Với người dân Ấn Độ, vàng không chỉ là tài sản mà còn là biểu tượng của sự thịnh vượng, an toàn và truyền thống gia đình. Nhưng chính tình yêu dành cho kim loại quý này đang đặt ra một bài toán đặc biệt cho nền kinh tế.

Theo ước tính, hiện có khoảng 30.000-32.000 tấn vàng, trị giá gần 3.800 tỷ USD đang nằm yên trong két sắt, tủ khóa của người dân và các đền thờ trên khắp Ấn Độ; tuy nhiên quốc gia này vẫn phải chi tới 72,4 tỷ USD để nhập khẩu vàng chỉ trong năm tài chính 2025-2026.

Để hạn chế nhập khẩu, giữ lấy ngoại tệ, Chính phủ Ấn Độ trong thập kỷ qua (từ năm 2015) đã triển khai hàng loạt chính sách chưa từng có tiền lệ nhằm huy động vàng trong dân, biến “vàng chết” thành nguồn vốn cho nền kinh tế.

Từ năm 2015, Chính phủ Ấn Độ đã triển khai Chương trình Tiền tệ hóa Vàng (Gold Monetisation Scheme - GMS), cho phép người dân gửi vàng vào ngân hàng để nhận lãi suất. Sau khi được kiểm định và tinh luyện, số vàng này có thể được đưa trở lại nền kinh tế thông qua các doanh nghiệp chế tác trang sức hoặc các hoạt động tài chính khác.

Về lý thuyết, đây là giải pháp giúp cả ba bên cùng hưởng lợi: người dân có thêm thu nhập từ lượng vàng nhàn rỗi, ngành kim hoàn có nguồn nguyên liệu trong nước, còn Chính phủ giảm được nhu cầu nhập khẩu vàng và áp lực lên cán cân thanh toán.

Song song với đó, Ấn Độ triển khai thêm chương trình Trái phiếu Vàng Chính phủ (Sovereign Gold Bond - SGB), khuyến khích người dân đầu tư vào vàng dưới dạng tài sản tài chính thay vì tích trữ vàng. Người mua vừa được hưởng lợi từ đà tăng giá vàng, vừa nhận lãi suất cố định 2,5% mỗi năm. Một số lô trái phiếu phát hành năm 2018 đã mang lại mức sinh lời gần 300% khi đáo hạn trong bối cảnh giá vàng tăng mạnh.

Tuy nhiên, dù được đánh giá là sáng kiến hay trong việc huy động vàng trong dân, nhưng kết quả thực tế vẫn khá khiêm tốn. Sau gần một thập kỷ triển khai, lượng vàng huy động được chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với hàng chục nghìn tấn vàng đang nằm trong dân.

Nguyên nhân không nằm ở kỹ thuật tài chính mà chủ yếu xuất phát từ yếu tố văn hóa. Đối với nhiều gia đình Ấn Độ, vàng là tài sản gia truyền, của hồi môn và là “quỹ dự phòng” cho những giai đoạn khó khăn. Việc tham gia chương trình đồng nghĩa với việc phải kiểm định, nung chảy hoặc tinh luyện trang sức, điều mà nhiều người không sẵn sàng chấp nhận.

Tháng 3/2025, Bộ Tài chính Ấn Độ quyết định chấm dứt các chính sách gửi vàng trong trung và dài hạn, chỉ duy trì hình thức gửi vàng ngắn hạn do các ngân hàng thương mại quản lý. Động thái này được giới quan sát xem là sự thừa nhận rằng chương trình chưa đạt được kỳ vọng ban đầu. Trong khi đó, việc phát hành mới Trái phiếu Vàng Chính phủ cũng đã tạm dừng từ năm 2024-2025 do chi phí tài chính tăng mạnh khi giá vàng liên tục lập đỉnh.

Trước tình hình đó, Chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi đang chuyển sang cách tiếp cận thực dụng hơn trong năm nay (2026). Thay vì chỉ tập trung huy động vàng vào hệ thống tài chính, New Delhi hiện đẩy mạnh tái chế vàng trong nước. Các chuyên gia ngành kim hoàn cho rằng chỉ cần 1% lượng vàng đang nằm trong các hộ gia đình và đền thờ được tái chế hoặc đưa vào lưu thông mỗi năm, nhập khẩu vàng của Ấn Độ có thể giảm từ 25-30%.

Tại Nam Á, Pakistan cũng từng nghiên cứu các mô hình tài khoản vàng và trái phiếu vàng nhưng chưa triển khai thành công trên diện rộng. Trong khi, Sri Lanka và Nepal mới chỉ áp dụng các biện pháp khuyến khích gửi vàng hoặc hạn chế nhập khẩu.