Lời tòa soạn: Sau một năm thực hiện sáp nhập đơn vị hành chính, bỏ cấp trung gian để chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bộ máy các tỉnh, thành vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã trải qua một giai đoạn chuyển giao đầy thử thách. Khó khăn ban đầu là điều không thể tránh khỏi khi khối lượng công việc tăng vọt, áp lực đè nặng lên vai mỗi cán bộ. Nhưng với quyết tâm lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, nhiều mô hình, cách làm hay đã xuất hiện nhằm tháo gỡ khó khăn ngay sau khi vận hành bộ máy mới và đã kéo gần được cả không gian địa lý lẫn khoảng cách lòng dân.

Tuy nhiên, áp lực công việc quá tải cùng tình trạng thiếu biên chế ở cơ sở vẫn là bài toán nan giải. Cũng còn đó những tồn tại trong nội tại bộ máy cần nhìn nhận, khắc phục để chính quyền hai cấp mới phục vụ thực chất, bền vững. Nhằm mang đến cái nhìn toàn diện về chặng đường một năm qua, nhóm PV VOV-ĐBSCL thực hiện loạt bài “Hành chính phục vụ: Chuyển từ ổn định sang nâng chất bộ máy” để đi sâu phản ánh những câu chuyện thực tế, đong đầy lòng dân ngay từ cấp cơ sở, đồng thời nhìn nhận thẳng thắn những nút thắt nhân lực và giải pháp căn cơ để đổi mới hệ thống.

Thành phố Cần Thơ được sáp nhập từ thành phố Cần Thơ (cũ), tỉnh Hậu Giang và tỉnh Sóc Trăng. Thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã giảm 28 đơn vị cấp huyện, số xã từ 263 giảm còn 103.

Mang dịch vụ công đếntận ấp, tận nhà

Nhằm giải tỏa áp lực và đưa dịch vụ công đến gần người dân hơn trong những tháng đầu mới sáp nhập, xã Mỹ Hương, thành phố Cần Thơ đã chủ động chuyển mình, triển khai mô hình “Hành chính công lưu động” và “Ngày thứ Bảy vì dân”.

Thay vì người dân phải vất vả tìm đến cơ quan công quyền, cán bộ xã đã chủ động mang máy móc xuống tận các điểm lưu động ở ấp, trường học để giải quyết thủ tục thiết thực như khai sinh, chứng thực ngay cả trong ngày nghỉ cuối tuần.

Chị Lý Thị Sà Nóc, một người dân đến làm thủ tục tại điểm hành chính công lưu động, chia sẻ: "Tôi qua đây làm giấy tờ cho con học. Tôi không biết đạp xe, mỗi lần đi xã làm phải bắt xe ôm nên cũng tốn tiền. Giờ có cán bộ xã xuống đây làm thủ tục, tôi đi bộ qua làm, thấy mừng lắm".

Cùng chung nỗ lực vận hành hiệu quả bộ máy mới sau sáp nhập, phường Vị Tân, thành phố Cần Thơ đã triển khai mô hình đầy nhân văn mang tên "Hướng dẫn, tiếp nhận và trả kết quả tại nhà". Với khoảng 150 thủ tục tập trung vào các lĩnh vực thiết thực như hộ tịch, chứng thực, bảo trợ xã hội và chính sách người có công, người dân có thể dễ dàng đăng ký qua cổng dịch vụ công, mạng xã hội hoặc cán bộ khóm để được phục vụ tận nhà, giúp giảm từ 70 -80% thời gian và chi phí phát sinh.

Em Phạm Văn Tý, một công dân tại phường Vị Tân, xúc động bày tỏ: "Em ở nhà lo nhang khói cho cha mẹ. Em biết ơn cácanh chị, mùa nước nổi ngập lụt cũng đem giấy tờ vô hỗ trợ cho gia đình em".

Đến nghe, thay vì đợi nghenhân dân nói

Không dừng lại ở đó, nhiều địa phương còn đổi mới phương thức phục vụ bằng việc lắng nghe trực tiếp thông qua mô hình “Cà phê với Nhân dân và doanh nghiệp” hay “Tiếp công dân tại nhà công dân”. Điển hình tại phường Phú Lợi, thành phố Cần Thơ, thay vì gửi thư mời công dân, doanh nghiệp lên trụ sở thì địa phương cử cán bộ phường đến tận nhà để lắng nghe, khảo sát thực tế các vấn đề.

Ông Thái Đăng Khoa, Bí thư phường Phú Lợi, thành phố Cần Thơ, cho biết: "Kể cả việc lắng nghe doanh nghiệp, thay vì doanh nghiệp đăng ký làm việc với lãnh đạo phường, bố trí lịch rồi gặp trao đổi, thì nay chúng tôi chủ động đăng ký đến làm việc tại doanh nghiệp. Nhằm xem xét điều kiện sản xuất kinh doanh, các vấn đề thuộc trách nhiệm của phường đã làm hết chưa, nguyện vọng cùng những khó khăn vướng mắc của doanh nghiệp. Cái nào của phường chúng tôi giải quyết ngay, cái nào không thuộc thẩm quyền thì báo cáo xin ý kiến cấp trên. Doanh nghiệp rất hài lòng, chia sẻ".

Các mô hình "đi từng ngõ, gõ từng nhà" nêu trên thể hiện sâu sắc tinh thần vì nhân dân phục vụ, nhưng đây mới là giải pháp tình thế nhằm khỏa lấp những khoảng trống về mặt công nghệ. Nền hành chính hiện đại cần cải cách hành chính và chuyển đổi số thực chất để bỏ đi thói quen cán bộ phải đến tận nhà để "làm hộ" hay người dân đến tận nơi để được cán bộ "làm thay".

Ý thức được điều đó, một số địa phương trong vùng ĐBSCL đã hướng tới thay đổi từ bản chất, nâng cao năng lực số cho người dân để họ dần trở thành công dân số thực sự.

Nângnăng lực số cho người dân nông thôn

Tại xã biên giới Tân Hộ Cơ, tỉnh Đồng Tháp, các thành viên tổ công nghệ số cộng đồng ấp Gò Bối đã và đang đến từng nhà dân, "cầm tay chỉ việc", hướng dẫn trực tiếp cho từng người cài đặt và sử dụng ứng dụng VNeID để tự thực hiện thủ tục hành chính tại nhà, hay sử dụng những thông tin tích hợp đầy tiện lợi trên đó.

Qua hai lần được hướng dẫn trực tiếp, ông Võ Văn Hậu cơ bản sử dụng được ứng dụng trên di động và cảm nhận rõ sự tiện ích. Ông Hậu cũng nhận định, việc tổ công nghệ số thành lập đoàn tới tận nhà hướng dẫn là tạo điều kiện rất thuận lợi, có lợi cho dân. “Dù một, hai lần đầu người dâncòn lúng túng nhưng dần rồi cũng biết hết. Chuyển đổi số giúp mọi giấy tờ nằm gọn trên điện thoại, khi đi khám bệnh ở thành phố không cần đem theo giấy tờ rườm rà, giúp đỡ tốn công và tiết kiệm thời gian của người dân”, ông Hậu chia sẻ.

Phong trào chuyển đổi số để giảm tải áp lực cho bộ máy cơ sở từ gốc này cũng đang lan tỏa ở các thôn xóm tại xã vùng sâu U Minh, tỉnh Cà Mau. Lực lượng đoàn thanh niên và các tổ công nghệ số cộng đồng đã ra quân nhiều đợt để hướng dẫn người dân làm thủ tục trực tuyến. Trong đợt cao điểm hướng dẫn đăng ký lại thuê bao chính chủ, tổ công nghệ số cộng đồng các ấp lại lần nữa hỗ trợ người dân làm thủ tục hành chính trực tuyến trên ứng dụng VNeID.

Bà Nguyễn Bé Chín, người dân ngụ ấp 17, xã U Minh, chia sẻ: "Người già được hướng dẫn kỹ càng hơn. Có 2, 3 người ởlực lượng đoàn thanh niên hướng dẫn niềm nở, gần gũi, nhiệt tình đểngười dân làm thành thạo. Mong thủ tục gọn hơn,đơn giản hơn nữađể bà con dễ thực hiện".

Do nhận thức về công nghệ số của người dân vùng nông thôn còn những giới hạn nhất định, các tổ công nghệ số cộng đồng vẫn đang phải kiên trì theo kiểu "mưa dầm thấm đất" để từng bước thay đổi thói quen cho bà con. Đằng sau đó có sự cống hiến âm thầm, không quản ngày đêm của đội ngũ công chức, thanh niên ở cơ sở.

Anh Quách Trung Tính, công chức xã U Minh, chia sẻ đầy nhiệt huyết: "Trong quá trình phục vụ người dân, đặc biệt ở xã U Minh, một xã vùng sâu vùng xa, một số bà con vềcông nghệ còn chậm so với địa bàn thành phố. Thường thì tổ công nghệ số cộng đồng, công chức phụ trách sẽ hỗ trợ người dândùng tài khoản của họ. Mình phải cống hiến, nhiệt huyết, học tập, tìm hiểu thêm về chuyển đổi số, xu thế, để phục vụ bà contốt hơn. Tôi làm việc qua trưa thì mớikịp.7, 8 giờ tối, tôimới về tới nhà".

Những mô hình đong đầy lòng dân đã phát huy hiệu quả trong việc giải quyết những khó khăn bước đầu sau khi tinh gọn đơn vị hành chính. Có những địa phương trong vùng cũng hướng đến thay đổi về bản chất, để mỗi người dân là một công dân số. Dù đã có những tín hiệu tích cực, nhưng đi sâu vào thực tế, đằng sau những nỗ lực vượt bậc để bộ máy hành chính cấp cơ sở vận hành được thì cán bộ, công chức vẫn đang phải gánh những áp lực nặng nề.