Suốt nhiều tuần qua, các cuộc thảo luận về Iran chủ yếu xoay quanh lệnh trừng phạt, chương trình làm giàu urani, cơ chế thanh tra và khả năng đạt được một thỏa thuận hạt nhân mới. Tuy nhiên, yếu tố có thể cản trở nỗ lực ngoại giao của Tổng thống Donald Trump với Tehran lại nằm ở nơi khác, đó là Lebanon, cách Tehran hàng trăm km về phía tây.

Theo một số nguồn tin, ông Trump đã can thiệp nhằm ngăn Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn vào thủ đô Beirut của Lebanon, trong bối cảnh Washington đang tìm cách duy trì các kênh đàm phán với Iran. Nhưng điều này chưa đủ để bảo vệ tiến trình ngoại giao. Thách thức mà các cuộc đàm phán đang đối mặt khó có thể được giải quyết hoàn toàn trên bàn thương lượng, trong khi diễn biến của cuộc xung đột tại Lebanon ngày một leo thang.

Yếu tố nằm ngoài bàn đàm phán

Trong thời gian qua, phần lớn sự chú ý đều tập trung vào tiến trình đàm phán giữa Washington và Tehran, từ các biện pháp trừng phạt, hoạt động làm giàu urani đến cơ chế giám sát và thanh tra. Đây đều là những vấn đề cốt lõi trong bất kỳ cuộc thương lượng nào liên quan đến Iran.

Tuy nhiên, các diễn biến gần đây cho thấy tương lai của tiến trình này có thể phụ thuộc không chỉ vào những gì diễn ra trên bàn đàm phán mà còn vào khả năng kiểm soát căng thẳng giữa Israel và Hezbollah, tránh để xung đột leo thang thành một cuộc đối đầu rộng lớn hơn.

Trong bối cảnh đó, ông Trump đã lựa chọn một cách tiếp cận khiến nhiều nhà quan sát bất ngờ. Thay vì ủng hộ các biện pháp quân sự mạnh tay hơn của Israel, ông được cho là đã tìm cách ngăn chặn một chiến dịch tấn công quy mô lớn nhằm vào Beirut, sau khi Iran phát đi tín hiệu rằng các hoạt động quân sự tiếp diễn của Israel tại Lebanon có thể làm suy yếu hoặc phá vỡ tiến trình ngoại giao đang diễn ra.

Ý nghĩa của động thái này vượt xa phạm vi Lebanon, bởi nó phản ánh mối liên hệ ngày càng rõ nét giữa các cuộc đàm phán hạt nhân và những diễn biến an ninh trong khu vực.

Vấn đề không chỉ nằm ở Tehran

Theo nhiều nguồn tin, các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn trong trạng thái mong manh nhưng chưa đổ vỡ. Hai bên tiếp tục trao đổi thông điệp, trong khi các cuộc thảo luận về một khuôn khổ giảm căng thẳng rộng hơn vẫn được duy trì bất chấp những cuộc khủng hoảng lặp đi lặp lại. Đây là một diễn biến đáng chú ý.

Quan hệ Mỹ - Iran trong nhiều thập niên qua đã trở nên căng thẳng hơn. Các sáng kiến ngoại giao giữa hai nước hiếm khi diễn ra thuận lợi và không có nhiều cơ sở để kỳ vọng rằng tiến trình hiện nay sẽ khác biệt đáng kể.

Tuy nhiên, những trở ngại nổi lên gần đây dường như ít liên quan đến các máy ly tâm hạt nhân hay cơ chế thanh tra quốc tế, mà gắn chặt với những tính toán địa chính trị trong một khu vực mà các cuộc khủng hoảng luôn có xu hướng đan xen lẫn nhau.

Iran ngày càng thể hiện rõ quan điểm rằng tình hình tại Lebanon là một phần không thể tách rời của bức tranh ngoại giao tổng thể. Các quan chức Iran nhiều lần liên kết tiến triển trong đàm phán với các hoạt động quân sự của Israel nhằm vào Hezbollah, đồng thời cáo buộc chiến dịch này đang làm suy giảm động lực cần thiết cho đối thoại và có thể khiến các cuộc thương lượng trở nên vô nghĩa.

Tuy nhiên, từ góc nhìn của Tehran, Hezbollah giữ vai trò trọng yếu trong chiến lược khu vực của Iran. Vì vậy, việc tách biệt hoàn toàn hồ sơ Lebanon khỏi các cuộc đàm phán hạt nhân gần như là điều không dễ thực hiện.

Vì sao Lebanon có ý nghĩa đặc biệt?

Hezbollah được cho là lực lượng ủy nhiệm của Iran. Trong hơn 4 thập niên qua, Hezbollah đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất trong chiến lược khu vực của Tehran, đồng thời là biểu tượng rõ nét nhất cho thấy ảnh hưởng của Iran trong thế giới Arab. Khi các cuộc đàm phán với Washington đang diễn ra, Tehran sẽ khó chấp nhận để vị thế đó bị suy giảm đáng kể.

Ở chiều ngược lại, những tính toán của Israel cũng xuất phát từ các ưu tiên an ninh riêng. Cuộc tấn công của Hezbollah ngày 7/10/2025 đã tác động sâu sắc đến nhận thức về mối đe dọa của Israel. Kể từ đó, giới lãnh đạo nước này coi Hezbollah là lực lượng vũ trang thù địch dọc biên giới có thể gây nhiều rủi ro lớn. Hezbollah được xem là sở hữu năng lực quân sự vượt trội so với Hamas và thực tế đó tiếp tục ảnh hưởng đến quá trình hoạch định chính sách an ninh của Israel, bất kể những nỗ lực ngoại giao đang diễn ra ở nơi khác.

Trong bối cảnh đó, tranh luận về bên nào hành động hợp lý hơn có thể không phải là vấn đề cốt lõi. Điều quan trọng là Israel và Iran đang có những lợi ích và tính toán chiến lược rất khác nhau. Chính sự khác biệt đó khiến nguy cơ va chạm giữa hai bên luôn hiện hữu, bất chấp các nỗ lực ngoại giao đang được thúc đẩy.

Phép thử đối với Tổng thống Trump

Giới quan sát cho rằng, Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với phép thử lớn trong việc thuyết phục Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dừng tấn công Lebanon.

Không thể phủ nhận rằng Mỹ sở hữu đòn bẩy đáng kể đối với Israel. Những diễn biến gần đây cho thấy Washington vẫn có khả năng gây ảnh hưởng khi cần thiết. Theo một số nguồn tin, sự can thiệp của ông Trump đã góp phần ngăn chặn một cuộc tấn công quy mô lớn của Israel nhằm vào Beirut, qua đó giúp tạm thời kiềm chế nguy cơ leo thang căng thẳng.

Tuy nhiên, điều này không giúp ngăn chặn hoàn toàn các cuộc tấn công. Israel có các lợi ích an ninh, tính toán chiến lược và động lực chính trị riêng. Các quyết định của Tel Aviv không chỉ chịu tác động từ quan hệ đồng minh với Washington mà còn được định hình bởi nhận thức về các mối đe dọa trực tiếp, những ưu tiên quân sự trước mắt và các yếu tố chính trị trong nước.

Đây là thực tế thường thấy trong quan hệ giữa các đồng minh. Ngay cả khi cùng chia sẻ những mục tiêu chiến lược rộng lớn, các đối tác vẫn có thể khác biệt đáng kể trong cách đánh giá rủi ro, xác định ưu tiên và lựa chọn phương thức hành động. Quan hệ giữa Washington và Tel Aviv cũng không nằm ngoài quy luật đó.

Vì vậy, câu hỏi đặt ra không chỉ là liệu Mỹ có đủ ảnh hưởng để tác động đến các quyết định của Israel hay không, mà còn là mức độ ảnh hưởng đó có thể được duy trì trong bao lâu nếu lợi ích và đánh giá chiến lược của hai bên tiếp tục khác biệt trước những diễn biến ngày càng phức tạp trong khu vực.