Phát biểu khai mạc Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Các đề cương tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam, 40 năm thực hiện Cương lĩnh và nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Điều lệ Đảng cần được đặt trong yêu cầu chuẩn bị nền tảng cho sự phát triển lâu dài của đất nước. Tổng kết phải lý giải được thành công, hạn chế, khuyết điểm và những vấn đề mới về con đường phát triển đất nước, vai trò lãnh đạo của Đảng. Tầm nhìn 2030 - 2130 cần xác định những giá trị phải giữ vững, năng lực cần tích lũy và trách nhiệm với các thế hệ sau; không biến tầm nhìn dài hạn thành dự báo cứng nhắc.

Trong bối cảnh mới, những giá trị nền tảng nào của Cương lĩnh năm 1991 cần được tiếp tục phát huy, những yêu cầu nào cần được chuẩn bị để đảm bảo sự phát triển lâu dài của đất nước?

Phóng viên VOV phỏng vấn PGS.TS Lê Quốc Lý, nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh về những năng lực cốt lõi để hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược này.

PV: Thưa ông, trước khi phân tích sâu về những giá trị nền tảng của Cương lĩnh 1991, có lẽ trước hết cần trở lại với bối cảnh Cương lĩnh ra đời. Tại sao bối cảnh thời điểm đó lại đặt ra yêu cầu phải xây dựng Cương lĩnh để xác lập một tầm nhìn có tính chiến lược về con đường phát triển đất nước?

PGS.TS Lê Quốc Lý: Cương lĩnh 1991 ra đời trong một bối cảnh rất đặc biệt. Liên Xô và các nước Đông Âu sụp đổ. Trung Quốc đối với Việt Nam, quan hệ chưa bình thường hóa được. Việt Nam trong bối cảnh cấm vận. Đất nước cũng vô cùng nghèo nàn, khó khăn. Chúng ta mới đổi mới được 5 năm. Con đường chúng ta lựa chọn thì đúng nhưng chưa rõ. Và đặc biệt còn rất nhiều người phân vân.

Cương lĩnh ra đời là một đường lối chính trị, kim chỉ nam cho con đường của Đảng ta đi. Và có mấy điểm nổi bật đó là: Nêu rõ được 6 đặc trưng của chủ nghĩa xã hội. Đặc biệt cũng nêu được vấn đề dứt khoát chuyển từ nền kinh tế kế hoạch tập trung, quan liêu bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần, phát triển theo kinh tế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước. Đây là những bước chuyển biến ban đầu, đặt nền tảng để sự nghiệp đổi mới nền kinh tế và đổi mới về chính trị của Đảng và Nhà nước ta đạt được những thành tựu vào những năm sau này.

PV: Bối cảnh hiện nay đang có rất nhiều đổi thay: trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh, biến đổi khí hậu, cạnh tranh công nghệ và thay đổi rất nhanh của kinh tế thế giới. Những điều đó đặt ra yêu cầu gì đối với tư duy phát triển đất nước, thưa ông?

PGS.TS Lê Quốc Lý: Đất nước ta đã qua ba kỷ nguyên: kỷ nguyên giành độc lập dân tộc, quyền làm người là kỷ nguyên mà khi Bác Hồ đọc Tuyên ngôn độc lập năm 1945; giai đoạn thứ hai là đổi mới nền kinh tế, đưa nhân dân thoát khỏi nghèo đói đến ấm no. Nhưng kỷ nguyên ngày hôm nay phải vượt qua ấm no thông thường mà đi đến tự do và hạnh phúc.

Kỷ nguyên này khác với trước đây trên nhiều mặt, ngoài công nghệ khoa học nhưng tầm nhìn của nó sao? Chúng ta phải đi cùng với thế giới. Chúng ta đổi mới nền kinh tế, định hướng và con đường chúng ta đi, Đảng ta và Bác đã lựa chọn là đúng đắn: độc lập dân tộc chúng ta phải bảo vệ nó. Định hướng chủ nghĩa xã hội chúng ta cũng phải giữ gìn nhưng phải không ngừng phát triển và đổi mới, phải thích ứng liên tục.

Chúng ta phải chăm lo để không ai bị bỏ lại phía sau. Không hy sinh tăng trưởng kinh tế mà làm mất công bằng xã hội và an sinh xã hội. Và đặc biệt phải phát triển văn hóa, làm cho lòng dân càng ngày càng hướng thiện hơn, con người càng ngày càng nhân ái hơn. Đây là một yêu cầu rất quan trọng đối với cuộc sống ngày hôm nay. Và chính vì thế mới là đặc trưng của chủ nghĩa xã hội.

PV: Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 14 đã xác định rõ mục tiêu: đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước, Việt Nam hướng tới nước phát triển, thu nhập cao, có nền kinh tế hiện đại, xã hội văn minh, người dân có đời sống vật chất và tinh thần ở mức cao, đất nước có vị thế xứng đáng trên trường quốc tế. Khát vọng phát triển đó chỉ có thể trở thành hiện thực nếu được chuyển hóa thành năng lực phát triển. Theo ông, để hiện thực hóa tầm nhìn 2045, Việt Nam cần tập trung xây dựng những năng lực nền tảng nào?

PGS.TS Lê Quốc Lý: Tầm nhìn 2045 là một tầm nhìn rất đúng đắn và sáng suốt của Đảng ta nhưng cũng cho thấy một cái khát vọng rất lớn của Đảng ta để đưa đất nước đến giàu mạnh, sánh vai với các cường quốc năm châu. Muốn đạt được phải bằng trí tuệ thông minh, bằng cả một bản lĩnh cách mạng và cả một khát vọng của dân tộc được khơi dậy.

Đầu tiên phải phát triển kinh tế. Muốn đất nước sánh vai cường quốc được, đạt được các mục tiêu thì rõ ràng kinh tế phải ngày một giàu lên mà Đảng ta đặt mục tiêu là tăng trưởng mỗi năm 10% GDP. Theo tôi, phải mở cửa ra cho mọi thành phần kinh tế, mọi cá nhân trong xã hội này làm giàu, phát triển đất nước và tạo cơ hội tối đa cho kinh tế tư nhân phát triển. Đặc biệt, chúng ta cũng phải cầu thị và tích cực học hỏi kinh nghiệm của nhân loại về quản lý kinh tế, phát triển kinh tế để kinh tế Việt Nam phát triển.

Chúng ta thúc đẩy khoa học công nghệ phát triển. Khi đất nước khơi dậy được trí tuệ con người mà Hội nghị Trung ương 4 khóa 14 nêu đó là trọng dụng nhân tài. Tìm người tài và dùng người tài, mời họ tham gia vào quá trình vận hành các bộ phận của nền kinh tế, tạo điều kiện để họ thể hiện được tài năng, đồng thời cũng thay đổi chế độ chính sách về đãi ngộ, về tiền lương cho họ xứng tầm để người ta cống hiến. Không chỉ thu hút người tài là người Việt Nam mà kể cả người nước ngoài, người nào có tài cống hiến chúng ta đều trọng dụng.

Hệ thống chính trị, cấu trúc bộ máy làm thế nào tinh gọn, hiệu quả; rồi đưa những công nghệ vào để vận hành nền hành chính một cách hiệu quả nhất; song song phải chống tham nhũng.

Rồi văn hóa, chúng ta phải phát huy tất cả các văn hóa của các dân tộc biến thành những giá trị hữu dụng, phục vụ cho con người, phục vụ cho người dân và cho cả xã hội.

Vấn đề nữa về quốc phòng an ninh, chúng ta phải hòa bình với các nước thì tôi nghĩ đấy là một đường lối đúng đắn chúng ta đang làm.

PV: Thưa ông, gần 40 năm thực hiện Cương lĩnh năm 1991 cũng là một chặng đường mà lý luận được kiểm nghiệm, bổ sung và phát triển từ thực tiễn. Nhìn lại từ hành trình đó, theo ông giá trị xuyên suốt và bài học từ quá trình thực hiện Cương lĩnh 1991 cần được phát huy và nâng tầm như thế nào trong bối cảnh hiện nay ạ?

PGS.TS Lê Quốc Lý: Giá trị bền vững và bài học đầu tiên phải kiên định độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Kiên định theo nghĩa là chúng ta luôn luôn phát triển và đổi mới.

Thứ hai là phải thường xuyên phát triển và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam bởi vì lịch sử đã thay đổi, lý luận đúng nhưng người dùng phải đủ thông minh, sáng tạo để vận dụng vào trong điều kiện của mình.

Thứ ba, chủ nghĩa xã hội là để mọi người dân được ấm no, tự do, hạnh phúc. Cho nên những gì làm cho đất nước này giàu có lên, để cho nền kinh tế phát triển, để cho các thành phần kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ. Định hướng xã hội chủ nghĩa đó là ai cũng được hạnh phúc, ai cũng được thụ hưởng các thành quả của nền kinh tế đem lại.

Một điểm nữa là chúng ta phải hội nhập với thế giới. Độc lập, tự chủ phải đi liền với hội nhập, bắt tay với tất cả các nước, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ. Và ngày hôm nay rõ ràng Đảng ta đang hành động rất đúng: mở rộng hội nhập hơn nữa, mở rộng hợp tác hơn nữa và thực sự học hỏi tinh hoa trí tuệ nhân loại thì chúng ta sẽ phát triển cao.

PV: Trên những giá trị nền tảng của Cương lĩnh 1991, trong yêu cầu mới của thời đại, việc sửa đổi Điều lệ Đảng lần này đặt ra những yêu cầu và đổi mới như thế nào cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới, thưa ông?

PGS.TS Lê Quốc Lý: Điều lệ Đảng ngày hôm nay cũng cần phải được sửa đổi cho phù hợp với bối cảnh mới. Ngày hôm nay Đảng của chúng ta phải thể hiện được là Đảng của toàn dân tộc, của tất cả những người lao động. Và chính khi thay đổi lại thì chúng ta sẽ thu hút được nhiều người tham gia vào hàng ngũ của Đảng. Không chỉ đảng viên ra làm kinh tế mà kể cả nhà kinh tế tư nhân tham gia vào Đảng. Lúc đấy Đảng ta có sức mạnh của toàn dân tộc để đưa đất nước lên giàu mạnh, hạnh phúc.

PV: Vâng, xin trân trọng cảm ơn ông.