Ngày 16/10, Trường Đại học Luật TP.HCM tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia “40 năm đổi mới ở Việt Nam (1986–2026): Lý luận, thực tiễn và định hướng phát triển”, với 66 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ hơn 50 cơ quan, đơn vị trong cả nước.

Từ đổi mới tư duy đến thay đổi mô hình phát triển

Phát biểu đề dẫn, PGS.TS. Vũ Văn Nhiêm, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TP.HCM cho rằng, việc tổng kết công cuộc Đổi mới cần dựa trên cơ sở khoa học, khách quan và thực tiễn, qua đó góp phần chuyển hóa các định hướng phát triển thành chính sách, pháp luật khả thi.

Theo ông, cần tiếp cận công cuộc Đổi mới từ nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, lịch sử và khoa học xã hội. Đặc biệt, trong giai đoạn phát triển mới, các vấn đề về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo và năng suất lao động cần được nghiên cứu sâu hơn.

“Sự phát triển của các dân tộc, của các nhà nướcsuy cho cùng, con người vừa là mục tiêu và vừa là động lực của phát triển. Nhà nước và pháp luật cũng chỉ là công cụ để hướng tới điều đó. Đảng và Nhà nước ta bao giờ cũng coi con người vừa là mục tiêu và vừa là động lực của sự phát triển”,PGS.TS. Vũ Văn Nhiêm nhấn mạnh.

Nhìn lại giai đoạn trước Đại hội VI, các nhà khoa học cho rằng đường lối Đổi mới năm 1986 là kết quả của quá trình tìm tòi, điều chỉnh tư duy kinh tế. Từ năm 1979-1986, nhiều chính sách tháo gỡ rào cản sản xuất, cải tiến lưu thông, phân phối và đổi mới hạch toán kinh tế đã tạo tiền đề chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường.

“Bước đột phá thứ nhất là tháo gỡ các rào cản, giải phóng sản xuất, kết hợp giữa kế hoạch và thị trường. Bước đột phá thứ hai là đổi mới cơ chế, xóa bỏ bao cấp giá - lương - tiền, rồi kết hợp kế hoạch với hạch toán kinh doanh. Và thứ ba là đổi mới các quan điểm đồng bộ về kinh tế như cơ cấu kinh tế, cơ chế nhiều thành phần, cơ chế quản lý kinh tế. Những bước đột phá này là cơ sở, nền tảng tạo điều kiện cho chúng ta có đường lối đổi mới toàn diện về kinh tế tại Đại hội VI”,TS. Trần Văn Lực, Trường Đại học Sư phạm, Đại học Huế phân tích.

Ở góc nhìn dài hạn, TS. Dương Thành Thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM chỉ ra sự chuyển biến trong tư duy phát triển của Việt Nam. Từ ưu tiên tăng trưởng, giảm nghèo và hội nhập, đất nước từng bước hướng đến phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế, môi trường và công bằng xã hội.

“Tăng trưởng tạo ra nguồn lực, nhưng tính bền vững mới quyết định khả năng duy trì và phân phối thành quả của nền kinh tế quốc gia. Nếu chỉ tăng trưởng mà không quan tâm tới vấn đề phát triển, yếu tố phân phối đó sẽ bị ảnh hưởng, sự phân hóa giữa các nhóm người trong xã hội sẽ ngày càng gay gắt và đó không phải là mục tiêu của chúng ta”, TS. Dương Thành Thông nói.

Kiểm soát quyền lực, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế

Bên cạnh thành tựu kinh tế, các đại biểu tập trung thảo luận yêu cầu hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, kiểm soát quyền lực và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.

Theo các ý kiến, cải cách thể chế không chỉ dừng ở hoàn thiện pháp luật mà còn phải nâng cao hiệu quả thực thi, chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Đề cập vấn đề này, TS. Lê Bí Bo, Trường Đại học Luật TP.HCM nhấn mạnh mối quan hệ giữa kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực và cải cách hành chính.Theo bà, phòng chống tham nhũng cần chú trọng phòng ngừa thay vì chỉ tập trung phát hiện, xử lý vi phạm. Công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát xung đột lợi ích và đề cao trách nhiệm người đứng đầu là những giải pháp then chốt.

“Yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý quyền lực khi đã bị lạm dụng, mà tổ chức thực thi quyền lực sao cho có thể phòng ngừa, giám sát và kiểm chứng thường xuyên. Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực kết hợp với cải cách hành chính là một hướng tiếp cận quan trọng để thực hiện yêu cầu, góp phần xây dựng nền công vụ liêm chính, chuyên nghiệp, phục vụ nhân dân”, theo TS. Lê Bí Bo.

Các tham luận cũng đề cập yêu cầu cải thiện môi trường kinh doanh, phát huy vai trò kinh tế tư nhân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trước sự phát triển nhanh của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, hệ thống pháp luật cần theo kịp các mô hình kinh tế, phương thức quản trị mới; đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Cùng với hoàn thiện thể chế, việc phát huy nguồn lực văn hóa, con người và nhân lực chất lượng cao được xác định là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng, tạo nền tảng cho đất nước phát triển bền vững trong giai đoạn mới.