Những bản “5 không” chỉ là trong ký ức...

Cái tên bản Mùa Xuân nghe như một lời chúc, một ước vọng về sự khởi đầu tươi mới. Nhưng đã có thời, nơi đây lại được gọi bằng cái tên ám ảnh: “bản 5 không” – không điện, không đường, không trường, không trạm y tế, không sóng điện thoại. Cái tên ấy từng phản ánh trọn vẹn sự cách trở, thiếu thốn của một bản vùng cao giữa đại ngàn Sơn Thủy.

Ít ai biết rằng, để có được bản làng ổn định hôm nay là cả một hành trình dài. ÔngSung Văn Cấu, Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Mùa Xuân, xã Sơn Thủy kể lại, trước kia, người Mông nơi đây sống theo tập quán du canh du cư. Đầu những năm 1990, các hộ gia đình vượt núi rừng từ huyện Mường Lát cũsang vùng đất này tìm nơi mới để trồng lúa nương. Họ dựng nhà tạm, khai hoang nương rẫy giữa rừng sâu. Khi phát hiện nhóm người Mông đến canh tác, chính quyền địa phương đã vận động bà con ở lại định cư, lập bản làng. Từ đó, cái tên Mùa Xuân ra đời như một dấu mốc cho khởi đầu mới trên vùng đất mới.

Từ khoảng chục hộ dân ban đầu, đến nay bản đã phát triển thành 127 hộ với 595 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào Mông. Ổn định nơi ở, bà con tích cực lao động, chăn nuôi, sản xuất. Có đường, có điện, người dân càng thêm phấn khởi, yên tâm làm ăn, phát triển kinh tế.

Những năm gần đây, diện mạo bản làng đổi thay rõ rệt. Điện lưới quốc gia thắp sáng từng mái nhà, đường giao thông nội bản được cứng hóa từng đoạn, sóng điện thoại phủ tới giúp người dân thuận tiện liên lạc, tiếp cận thông tin. Đêm xuống, bản không còn chìm trong bóng tối như trước,ánh điện đã thắp sáng từngnếp nhà giữa lưng chừng núi.

Đặc biệt, lĩnh vực giáo dục có bước tiến đáng kể. Các lớp học tại điểm trường được trang bị tivi, bảng kéo, tạo điều kiện để giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy. Học sinh nơi đây không chỉ học đọc, học viết mà còn được học đầy đủ các môn như Tiếng Việt, Toán, Tiếng Anh, Mỹ thuật, Giáo dục thể chất…

Giữa lưng chừng núi, những tiếng ê a đánh vần, những bài hát tiếng Anhvang lên trong lớp học nhỏ như âm thanh của một tương lai đang mở ra – nơi con chữ dần thay thế cho những ngày tháng mù sương, cách trở.

Xuân về, trên những sườn núi Mùa Xuân, tiếng cười trẻ nhỏ vang lên, váy áo thổ cẩm rực rỡ hong nắng trước hiên nhà. Người già kể chuyện cũ bên bếp lửa, thanh niên bàn chuyện chăn nuôi, trồng thêm cây ăn quả. Cái tên “bản 5 không” đã lùi xa, nhường chỗ cho một Mùa Xuân của ánh sáng, tri thức và hy vọng.

Cũng thuộc xã Sơn Thủy, bản Xía Nọi nép mình giữa vùng núi cao, là nơi quần cư của năm dòng họ lớn: Thao, Sông, Chá, Hơ, Hà. Qua bao thế hệ, các dòng họ ấy vẫn gắn bó bền chặt, giữ gìn gia phong, cùng lao động, cùng sẻ chia, tạo nên nền tảng đoàn kết để bản làng ngày một vững bền.

Giống như Mùa Xuân, đồng bào Mông ở Xía Nọi, xã Sơn Thủycũng di cư từ (huyện Mường Lát cũ)sang huyện (Quan Sơn cũ)từ những năm 1990. Sau khi ổn định nơi ở, bà con chăm chỉ làm nương rẫy, chăn nuôi, từng bước tạo dựng cuộc sống mới. Khi điện, đường về bản, niềm vui càng nhân lên.

Có thời, Xía Nọi gần như tách biệt hoàn toàn với bên ngoài. Đường đi hiểm trở, nhiều đoạn dốc cao, mùa mưa suối dâng chia cắt. Khi đêm xuống, bản chìm trong bóng tối, chỉ còn ánh lửa bập bùng nơi bếp nhà. Những năm gần đây, nhờ các chính sách hỗ trợ vùng đặc biệt khó khăn, điện lưới đã về bản, giao thông được cải thiện, trẻ em đến trường thuận lợi hơn.

Trong sắc xuân rộn ràng, trai gái Mông trong trang phục truyền thống hòa nhịp tiếng khèn, điệu múa xòe uyển chuyển, làm sáng bừng không gian bản núi. Tết đến không chỉ là thời khắc chuyển giao năm mới, mà còn là dịp để cộng đồng thêm gắn kết, gìn giữ bản sắc văn hóa giữa nhịp sống đổi thay.

Đời sống văn hóa cũng chuyển mình tích cực. Đám cưới tổ chức gọn nhẹ trong một ngày; đám tang thay đổi theo hướng văn minh: người mất được đưa vào quan tài, không để trong nhà quá 24 giờ, không còn giết mổ nhiều gia súc gây lãng phí. Những đổi thay ấy cho thấy quá trình xây dựng nếp sống mới đang dần thấm sâu vào từng nếp nhà.

Ông Mạc Văn Tới, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy cho biết, với sự quan tâm đầu tư của Nhà nước vàchỉ đạo xuyên xuốt của Tỉnh ủy, UBND tỉnh Thanh Hóa, vớisự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể, hai bản Mùa Xuân và Xía Nọi đã có nhiều đổi thay rõ nét. Hạ tầng từng bước hoàn thiện, điện, đường, trường, trạm được quan tâm đầu tư; đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào Mông ngày càng nâng lên. Chính quyền xã luôn đồng hành cùng người dân, chú trọng phát triển kinh tế, giảm nghèo, xây dựng nếp sống văn hóa mới, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.

Ché Lầu – mùa xuân nơi phên dậu Tổ quốc

Ở xã Na Mèo, bản Ché Lầu là bản người Mông duy nhất của xã, cũng là bản có hoàn cảnh đặc biệt trong số 9 bản. Đồng bào nơi đây, cũng như ở Mùa Xuân và Xía Nọi, đều di cư từ Mường Lát sang từ những năm 1990. Ổn định chỗ ở, bà con cần cù sản xuất, dần tạo dựng sinh kế nơi vùng đất mới.

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, Bí thư Đảng ủy xã Na Mèo Hà Thị Tuyến, Ché Lầu là bản sát biên giới, điều kiện đi lại khó khăn, đời sống kinh tế còn nhiều hạn chế, đặc biệt là những vấn đề liên quan đến văn hóa, tập quán sinh hoạt. Chính vì vậy, chính quyền địa phương và các đoàn thể luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho bản.

Nhiều đoàn thiện nguyện được kết nối lên Ché Lầu, mang theo nhu yếu phẩm, sách vở, áo ấm cho trẻ em, góp phần san sẻ khó khăn. Hiện tuyến đường chính nối bản Ché Lầu với bản Mùa Xuân đang được Nhà nước quan tâm đầu tư, từng bước hoàn thiện – mở ra cơ hội giao thương, phát triển kinh tế và gắn kết cộng đồng vùng cao.

Cùng với chính quyền địa phương, các chiến sĩ Đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Na Mèo trở thành chỗ dựa vững chắc cho đồng bào. Tổ công tác phụ trách 3 bản Mông: Xía Nọi, Mùa Xuân và Ché Lầu thường xuyên bám bản, cùng ăn, cùng ở, cùng làm với người dân. Họ không chỉ giữ vững chủ quyền, an ninh biên giới, mà còn hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, giúp bà con xây dựng đời sống văn hóa mới, xóa bỏ hủ tục. Trong mắt người dân, những người lính quân hàm xanh không chỉ là lực lượng bảo vệ biên cương, mà còn như người thân trong bản.

Xuân đang về trên những bản Mông miền biên xã Sơn Thủy, xãNa Mèokhông chỉ bằng sắc hoa đào, hoa mận, mà còn bằng ánh điện sáng trong từng nếp nhà, bằng tiếng trẻ đọc bài trong lớp học mới, bằng những con đường dần nối dài qua sườn núi.

Từ những bước chân di cư đi tìm đất sống năm nào, đồng bào Mông nơi đây đã bám đất, bám bản, dựng xây cuộc sống mới. Điểm chung của Mùa Xuân, Xía Nọi và Ché Lầu là hành trình vượt khó – từ những bản làng thiếu điện, thiếu đường, thiếu điều kiện học tập, nay từng bước khởi sắc nhờ đầu tư hạ tầng và chính nỗ lực bền bỉ của người dân.

Mùa xuân của núi rừng hôm nay vì thế không chỉ là mùa của đất trời, mà còn là mùa của niềm tin, của ánh sáng và những giấc mơ đang lớn lên nơi biên cương Tổ quốc.