Mở cơ chế đặc biệt để "hồi sinh" các dự án chậm tiến độ

Nghị quyết số 29/2026/QH16 của Quốc hội được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ những "nút thắt" kéo dài nhiều năm trong quá trình triển khai các dự án đầu tư trên cả nước. Với cơ chế, chính sách đặc thù, nghị quyết mở ra cơ sở pháp lý để các bộ, ngành và địa phương xử lý hàng nghìn dự án chậm tiến độ, qua đó khơi thông các nguồn lực đang bị ách tắc.

Mục tiêu của đợt rà soát lần này không chỉ dừng lại ở việc giải quyết các tồn tại về đất đai, quy hoạch, đầu tư hay thủ tục hành chính mà còn hướng tới chống lãng phí, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Hàng loạt dự án chậm triển khai, cùng quỹ đất, vốn đầu tư và tài sản bị "đóng băng" nhiều năm, đang được đưa vào diện rà soát, phân loại và xây dựng phương án xử lý theo lộ trình cụ thể.

Để bảo đảm việc xử lý diễn ra kịp thời, dứt điểm và không kéo dài, Quốc hội cũng đã quy định lộ trình rất rõ đối với từng nhóm dự án tồn đọng. Theo đó, đến đầu tháng 5/2029 sẽ hoàn thành việc xử lý các dự án vi phạm pháp luật về đất đai; đồng thời tiếp tục áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù đối với các dự án còn vướng mắc thêm hai năm. Năm 2031 được xác định là mốc thời gian cuối cùng để xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng kéo dài suốt hàng chục năm qua.

Theo thống kê, cả nước hiện có khoảng 4.500 dự án bất động sản gặp vướng mắc với tổng nguồn vốn bị "chôn" từ 3 - 3,3 triệu tỷ đồng. Đến nay, các bộ, ngành và địa phương đã tháo gỡ khó khăn cho hơn 1.000 dự án, qua đó khơi thông khoảng 800.000 tỷ đồng vốn đầu tư.

Đằng sau những con số này là khối lượng rất lớn đất đai, vốn đầu tư và tài sản chưa được khai thác hiệu quả. Nhiều khu đất có vị trí thuận lợi bị bỏ hoang nhiều năm; nhiều dự án hạ tầng, khu đô thị, khu du lịch hay cơ sở sản xuất dang dở khiến nguồn lực xã hội bị "giam giữ", trong khi nhu cầu đầu tư cho phát triển vẫn rất lớn. Điều đó không chỉ làm giảm hiệu quả phân bổ nguồn lực mà còn khiến nền kinh tế mất đi cơ hội tạo việc làm, tăng thu ngân sách và thu hút đầu tư mới.

Biến nguồn lực tồn đọng thành động lực tăng trưởng

Theo TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, trong bối cảnh nền kinh tế đang hướng tới các mục tiêu tăng trưởng cao hơn, xử lý các dự án tồn đọng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ông cho rằng, đây không chỉ làgiải quyết những tồn tại kéo dài mà còn là quá trình giải phóng các nguồn lực đang bị ách tắc trong nền kinh tế.

“Khi các vướng mắc về pháp lý, quy hoạch, đất đai và thủ tục đầu tư được tháo gỡ, đất đai, vốn đầu tư, tài sản và không gian phát triển đang bị "giam giữ" sẽ được đưa trở lại phục vụ sản xuất, kinh doanh, tạo thêm dư địa cho tăng trưởng. Vì vậy, xử lý các dự án tồn đọng cần được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm chống lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia”, TS. Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh.

Các chuyên gia cũng cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới, việc giải quyết các dự án tồn đọng sẽ trở thành một trong những động lực tăng trưởng nhanh nhất bởi nguồn lực đã tồn tại ngay trong nội tại nền kinh tế.

"Giả sử mỗi năm chúng ta xử lý được 10 - 20% số dự án này thìcó khoảng 350.000 đến 600.000 tỷ đồng được tung ra bổ sung cho nền kinh tế. Như vậy sẽ đóng góp ít nhất khoảng 1-2 điểm % cho tăng trưởng", TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế cho biết.

Tháo gỡ pháp lý chưa đủ, cần tái tạo sức sống cho dự án

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho rằng, hơn 3 triệu tỷ đồng vốn đang "đóng băng" trong các dự án bất động sản không chỉ đơn thuần là con số phản ánh khó khăn của thị trường, mà còn là thước đo về lượng nguồn lực phát triển của nền kinh tế đang chưa được khai thác hiệu quả.

“Nếu được khơi thông đúng hướng, đây sẽ là một trong những động lực tăng trưởng nội sinh quan trọng, tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều lĩnh vực như xây dựng, vật liệu, tài chính, thương mại, dịch vụ và việc làm”, ông Nguyễn Quang Huy nhìn nhận.

Theo ông Huy, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao, việc xử lý các dự án tồn đọng cần được nhìn nhận theo hướng không chỉ tháo gỡ pháp lý mà còn tái tạo năng lực cạnh tranh của dự án. Trước hết, cần rà soát, phân loại từng nhóm dự án để xử lý đúng nguyên nhân, bảo đảm kỷ cương pháp luật nhưng đồng thời tháo gỡ nhanh các vướng mắc do chồng chéo quy định, thủ tục hành chính, qua đó khơi thông nguồn lực đất đai và dòng vốn xã hội.

Vị chuyên gia cho rằng, tháo gỡ pháp lý mới chỉ là điều kiện cần, còn điều kiện đủ nằm ở sự đổi mới của chính doanh nghiệp. Sau khi được khơi thông, các chủ đầu tư cần chủ động tái cấu trúc danh mục đầu tư, cơ cấu sản phẩm và mô hình kinh doanh theo nhu cầu thực của thị trường. Đây là thời điểm chuyển từ tư duy phát triển dựa trên quy mô sang phát triển dựa trên hiệu quả và giá trị sử dụng.

“Cần ưu tiên phát triển các sản phẩm có tính ứng dụng cao như căn hộ thông minh, đa năng, tối ưu công năng sử dụng; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, vật liệu mới và thiết kế tiêu chuẩn hóa để giảm chi phí đầu tư, chi phí vận hành và rút ngắn thời gian thi công. Mục tiêu không chỉ là giảm giá thành trên mỗi mét vuông mà quan trọng hơn là giảm tổng giá trị mỗi sản phẩm, qua đó, mở rộng khả năng tiếp cận nhà ở của đại bộ phận người dân có nhu cầu thực”, ông Huy nêu ý kiến.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần đổi mới phương thức bán hàng với các hình thức thanh toán linh hoạt, thuê mua và các gói tín dụng dài hạn phù hợp nhằm cải thiện thanh khoản và giảm áp lực vốn.

Về dài hạn, ông Huy đề xuất xây dựng cơ sở dữ liệu bất động sản thống nhất, cấp mã định danh cho từng tài sản và công khai thông tin pháp lý, dữ liệu giao dịch để nâng cao tính minh bạch.

"Khi ba trụ cột gồm hoàn thiện thể chế, tái cấu trúc doanh nghiệp và đổi mới sản phẩm theo nhu cầu thị trường được triển khai đồng bộ, hơn 3 triệu tỷ đồng vốn đang 'đóng băng' sẽ được giải phóng và chuyển hóa thành nguồn lực tăng trưởng mới, góp phần xây dựng thị trường bất động sản phát triển lành mạnh và bền vững", ông nhấn mạnh.

Trong bối cảnh giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu tăng trưởng cao và phát triển bền vững, việc xử lý các dự án tồn đọng không chỉ mang ý nghĩa giải quyết những "di sản" kéo dài nhiều năm mà còn góp phần khơi thông dòng chảy đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Khi những "cục máu đông" của nền kinh tế từng bước được xử lý, đất đai, vốn đầu tư và tài sản sẽ được đưa trở lại phục vụ sản xuất, kinh doanh, tạo thêm việc làm, tăng thu ngân sách và thu hút đầu tư mới. Đây cũng được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.