Dẫu Tòa án Tối cao Mỹ đã phán quyết chống lại việc Tổng thống Donald Trump sử dụng thuế quan, ông vẫn có những phương pháp và quyền hạn khác có thể giúp duy trì chương trình nghị sự thương mại của mình.

Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng việc Tổng thống Mỹ Trump sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) để áp thuế quan đối với hầu hết mọi quốc gia trên thế giới là vi hiến. Điều này có thể là một đòn giáng mạnh vào chương trình nghị sự về thuế quan của tổng thống, vì tòa án đã làm rõ rằng quyền lực tổng thống này không thể được sử dụng để áp thuế quan vì Quốc hội không có ý định sử dụng nó theo cách này.

Theo Hội đồng Quan hệ đối ngoại (Mỹ), mặc dù phán quyết này giải quyết một vấn đề pháp lý quan trọng, nhưng cuộc chiến về thuế quan vẫn còn lâu mới kết thúc. Trong khi các doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ có thể hoan nghênh việc tòa án bác bỏ cuộc phiêu lưu thuế quan mới nhất thứ hai của ông Trump, thì quyết định của tòa án có thể chỉ là một sự tạm dừng trong cuộc thương chiến đang diễn ra của Tổng thống Trump.

Trên thực tế, Quốc hội Mỹ đã phân một số quyền hạn thương mại cho nhánh hành pháp trong những năm qua. Và ngay sau phán quyết, Tổng thống Trump tuyên bố ông sẽ sử dụng chúng để xây dựng lại bức tường thuế quan của mình.

Tuy nhiên, mỗi công cụ đều có những hạn chế cụ thể mà ông cần xem xét và ông có thể phải đối mặt với những thách thức pháp lý bổ sung. Dưới đây là phân tích chi tiết về một số thẩm quyền chính mà Trump sẽ dựa vào để duy trì thuế quan trong chương trình nghị sự thương mại của mình.

Điều 122: Thuế quan cân bằng cán cân thanh toán

Để thay thế ngay lập tức mức thuế cơ bản 10%, ông Trump tuyên bố sẽ viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép tổng thống giải quyết thâm hụt cán cân thanh toán “lớn và nghiêm trọng” bằng cách áp thuế quan lên đến 15% hoặc áp dụng hạn ngạch nhập khẩu. Đạo luật này chỉ yêu cầu tổng thống xác định sự tồn tại của thâm hụt đó và không bắt buộc phải có quy trình liên ngành hoặc điều tra chính thức.

Bất kỳ biện pháp nào được áp dụng theo Điều 122 sẽ tự động hết hiệu lực sau 150 ngày trừ khi Quốc hội bỏ phiếu gia hạn, khiến thẩm quyền này chỉ mang tính tạm thời. Giả sử ông Trump dựa vào thẩm quyền này trong những ngày tới, điều đó có nghĩa là ông có thể áp dụng lại mức thuế cơ bản của mình cho đến cuối tháng 7. Điều quan trọng cần lưu ý là các hành động theo Điều 122 phải được áp dụng đồng nhất và không thể nhắm mục tiêu vào từng quốc gia riêng lẻ.

Trong các cuộc tranh luận miệng về thuế quan IEEPA, các nguyên đơn cho rằng Điều 122 là thẩm quyền thích hợp cho thuế quan “Ngày Giải phóng” của Tổng thống Trump, mà ông lập luận là được áp dụng để giải quyết “thâm hụt thương mại hàng hóa hàng năm lớn và dai dẳng của Mỹ”. Tuy nhiên, thẩm quyền này không thể thay thế thuế quan “buôn lậu” IEEPA đối với Canada, Mexico và Trung Quốc, được cho là áp đặt để ngăn chặn dòng chảy fentanyl từ các quốc gia đó.

Mặc dù Điều 122 chưa bao giờ được sử dụng để áp đặt các hạn chế thương mại, nhưng nó được tạo ra để đáp trả việc Tổng thống Richard Nixon sử dụng đạo luật tiền thân của IEEPA, Đạo luật Giao dịch với Kẻ thù (TWEA), vào năm 1971 để giải quyết các vấn đề về cán cân thanh toán. Do đó, nó có thể được viện dẫn để áp dụng thuế quan tạm thời, trên diện rộng như một đòn bẩy đàm phán ngắn hạn.

Khó có khả năng Quốc hội Mỹ sẽ gia hạn thẩm quyền áp thuế của Trump trong năm nay (2026), khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp diễn ra. Nhưng nếu điều đó xảy ra, nó sẽ mang lại cho tổng thống thêm vài tháng thu thuế và đòn bẩy đàm phán.

Điều 232: Thuế quan theo ngành

Ngoài ra còn có các thẩm quyền thương mại mà Tổng thống Trump đã sử dụng, và ông có thể sử dụng chúng để khôi phục một số loại thuế quan. Một trong những đạo luật đó là Điều 232 của Đạo luật Mở rộng thương mại năm 1962, cho phép tổng thống áp đặt thuế quan hoặc hạn ngạch đối với hàng nhập khẩu được coi là đe dọa an ninh quốc gia My, sau khi điều tra và đưa ra khuyến nghị của Bộ trưởng Thương mại. Vì đạo luật không định nghĩa “an ninh quốc gia”, nên nó trao cho nhánh hành pháp quyền tự do rộng rãi trong cách giải thích. Ông Trump tuyên bố rằng các điều khoản 232 hiện hành sẽ vẫn “có hiệu lực đầy đủ”.

Điều quan trọng cần lưu ý là điều này không thể thay thế hoàn toàn các loại thuế quan khẩn cấp của ông Trump, vì các loại thuế quan này được áp dụng theo ngành và không áp dụng đồng loạt cho tất cả các sản phẩm nhập khẩu vào Mỹ. Tuy nhiên, không có giới hạn về mức thuế suất, vì vậy thuế quan theo Điều 232 không có giới hạn trên.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã sử dụng thẩm quyền này để tăng thuế quan đối với thép và nhôm. Kể từ khi trở lại nắm quyền, ông đã mở rộng các mức thuế quan đó và sử dụng luật này để tăng thuế quan đối với một loạt các lĩnh vực khác, bao gồm ô tô, phụ tùng ô tô, xe tải và xe buýt hạng nặng, đồng, và gỗ xẻ và các sản phẩm từ gỗ như đồ nội thất và tủ bếp.

Các mức thuế quan này áp dụng cho hàng nhập khẩu từ mọi quốc gia, mặc dù đã có những trường hợp ngoại lệ đối với một số quốc gia và sản phẩm cụ thể. Thuế quan ban đầu cũng có thể được mở rộng vô thời hạn không chỉ về tỷ lệ thuế mà còn cả phạm vi sản phẩm, cho phép áp thuế đối với các sản phẩm phái sinh, chẳng hạn như lon bia nhôm.

Mặc dù Quốc hội Mỹ vẫn giữ khả năng bác bỏ các hành động theo Điều 232 thông qua nghị quyết phản đối, nhưng điều này hiếm khi được sử dụng. Đây là một công cụ mà ông Trump dễ dàng nắm được, và ông đã thể hiện sự sẵn sàng sử dụng nó.

Điều 301: Các hành vi thương mại không công bằng

Một đạo luật khác mà ông Trump đã sử dụng là Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép Đại diện Thương mại Mỹ, theo chỉ thị của tổng thống, phản ứng với các hành vi thương mại không công bằng của nước ngoài, bao gồm vi phạm các thỏa thuận thương mại hoặc các hành vi “không hợp lý hoặc phân biệt đối xử” và gây gánh nặng cho thương mại Mỹ. Các cuộc điều tra có thể được khởi xướng để đáp ứng các kiến ​​nghị từ các bên quan tâm hoặc do chính đại diện thương mại tự khởi xướng, một thông lệ đã gia tăng theo thời gian.

Điều 301 đưa ra một loạt các biện pháp khắc phục và không giới hạn mức thuế quan, nhưng nó yêu cầu một quy trình điều tra chính thức và các kết luận trước khi có thể thực hiện hành động. Các biện pháp phải được xem xét lại sau bốn năm, và nếu một ngành công nghiệp trong nước lập luận rằng họ được hưởng lợi từ thuế quan, đại diện thương mại có thể giữ nguyên chúng.

Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình, ông Trump đã khởi xướng 6 cuộc điều tra theo Điều 301, nhưng chỉ có một cuộc điều tra dẫn đến việc áp thuế nhắm vào Trung Quốc. Những mức thuế đó vẫn còn hiệu lực. Hơn nữa, vì phần lớn các mức thuế hiện hành đối với Trung Quốc thuộc thẩm quyền này, việc bãi bỏ các mức thuế theo IEEPA hầu như không làm giảm thuế đối với Trung Quốc.

Một khi đã được áp dụng, các hành động theo Điều 301 rất khó để đảo ngược, vì rào cản để duy trì hành động thương mại này rất thấp. Ví dụ, chính quyền Tổng thống Mỹ Biden đã xem xét và duy trì các mức thuế của ông Trump theo Điều 301 đối với Trung Quốc, bất chấp phần lớn ý kiến ​​đóng góp từ ngành công nghiệp trong nước kêu gọi bãi bỏ chúng.

Các mức thuế theo Điều 301 cũng không thể thay thế hoàn toàn các mức thuế khẩn cấp của ông Trump vì chúng mang tính đặc thù theo từng quốc gia, nhưng ông có thể khởi động một số cuộc điều tra theo Điều 301 đối với các đối tác thương mại không đạt được thỏa thuận thương mại với chính quyền của mình, nếu ông muốn mở rộng các mức thuế 301 hiện có ra bên ngoài Trung Quốc.

Điều 338: Thuế quan chống phân biệt đối xử bất hợp lý

Một điều luật mới khác là Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, cho phép tổng thống áp đặt thuế quan lên tới 50% giá trị hàng hóa đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia có hành vi phân biệt đối xử bất hợp lý với thương mại của Mỹ thông qua thuế quan, quy định hoặc các biện pháp khác. Điều luật cho phép hành động bất cứ khi nào tổng thống “xác định được sự thật” rằng hành vi phân biệt đối xử đó tồn tại, cho thấy rằng có thể không cần thiết phải tiến hành một cuộc điều tra chính thức. Tổng thống vẫn chưa cho biết liệu ông có sử dụng thẩm quyền này hay không.

Mặc dù điều luật đề cập đến một “Ủy ban”- nay là Ủy ban Thương mại quốc tế - nhưng nó không nêu rõ liệu ủy ban này phải tiến hành điều tra thực tế chính thức hay chỉ đơn giản là giám sát các hành vi phân biệt đối xử và thông báo cho tổng thống. Sự mơ hồ này tạo ra sự không chắc chắn về mặt pháp lý xung quanh việc Điều 338 sẽ được thực hiện như thế nào trong thực tế.

Điều 338 chưa bao giờ được sử dụng để áp đặt các hạn chế thương mại. Mặc dù đã có trường hợp phát hiện phân biệt đối xử vào năm 1935 đối với Đức và Australia, nhưng không có hành động nào được thực hiện sau đó. Do đó, mặc dù là một điều luật hiện hành, nhưng thẩm quyền của nó vẫn chưa được kiểm chứng. Đây không phải là sự thay thế hoàn hảo cho các mức thuế khẩn cấp của ông Trump, bởi vì Điều 338 áp dụng cho từng quốc gia cụ thể. Tuy nhiên, tổng thống có thể áp dụng các mức thuế này cho những quốc gia chưa ký kết thỏa thuận với Mỹ. Trong bất kỳ trường hợp nào, việc sử dụng Điều 338 gần như chắc chắn sẽ bị kiện tụng.