AI viết lại “luật chơi” trong cuộc xung đột Mỹ-Iran

Mỹ và Israel đã triển khai các chiến dịch quân sự phối hợp mang mật danh Epic Fury và Roaring Lion nhằm vào Iran từ cuối tháng 2/2026. Đây được xem là một trong những hoạt động quân sự quy mô lớn nhất của Mỹ kể từ cuộc chiến Iraq năm 2003. Trong những tuần tiếp theo, Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ tiến hành hàng nghìn cuộc tấn công nhằm vào nhiều mục tiêu. Phía Iran đáp trả bằng các đợt phóng tên lửa đạn đạo và triển khai máy bay không người lái.

Không chỉ gây chú ý về quy mô, cuộc xung đột còn thu hút sự quan tâm bởi cách thức các bên tiến hành tác chiến. Trí tuệ nhân tạo (AI), các hệ thống tự động và công nghệ thương mại được cho là đóng vai trò ngày càng quan trọng trong quá trình ra quyết định, xác định mục tiêu và triển khai hoạt động.

Một số chuyên gia đặt câu hỏi liệu đây có phải là cuộc xung đột đầu tiên mà AI giữ vai trò trung tâm. Ông Shyam Sankar, Giám đốc công nghệ của Palantir Technologies chuyên về phần mềm phân tích dữ liệu của Mỹ, nhận định rằng đây có thể là chiến dịch quân sự quy mô lớn đầu tiên được hỗ trợ đáng kể bởi AI. Trả lời phỏng vấn báo chí, nhà phân tích này cho rằng khi nhìn lại, cuộc xung đột có thể được xem là ví dụ điển hình cho việc công nghệ, đặc biệt là AI, góp phần nâng cao hiệu quả tác chiến.

Tuy vậy, nhận định này không đồng nghĩa với việc các cuộc chiến trước đây thiếu vắng công nghệ. Từ lâu, quân đội các nước đã sử dụng nhiều hệ thống hiện đại như vệ tinh giám sát hay vũ khí dẫn đường chính xác. Điểm khác biệt hiện nay nằm ở mức độ tích hợp: AI không chỉ đóng vai trò hỗ trợ mà ngày càng được đưa vào các khâu cốt lõi của hoạt động quân sự.

Sự thay đổi này chủ yếu phản ánh khả năng mở rộng và xử lý dữ liệu của công nghệ. Các hệ thống hiện nay có tốc độ nhanh hơn, khả năng kết nối cao hơn và có thể phân tích lượng dữ liệu lớn theo thời gian thực, qua đó làm thay đổi nhịp độ và đặc điểm của chiến trường hiện đại.

AIđang được sử dụng như thế nào trên chiến trường?

Trong cuộc xung đột hiện nay, vai trò của trí tuệ nhân tạo gắn liền “chuỗi tiêu diệt” (kill chain) trong quân sự, gồmcác bước từ phát hiện mục tiêu, phân tích, ra quyết định đến triển khai tấn công.

Các hệ thống AI được sử dụng để xử lý khối lượng lớn dữ liệu tình báo quân sự với tốc độ rất cao. Thông tin thu thập từ máy bay không người lái, vệ tinh và nhiều nguồn khác có thể được phân tích với độ chính xác cao, qua đó hỗ trợ xác định và ưu tiên mục tiêu trong thời gian ngắn.

Ông Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâmMỹ (CENTCOM), cho biết các hệ thống này giúp sàng lọc số lượng lớn dữ liệu chỉ trong vài giây, cho phép các chỉ huy giảm nhiễu thông tin và đưa ra quyết định nhanh hơn. Theo ông, những quy trình trước đây có thể mất hàng giờ hoặc nhiều ngày nay đã được rút ngắn đáng kể nhờ các công cụ AI.

So với các cuộc xung đột trước, khi mỗi bước trong chuỗi tác chiến đều cần nhiều lớp đánh giá của con người, AI hiện đang góp phần rút ngắn đáng kể thời gian xử lý. Trong một số trường hợp, toàn bộ quá trình từ xác định mục tiêu đến hành động có thể diễn ra trong thời gian rất ngắn. Tuy vậy, các quyết định cuối cùng vẫn cần phải có sự giám sát của con người.

Sự gia tăng tốc độ xử lý và phản ứng đặt ra những thay đổi đáng kể trong cách thức tiến hành hoạt động quân sự. Khi thời gian ra quyết định bị rút ngắn, vai trò của việc cân nhắc kéo dài cũng có xu hướng giảm, nhường chỗ cho các quy trình vận hành nhanh và liên tục hơn.

Bên cạnh lĩnh vực quân sự, vấn đề này cũng thu hút sự quan tâm của giới công nghệ. Một số lãnh đạo trong ngành cho rằng năng lực của AI đã tiến gần tới mức có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ phức tạp tương đương con người, dù vẫn còn những hạn chế nhất định.

Khái niệm trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) hiện vẫn chưa có định nghĩa thống nhất. Với một số chuyên gia, AGI là hệ thống có trí tuệ ngang bằng hoặc vượt con người; trong khi những người khác hiểu theo hướng thực tế hơn, là các hệ thống có thể tự vận hành những nhiệm vụ phức tạp trong nhiều lĩnh vực.

Ở chiều ngược lại, một số ý kiến tại châu Âu kêu gọi cách tiếp cận thận trọng hơn, nhấn mạnh đến các vấn đề kiểm soát, khuôn khổ pháp lý và những rủi ro tiềm ẩn khi triển khai AI trên quy mô lớn.

Theo giới phân tích, cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran được cho là một trong những cuộc xung đột mà vai trò của công nghệ AI thể hiện rõ rệt, góp phần định hình cách nhìn về phương thức tác chiến hiện đại.

Sự tham gia của các công ty công nghệ thương mại cũng làm mờ ranh giới giữa ứng dụng dân sự và quân sự. Nhiều công cụ vốn được phát triển cho mục đích dân sự đang được điều chỉnh để phục vụ hoạt động quân sự, đặt ra thêm thách thức về quản lý và trách nhiệm giải trình trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh.