Tại Anh, nhiệt độ hôm qua (26/5) đã vượt quá ngưỡng 35 độ C. Cơ quan Khí tượng Anh (Met Office) cho biết, mức nhiệt độ này đã là bất thường ngay cả giữa mùa hè, chứ chưa nói đến mùa xuân [mùa xuân ở nước Anh kéo dài từ tháng 3 đến tháng 5 – ND].

"Hoàn toàn đáng kinh ngạc", Friederike Otto, Giáo sư khoa học khí hậu tại Đại học Imperial College London, nhận xét.

"Điên rồ đến khó tin", Peter Thorne, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu Icarus tại Đại học Maynooth ở Ireland, đánh giá về đợt nắng nóng đang diễn ra ở châu Âu.

Pháp cũng đang trải qua một đợt nắng nóng đầu mùa chưa từng có, theo cơ quan khí tượng Météo-France. Hàng trăm kỷ lục nhiệt độ đã bị phá vỡ trên khắp đất nước.

Kỷ lục nhiệt độ tháng 5 của Ireland đã bị vượt qua hơn 1 độ C, trong khi Đức, Italy, Tây Ban Nha và Thụy Sĩ cũng đều phải đối mặt với đợt nắng nóng bất thường trong mùa xuân.

Nguyên nhân trực tiếp của đợt nắng nóng là hiện tượng "vòm nhiệt" (heat dome) - một hiện tượng khí tượng, trong đó một vùng áp cao mạnh bị mắc kẹt tại một vị trí nhất định do các yếu tố khí quyển xung quanh ngăn cản sự di chuyển của nó. Nói cách khác, có thể hiểu “vòm nhiệt” hoạt động như một cái nắp đậy nồi nước đang sôi. Vùng áp cao này giữ không khí nóng lại bên dưới, khiến nhiệt độ không ngừng gia tăng và không khí bị nén lại, tạo thành “vòm nhiệt”.

Các nhà khoa học hầu như không nghi ngờ gì rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra – phần lớn là do việc đốt than, dầu và khí đốt – đã làm trầm trọng thêm đợt nắng nóng đang hoành hành.

Trong 30 năm qua, châu Âu đã ấm lên với tốc độ 0,56 độ C mỗi thập kỷ – gấp hơn hai lần mức trung bình toàn cầu, theo dịch vụ khí hậu Copernicus.

Con số này thoạt nghe có vẻ không nhiều, nhưng đó là một sự thay đổi lớn về khí hậu và đủ để làm cho các hiện tượng nắng nóng cực đoan trở nên dữ dội hơn đáng kể.

"Khi chúng ta trải qua một đợt nắng nóng, nó xảy ra nghiêm trọng hơn, bởi vì nó diễn ra trên nền khí hậu đang ấm lên", Richard Betts, người đứng đầu nghiên cứu tác động khí hậu tại Cơ quan Khí tượng Anh và là Giáo sư tại Đại học Exeter cho biết.

“Chúng ta đang chứng kiến ​​chính xác những điều mà chúng ta đã cảnh báo từ trước, dù những kỷ lục này có lẽ khắc nghiệt hơn và đến sớm hơn chúng ta dự đoán”, Giáo sư Betts nói thêm.

Nắng nóng không chỉ giới hạn ở châu Âu, Ấn Độ cũng đang trải qua đợt nắng nóng khắc nghiệt với nhiệt độ đạt 45 độ C ở Delhi.

Kỷ lục không chỉ bị phá vỡ mà còn bị vượt xa

“Nếu ai đó phá kỷ lục thế giới về nhảy cao, thường thì họ phá kỷ lục đó chỉ 1cm chứ không phải đột nhiên phá kỷ lục sâu đến mức 20 – 30cm, và điều tương tự cũng đúng với thời tiết”, Erich Fischer, Giáo sư tại Viện Khoa học Khí quyển và Khí hậu thuộc ETH Zurich ở Thụy Sĩ, nói.

“Nếu kỷ lục bị phá vỡ sau 100 hoặc 150 năm đo đạc, có lẽ người ta sẽ kỳ vọng nó bị phá vỡ chỉ 1/10 độ chứ không phải đột ngột 2 hoặc 3 độ”, ông Fischer nói thêm.

Nhưng khi một hệ thống thời tiết tương đối hiếm gặp như “vòm nhiệt” xuất hiện trong bối cảnh khí hậu ấm lên, biên độ phá kỷ lục có thể rất lớn.

“Chúng ta đang trải qua một thời kỳ ấm lên rất nhanh, đặc biệt là Tây Âu… vì vậy nếu những hiện tượng thời tiết tương tự như những năm 1970 [xảy ra một lần nữa], nhiệt độ sẽ không chỉ ấm hơn một chút mà còn phá vỡ kỷ lục”, Giáo sư Fischer giải thích.

Mặc dù vậy, đợt nắng nóng ở châu Âu hiện nay được cho là đã có những chỉ dấu từ trước. Trở lại thời điểm tháng 3/2026, khoảng 30% các trạm thời tiết đang hoạt động ở Mỹ đã xác nhận mức nhiệt độ cao mới đối với thời điểm này trong năm, theo Berkeley Earth, một nhóm nghiên cứu khí hậu độc lập của Mỹ. Khi ấy, trưởng nhóm nghiên cứu đã nhận định, biên độ phá kỷ lục về mức nhiệt cao trên khắp miền Tây nước Mỹ là “hoàn toàn phi lý”.

Dấu hiệu của những điều sắp xảy ra

Những đợt nắng nóng kỷ lục hiện nay diễn ra trong bối cảnh thế giới ấm hơn trung bình khoảng 1,4 độ C so với cuối thế kỷ 19, do các hoạt động của con người như đốt nhiên liệu hóa thạch. Nhưng sự nóng lên toàn cầu có thể đạt gần 3 độ C vào cuối thế kỷ này, dựa trên các chính sách khí hậu hiện tại của các chính phủ trên thế giới.

Điều này chắc chắn sẽ dẫn đến việc phá vỡ thêm các kỷ lục nhiệt độ – đặt ra những thách thức đặc biệt đối với các quốc gia như Anh và Thụy Sĩ, những quốc gia không được xây dựng để chịu đựng cái nóng khắc nghiệt. Thực tế như những ngày qua đã cho thấy, thách thức này không còn chỉ giới hạn trong những tháng hè.

"Khí hậu mà chúng ta đang sống ngày nay đơn giản là không giống với khí hậu mà chúng ta đã lớn lên và thích nghi. Các tòa nhà và cơ sở hạ tầng của chúng ta hoàn toàn không được chuẩn bị cho những gì sắp xảy ra", Giáo sư Otto cảnh báo.

Cho đến năm 1990, kỷ lục nhiệt độ cao nhất của Vương quốc Anh trong tất cả các tháng là 36,7°C, được thiết lập vào năm 1911. Kể từ đó, kỷ lục này đã bị phá vỡ nhiều lần và hiện ở mức 40,3°C, được thiết lập vào tháng 7/2022.

Với thực tế đổi khí hậu tiếp tục diễn ra, nhiệt độ cao hơn nữa sẽ sớm trở thành một khả năng nghiêm trọng, Giáo sư Betts cảnh báo. "Cho đến khi chúng ta giảm lượng khí thải carbon toàn cầu xuống mức 0, chúng ta sẽ tiếp tục làm nóng hành tinh và các kỷ lục nhiệt độ sẽ tiếp tục bị phá vỡ", ông nói.