Tuy nhiên phía sau sự thay đổi đó là câu chuyện mưu sinh của không ít hộ kinh doanh nhỏ lẻ vốn nhiều năm phụ thuộc vào vỉa hè để buôn bán, thu hút khách. Khi trật tự đô thị được lập lại, các hàng quán cũng buộc phải thay đổi để thích nghi với cách kinh doanh mới.

Ghi nhận tại phố An Dương, quận Tây Hồ, một quán trà chanh từng đông kín khách vào mỗi buổi tối nay đã trở nên vắng vẻ hơn. Trước đây, khu vực vỉa hè phía trước quán luôn chật kín bàn ghế và người trẻ tụ tập. Sau khi lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý lấn chiếm vỉa hè, toàn bộ khu vực ngồi bên ngoài đã được thu gọn vào trong quán.

Chị Nguyễn Thị Thanh Hoài, chủ quán cà phê trên phố An Dương cho biết, lượng khách hiện giảm gần một nửa so với trước đây. Dù gặp nhiều khó khăn nhưng chị cho rằng các hộ kinh doanh buộc phải thay đổi để phù hợp với quy định mới của thành phố: “Cửa hàng của chúng tôi bị giảm đi lượng khách rất nhiều, những hộ kinh doanh nhỏ lẻ như chúng tôi chắc chắn phải thay đổi để thích nghi với các quy định mới này, bọn tôi sẽ phải đẩy mạnh kinh doanh online, kinh doanh tốt hơn để thích nghi với quy định mới của nhà nước đề ra”.

Không chỉ riêng phố An Dương, tại nhiều tuyến phố trung tâm như Tràng Thi, Hàng Bông hay Nguyễn Hữu Huân, không gian dành cho người đi bộ cũng đã được trả lại rõ rệt sau thời gian thành phố tăng cường kiểm tra, xử phạt các trường hợp lấn chiếm lòng đường, vỉa hè để kinh doanh.

Tại phố Tràng Thi, từng mét vỉa hè giờ đây trở nên thông thoáng hơn, người dân có thể dễ dàng đi bộ mà không phải len lỏi xuống lòng đường như trước. Nhiều người dân đánh giá, việc siết chặt trật tự đô thị đã góp phần cải thiện mỹ quan và tạo hình ảnh văn minh hơn cho Thủ đô.

“Mình thấy lợi là khuôn khổ nề nếp hơn, có lợi ích cho các bên như người đi bộ có đường để đi, mong là cơ quan chức năng triệt để 1 chút”.

“Dọn dẹp vỉa hè, kẻ vạch thế này chúng tôi phải trả lại vỉa hè cho người đi bộ. Kể cả khách ngồi ra ngoài chúng tôi cũng không đồng ý cho ngồi, ví dụ những người đi xe lăn cũng phải đủ chỗ cho xe lăn đi qua được, chúng tôi cũng chấp hành thôi”.

“Lập lại vỉa hè thế này là tốt rồi, như trước không có chỗ đi, giờ gọn gàng hơn nhiều”.

Có thể thấy, sau đợt ra quân xử lý lấn chiếm lòng lề đường, diện mạo nhiều tuyến phố của Hà Nội đã thay đổi đáng kể. Vỉa hè thông thoáng hơn, người đi bộ có thêm không gian di chuyển an toàn, tình trạng xe máy dựng lộn xộn hay hàng quán tràn xuống lòng đường cũng giảm rõ rệt. Đây là tín hiệu tích cực trong nỗ lực xây dựng đô thị văn minh, hiện đại của thành phố.

Nhiều người dân, các hộ kinh doanh cũng đã tìm cách thích nghi với tình hình mới, thay đổi tư duy theo hướng không phụ thuộc hoàn toàn vào vỉa hè, mà tìm cách tối ưu không gian bên trong. Không còn cảnh bày bàn ghế tràn lan, nhiều cơ sở lựa chọn thiết kế không gian bên trong hợp lý hơn, chú trọng chất lượng dịch vụ thay vì chỉ tận dụng diện tích vỉa hè để tăng số lượng chỗ ngồi.

Bên cạnh đó, các hộ kinh doanh đẩy mạnh bán hàng trực tuyến, giao hàng tận nơi hoặc xây dựng mô hình kinh doanh phù hợp với quy hoạch đô thị mới.

Trên thực tế, nhiều quán cà phê và nhà hàng tại Hà Nội đã bắt đầu thích nghi với sự thay đổi này. Theo Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, cuộc lập lại trật tự vỉa hè của Hà Nội trong những tháng vừa qua rất kiên định, liên tục và hiệu quả cao. Đây cũng là cơ hội để thành phố tổ chức tái thiết đô thị: "Đây là lúc mà chúng ta tái thiết đô thị, tổ chức lại không gian cho khu dân cư đã tận dụng được không gian đô thị, trả lại cho chợ dân sinh của chúng ta trong quá trình lịch sử. Bằng cách chúng ta tái hiện lại không gian sinh kế cho bà con một cách sinh động hơn, vừa có tổ chức, vừa có vệ sinh, kiểm soát được thuế, VSATTP. Đây là việc đòi hỏi các cấp chính quyền, nhà quản trị đô thị phải có sáng kiến thích ứng”.

Không ít ý kiến cũng mong muốn việc xử lý lần chiếm cần đi kèm với các giải pháp đồng bộ, tránh tình trạng “ra quân rồi lại tái lấn chiếm”. Quan trọng hơn là cần xây dựng ý thức tự giác từ chính người dân và các hộ kinh doanh thay vì chỉ phụ thuộc vào lực lượng chức năng.

Trên thực tế, nhiều năm qua việc sử dụng vỉa hè sai mục đích đã dần trở thành thói quen phổ biến tại các đô thị lớn. Khi thành phố quyết tâm lập lại trật tự, chắc chắn sẽ có những tác động nhất định đến đời sống và hoạt động kinh doanh của người dân. Nhưng về lâu dài, đây được xem là bước đi cần thiết để Hà Nội hướng tới một đô thị văn minh, hiện đại và đáng sống hơn.

Giữa bài toán mưu sinh và yêu cầu xây dựng đô thị văn minh, điều quan trọng nhất có lẽ là sự thích nghi và đồng hành của cả người dân lẫn cơ quan quản lý. Khi vỉa hè được trả lại đúng chức năng, không gian đô thị sẽ trở nên thông thoáng hơn.

Và khi các hộ kinh doanh chủ động thay đổi mô hình hoạt động, câu chuyện buôn bán cũng có thể bước sang một hướng phát triển bền vững hơn, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào từng mét vỉa hè như trước đây.