng với bất kỳ rủi ro nào, dù là nhỏ nhất.

Thêm vào đó, các cơ quan an toàn thực phẩm (như EFSA) giờ đây sẵn sàng ra lệnh thu hồi ngay khi có nghi ngờ khoa học, thay vì chờ đợi bằng chứng dịch tễ học rõ ràng. Điều này buộc các hãng sữa phải "lọc" nguyên liệu kỹ gấp đôi so với trước.

Sự thay đổi này cho thấy một bước ngoặt trong tư duy quản lý của châu Âu: Từ việc tin tưởng vào sự tự giác của doanh nghiệp sang việc áp đặt sự giám sát nghiêm ngặt. Đây không còn là cuộc chơi của những lời quảng cáo hoa mỹ, mà là cuộc chiến của những con số kiểm định khắt khe.

Bê bối này có lẽ sẽ là dấu chấm hết cho thời kỳ "tự quản lỏng lẻo" của các tập đoàn sữa. Những chiếc gậy pháp lý mới không chỉ để trừng phạt, mà là để xây dựng lại một nền tảng niềm tin mới, nơi sức khỏe của trẻ nhỏ là ranh giới đỏ không thể xâm phạm.