Từ hỗ trợ sinh kế đến tạo động lực thoát nghèo

Thanh Hóa có gần 214 km đường biên giới, với 16 xã biên giới. Địa hình cách trở, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn khiến cuộc sống của một bộ phận người dân nơi đây vẫn thiếu thốn. Trước đây, nhiều bản làng vùng biên còn thiếu điện, trường lớp, đường giao thông và sinh kế. Một số tập quán lạc hậu như tảo hôn, hôn nhân cận huyết, mê tín cùng tình trạng vượt biên trái phép cũng đặt ra những vấn đề cần giải quyết.

Từ thực tế đó, Đảng ủy, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Thanh Hóa đã chủ động tham mưu và được Tỉnh ủy Thanh Hóa đồng ý triển khai mô hình điểm “Bản sáng vùng biên”. Tháng 7/2024, mô hình chính thức được khởi động tại các thôn, bản đặc biệt khó khăn thuộc các xã biên giới, do Bộ đội Biên phòng tỉnh chủ trì.

Mô hình không chỉ dừng lại ở việc xây dựng công trình dân sinh hay lắp đặt hệ thống chiếu sáng, mà còn kết hợp hỗ trợ sinh kế, tuyên truyền nâng cao nhận thức, củng cố hệ thống chính trị cơ sở và phát huy vai trò của người dân. Mục tiêu là giúp bà con từng bước cải thiện cuộc sống, chủ động phát triển kinh tế và cùng lực lượng chức năng giữ gìn bình yên nơi biên cương.

Tại bản Chiềng, tháng 8/2024, Đồn Biên phòng Hiền Kiệt phối hợp với cấp ủy, chính quyền xã và Ban Quản lý bản khảo sát thực tế, bắt đầu triển khai mô hình điểm. Đơn vị thành lập tổ công tác gồm 10 đồng chí, đồng thời vận động các tổ chức, đơn vị đồng hành, hỗ trợ nguồn lực để phát triển bản.

Theo Trung tá Cao Đình Xuân, Bí thư Đảng ủy, Chính trị viên Đồn Biên phòng Hiền Kiệt, sau khảo sát, đơn vị thành lập tổ công tác giúp việc, phân công cán bộ phụ trách địa bàn và chủ động tham mưu cho Đảng ủy, UBND xã Hiền Kiệt ban hành kế hoạch thực hiện mô hình.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tuyên truyền, vận động người dân nâng cao nhận thức, chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Cùng với đó, hệ thống đèn chiếu sáng bằng năng lượng mặt trời được lắp đặt trên các tuyến đường nội bản, giúp việc đi lại, sinh hoạt thuận tiện hơn vào buổi tối.

Nhà văn hóa bản được xây dựng, nâng cấp để người dân có nơi gặp gỡ, trao đổi và tổ chức các hoạt động cộng đồng. Công tác vệ sinh môi trường, chỉnh trang cảnh quan cũng được duy trì, góp phần tạo không gian sống sạch sẽ, gọn gàng hơn.

Cùng với cải thiện hạ tầng, các hoạt động hỗ trợ sinh kế được triển khai để người dân có điều kiện phát triển sản xuất. Từ hỗ trợ con giống, cây trồng đến xây dựng vườn rau hộ gia đình, các đơn vị còn huy động hàng trăm ngày công lao động, giúp bà con từng bước cải thiện thu nhập.

Anh Vi Văn Xung, trú tại bản Chiềng, xã Hiền Kiệt, là người bị bệnh tật, thuộc hộ nghèo và là gia đình chính sách. Anh được Bộ đội Biên phòng tặng lợn giống. Đến nay, lợn mẹ đã sinh sản, mở ra cơ hội phát triển đàn vật nuôi, tăng thu nhập cho gia đình. Anh Xung phấn khởi, quyết tâm chăm sóc đàn lợn thật tốt để không phụ sự quan tâm của bộ đội.

Không chỉ hỗ trợ chăn nuôi, cán bộ, chiến sĩ còn hướng dẫn người dân kỹ thuật trồng trọt và cung cấp giống cây phù hợp. Trước đây, gia đình anh Vi Văn Thuyên, cũng ở bản Chiềng, chủ yếu trồng rau theo kinh nghiệm cũ, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Có khi chỉ đến lúc điều kiện thuận lợi, gia đình mới có rau để ăn.

Từ khi được hỗ trợ giống và hướng dẫn kỹ thuật, vườn rau của gia đình anh phát triển xanh tốt hơn. Cùng với việc chăn nuôi lợn giống được hỗ trợ, cuộc sống gia đình từng bước cải thiện. Đến nay, gia đình anh đã thoát khỏi diện hộ cận nghèo.

Anh Hà Đình Điệu, Trưởng bản Chiềng, xã Hiền Kiệtcho biết trước đây, cuộc sống của người dân còn nhiều khó khăn, đường làng tối tăm, việc làm ăn vất vả. Từ khi có mô hình “Bản sáng vùng biên”, đường làng sáng hơn, trường lớp được quan tâm, người dân được hỗ trợ con giống và hướng dẫn cách làm ăn.

“Điều quý nhất là bộ đội biên phòng luôn gần gũi, giúp đỡ người dân bằng những việc làm thiết thực. Bà con chúng tôi rất phấn khởi, sẽ cùng nhau giữ gìn những công trình này, chăm chỉ lao động, phát triển kinh tế và chung tay bảo vệ đường biên, mốc giới của Tổ quốc”, anh Điệu chia sẻ.

Thắp sáng bản nghèo Tà Cóm

Ở xã Trung Lý, bản Tà Cóm cách trung tâm xã khoảng 45 km, với 100% dân cư là đồng bào dân tộc Mông. Đây là bản vùng sâu, vùng xa, có tỷ lệ hộ nghèo hơn 90%. Từng được xem là điểm nóng về ma túy, Tà Cóm còn nhiều khó khăn trong sinh hoạt, học tập, tổ chức đời sống cộng đồng và phát triển kinh tế gia đình.

Trước thực tế đó, Đồn Biên phòng Trung Lý phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương, kết nối các tổ chức, cá nhân cùng tham gia xây dựng mô hình “Bản sáng vùng biên”. Mục tiêu không chỉ là đưa ánh sáng đến các tuyến đường mà còn từng bước cải thiện điều kiện sinh hoạt, học tập và tạo thêm không gian sinh hoạt chung cho người dân.

Tại điểm trường Tiểu học bản Tà Cóm, các đơn vị đã vận động nguồn lực xây dựng thêm một phòng học, một nhà vệ sinh, tường rào và trang thiết bị, với tổng trị giá hơn 450 triệu đồng. Cùng với đó, 112 suất quà trị giá khoảng 45 triệu đồng được trao tặng người dân; một sân bóng chuyền trị giá 6,4 triệu đồng được xây dựng, tạo thêm nơi rèn luyện thể chất và sinh hoạt cộng đồng.

Hai mươi cây bàng Đài Loan cùng 28 cây xanh khác được trồng dọc tuyến đường vào nhà văn hóa bản, góp phần cải thiện cảnh quan. Nhà văn hóa bản được trao tặng 50 ghế gỗ, trị giá 35 triệu đồng; sân điểm trường mầm non được hỗ trợ 50 m tôn, trị giá 15 triệu đồng. Hệ thống 45 đèn năng lượng mặt trời cũng được vận động lắp đặt, cùng với quạt mát cho điểm trường mầm non.

Bên cạnh đó, Bộ đội Biên phòng phối hợp với các lực lượng và người dân trồng cây bóng mát, san sửa đường, đổ bê tông đường vào nhà văn hóa bản và sân điểm trường tiểu học, với tổng trị giá 90 triệu đồng. Những công trình này góp phần cải thiện điều kiện đi lại, học tập và sinh hoạt của người dân ở bản có hơn 90% số hộ thuộc diện nghèo.

Để các công trình phát huy hiệu quả, Đồn Biên phòng Trung Lý còn phối hợp với Đảng ủy, UBND xã tổ chức họp toàn thể nhân dân bản Tà Cóm, tuyên truyền về mục đích, ý nghĩa của mô hình. Qua đó, người dân được vận động nâng cao nhận thức, chấp hành chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và các chủ trương phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương.

Từ những kết quả bước đầu tại các bản khó khăn, mô hình “Bản sáng vùng biên” tiếp tục được triển khai ở những địa bàn khác trên tuyến biên giới Thanh Hóa. Tùy điều kiện thực tế, Bộ đội Biên phòng phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương khảo sát, lựa chọn những phần việc phù hợp với nhu cầu của từng bản.

Mới đây, ngày 18/10/2026, thực hiện kế hoạch xây dựng mô hình “Bản sáng vùng biên” tại thôn Đoàn Kết, xã Mường Lát, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng cửa khẩu Tén Tằn đã phối hợp với người dân cải tạo đường giao thông nông thôn, vệ sinh môi trường và chỉnh trang khu dân cư.

Những phần việc này góp phần cải thiện hạ tầng, phục vụ đời sống và tạo điều kiện phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội tại địa phương. Quá trình cùng nhau làm đường, vệ sinh môi trường, chỉnh trang bản làng cũng giúp cán bộ, chiến sĩ và người dân thêm gắn bó, củng cố tình đoàn kết giữa bộ đội biên phòng với đồng bào nơi tuyến đầu Tổ quốc.