Mối quan hệ hữu nghị truyền thống Việt Nam và Sri Lanka được thiết lập và vun đắp trong suốt quá trình lịch sử, với rất nhiều giá trị chung và những mối liên hệ sâu sắc. Đó là nền tảng để hai bên tiếp tục củng cố hợp tác và nâng tầm quan hệ song phương lên một mức độ mới. Nhân dịp chuyến thăm cấp Nhà nước tới Sri Lanka của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam từ ngày 7-8/5, chúng tôi xin được giới thiệu khái quát mối quan hệ này.

Cái gốc bền chắc

Mối quan hệ hữu nghị Việt Nam - Sri Lanka khởi nguồn từ những giá trị chung về Phật giáo và tinh thần đoàn kết trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Nhiều thập kỷ trước khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, những kết nối đầu tiên đã được ươm mầm. Trong hành trình bôn ba tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng 3 lần dừng chân tại quốc đảo Sri Lanka vào các năm 1911, 1928 và 1946. Tình cảm của nhân dân Sri Lanka dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh được thể hiện qua việc chính quyền nước này cho dựng tượng đài Người ở trung tâm thủ đô Colombo năm 2013. Đây cũng là tượng đài lãnh tụ nước ngoài duy nhất được đặt tại thủ đô của Sri Lanka.

Với nhiều thế hệ người Sri Lanka, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Việt Nam đã trở thành biểu tượng của khát vọng đấu tranh giành độc lập và vươn lên trong phát triển kinh tế. Nhà thơ, nhạc sĩSri Lanka Mohamed Iqbal, người từng sáng tác nhiều bài thơ, bài hát về Việt Nam cho biết, thế hệ của ông đã lớn lên cùng những cuộc thảo luận về các sự kiện đang diễn ra trên thế giới, đặc biệt là cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam và khát vọng giải phóng dân tộc khỏi ách thống trị của Pháp và Mỹ.

“Tôi đã dõi theo cuộc kháng chiến của Việt Nam kể từ đó. Đó là lý do tại sao tôi luôn ngưỡng mộ người Việt Nam. Giờ tôi đã 67 tuổi. Tôi nghĩ mình đã gắn bó với sự nghiệp đấu tranh của Việt Nam hơn 50 năm rồi. Giờ đây, tôi lại muốn tìm hiểu cách mà Việt Nam phát triển, vượt qua đói nghèo. Cách mà Việt Nam phát triển công nghiệp và nông nghiệp rất đáng ngưỡng mộ, đặc biệt là đối với các quốc gia như chúng tôi. Đó là lý do tại sao người Sri Lanka luôn muốn tìm hiểu về sự phát triển của Việt Nam”, nhạc sĩSri Lanka Mohamed Iqbal nói.

Năm 1964, quan hệ song phương hai nước khởi đầu bằng việc Việt Nam thành lập Tổng Lãnh sự quán tại Colombo. Ngày 21/7/1970, hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao cấp đại sứ. Cùng với ngoại giao nhà nước, mối quan hệ giữa nhân dân Việt Nam và Sri Lanka cũng được hình thành với việc thành lập Hội Đoàn kết Sri Lanka - Việt Nam năm 1966 và Hội Hữu nghị Việt Nam - Sri Lanka năm 2014.

Mối quan hệ không ngừng phát triển

Từ nền tảng đó, trong những năm qua, hai nước đã không ngừng xây dựng và phát triển mối quan hệ song phương ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất. Trong lĩnh vực trao đổi đoàn, lãnh đạo cấp cao Việt Nam đã nhiều lần thăm Sri Lanka như Thủ tướng Phạm Văn Đồng (3/1978), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân (2/2013), Chủ tịch nước Trương Tấn Sang (2011), Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải (3/2025), Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân Vận Trung ương Nguyễn Trọng Nghĩa (6/2025). Lãnh đạo cấp cao Sri Lanka cũng thường xuyên thăm Việt Nam như: Thủ tướng Ratnasiri Wickramanayake (11/2006), Tổng thống Mahinda Rajapaksa (10/2009), Chủ tịch Quốc hội Chamal Rajapaksa (7/2013), Thủ tướng Ranil Wickremesinghe (2017), Chủ tịch Quốc hội Karu Jayasuriya (4/2018) và Tổng thống Anura Kumara Dissanayaka thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam và tham dự Đại lễ Phật đản Liên Hợp Quốc Vesak 2025 (4-6/5/2025).

Hai nước cũng luôn phối hợp chặt chẽ và ủng hộ lẫn nhau trên các diễn đàn đa phương, điển hình là Phong trào Không liên kết (NAM). Sri Lanka ủng hộ Việt Nam ứng cử vào Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc và Ủy ban Di sản Thế giới UNESCO; Việt Nam ủng hộ Sri Lanka vào Hội đồng Kinh tế-Xã hội Liên hợp quốc (ECOSOC) nhiệm kỳ 2025-2027. Hai bên cũng nhất trí tăng cường hợp tác trong lĩnh vực gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc, an ninh hàng hải và phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia; tái khẳng định cam kết duy trì hòa bình, ổn định, tự do hàng hải, hàng không và giải quyết hòa bình các tranh chấp trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.

Những năm qua, quan hệ kinh tế - thương mại giữa hai nước ghi nhận những bước tiến đáng khích lệ. Năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 260 triệu USD, tăng 20% so với năm 2024. Sri Lanka hiện có 33 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký hơn 43 triệu USD. Trung bình mỗi tháng có 1.000 người Sri Lanka du lịch Việt Nam. Ở chiều ngược lại, 8 nhà hàng Việt Nam đã hiện diện tại Sri Lanka. Số lượng người Việt Nam du lịch Sri Lanka cũng ngày càng tăng.

Nhân chuyến thăm của Tổng thống Anura Kumara Dissanayaka tới Việt Nam tháng 5/2025, hai bên ký kết 5 văn kiện hợp tác trong các lĩnh vực ngoại giao, thương mại, hải quan, nông nghiệp và chế tạo máy; đặt mục tiêu đưa kim ngạch thương mại hai chiều đạt 1 tỷ USD; đồng thời xem xét đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do song phương.

Đạo Phật và giao lưu nhân dân

Hợp tác Phật giáo là điểm nhấn trong quan hệ hai nước. Sri Lanka từ lâu đã là địa chỉ đào tạo Phật học tin cậy của tăng ni sinh Việt Nam. Việc Tổng thống Dissanayaka tham dự và phát biểu tại lễ khai mạc Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc - Vesak 2025 tại TP.HCM là minh chứng rõ nét về hợp tác giữa hai quốc gia trong việc bảo tồn và tôn vinh giá trị Phật giáo. Những năm qua, Thiền viện Trúc Lâm Kandy, ngôi chùa Việt Nam đầu tiên được xây dựng trên đất Sri Lanka, đã trở thành cầu nối văn hóa cho các tín đồ đạo Phật hai nước.

Bên cạnh mối quan tâm chung về Phật giáo, giao lưu nhân dân giữa hai nước cũng ngày càng trở nên sôi động và thực chất. Cộng đồng người Việt Nam tại Sri Lanka hiện có khoảng 200 người, đóng vai trò quan trọng trong quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Năm 2025, lần đầu tiên, 10 sinh viên Sri Lanka được nhận học bổng toàn phần tại các trường đại học lớn của Việt Nam. Hai bên cũng đang tích cực thúc đẩy mở đường bay thẳng trong năm 2026, hứa hẹn tạo bước đột phá trong kết nối nhân dân hai nước.

Sau hơn 5 thập kỷ thiết lập quan hệ ngoại giao, Sri Lanka coi Việt Nam là hình mẫu phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế thành công để học tập trong bối cảnh nước này vừa thoát khỏi khủng hoảng kinh tế, chính trị. Trong khi đó, Việt Nam luôn coi Sri Lanka là đối tác quan trọng và người bạn thân thiết tại khu vực Nam Á; đồng thời cũng là thị trường tiềm năng cho các doanh nghiệp Việt Nam. Trên nền tảng tin cậy chính trị, mối quan hệ hữu nghị truyền thống vượt thời gian, quyết tâm chính trị của lãnh đạo hai quốc gia, Việt Nam và Sri Lanka đang đứng trước những vận hội phát triển rất lớn để khai thác hiệu quả tiềm năng hợp tác.