Sự xuất hiện của các thiết bị bay không người lái hay thậm chí là diều thả tự do gần đây trở thành mối đe dọa thường trực đối với an toàn hàng không. Đằng sau những sự cố làm đình trệ hàng chục chuyến bay là những bất cập cốt lõi trong cơ chế quản lý thiết bị, công tác phối hợp giữa các lực lượng chuyên trách chưa đáp ứng được với yêu cầu thực tế. Từ đó dẫn đến tình trạng vi phạm vùng an toàn bay liên tục tái diễn.

UAV xâm nhập sân bay: Phát hiện bằng mắt thường, xử lý còn bị động

Chỉ trong một buổi sáng đầu tháng 6/2026, 16 chuyến bay đi, đến Cảng hàng không quốc tế Nội Bài phải chuyển hướng hoặc bay chờ vì sự xuất hiện của một thiết bị bay không người lái (UAV) ở độ cao hơn 1.500m.

Trước đó, tại các sân bay quốc tế Đà Nẵng, Cát Bi Hải Phòng, hàng chục chuyến bay cũng bị gián đoạn vì lý do này.

Trao đổi với phóng viên VOVGT, ông Đoàn Minh Quân, Phó Giám đốc Cảng vụ Miền Bắc, cho biết: Trong các vụ việc xảy ra, hầu hết trường hợp phát hiện UAV đều bằng mắt thường, trong khi các cảng hàng không tại Việt Nam chưa có hệ thống cảnh báo, phát hiện thiết bị bay không người lái. Cụ thể, việc thiếu công nghệ phát hiện cảnh báo từ xa dẫn đến công tác xử lý tình huống không hiệu quả.

“Hiện nay trang bị các thiết bị phát hiện sớm, cảnh báo sớm chúng ta chưa có. Thứ nhất là vì UAV nó cũng là công nghệ mới với cả thế giới, thứ hai nữa là các loại hình UAV phát triển đa dạng, sử dụng cho nhiều mục đích. Hơn nữa kích thước của các loại UAV rất đa dạng, có loại flycam rất nhỏ, bay tầm thấp nhưng có drone kích thước lớn, bay ở độ cao. Cho nên công tác phát hiện là bài toán không hề dễ dàng”.

Một điểm đáng lưu ý nữa, cũng từ các sự vụ gần đây, lực lượng chức năng rất khó tìm ra người vi phạm do thiếu các chốt trực phản ứng nhanh tại quanh các sân bay. Ngoài ra, vì các thiết bị bay không được đăng ký, chủ yếu là loại trôi nổi trên các nền tảng thương mại điện tử nên việc truy soát rất phức tạp. Thực trạng này khiến cơ quan quản lý không nắm bắt được số lượng thiết bị bay không người lái thực tế lưu hành trên thị trường.

Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Văn phòng Luật S&B Law, quy định pháp luật liên quan đến hoạt động bay hoặc kinh doanh loại sản phẩm này rất rõ ràng:

“Công an thực hiện quản lý hành chính về điều tra trong đó có quản lý kinh doanh lưu hành thiết bị bay tại địa phương cũng như là nếu có vi phạm thì xử phạt hành chính, khởi tố đối với hành vi vi phạm nghiêm trọng. Thiết bị này thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện khi kinh doanh phải được phép của cơ quan chức năng nếu kinh doanh flycam, UAV không rõ nguồn gốc nếu vi phạm cơ quan chức năng có thể xử phạt, tịch thu”.

Mặc dù vậy, theo khảo sát của phóng viên, việc mua bán thiết bị bay không người lái trên các trang mạng xã hội rất dễ dàng. Khách hàng chỉ cần vài thao tác đơn giản, lập tức nhận được ngay nhiều lời chào mời. Trong đó, đa số thiết bị bay qua sử dụng đều không có giấy phép, không hóa đơn nhập khẩu, như trường hợp này - kinh doanh thiết bị trôi nổi ở Hải Dương...

Lập "vành đai số" bảo vệ vùng trời sân bay trước mối đe dọa từUAV

Ông Đoàn Minh Quân, Phó Giám đốc Cảng vụ Miền Bắc phân tích: Việc phát hiện và xử lý thiết bị bay không người lái xâm nhập vùng cất hạ cánh đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa nhiều lực lượng, bao gồm: Quản lý bay, Cảng hàng không, Cảng vụ Hàng không, Công an địa phương và lực lượng quân đội.

Nhưng trong quá trình thực thi vẫn còn không ít những vấn đề, ví dụ như quá trình tiếp nhận thông tin, khi tổ bay phát hiện thiết bị bay không người lái vi phạm vùng an toàn bay, thông tin sau đó qua nhiều cấp mới đến được lực lượng chức năng:

“Khi có các tình huống liên quan đến thiết bị bay không người lái mà có thể ảnh hưởng đến hoạt động hàng không dân dụng ví dụ như từ lực lượng quân sự, thông tin từ người dân đặc biệt từ các tổ bay thì ngay lập tức thông tin đấy chuyển đến tổ an toàn hạ cánh để tổ an toàn hạ cánh thông báo đến tất cả các bên liên quan như cảng vụ, quân đội hay công an”.

Khi công tác quản lý mua bán, sử dụng thiết bị bay không người lái lỏng lẻo, việc phát hiện chủ yếu bằng… mắt thường, việc xử lý thông tin nhằm mục đích ngăn chặn các UAV xâm phạm vùng an toàn bay cũng phức tạp hơn. Chưa kể vấn đề xác định ranh giới quản lý khu vực an bay qua nhiều địa bàn giáp ranh gây ra rất nhiều khó khăn.

GS.TS Phạm Huy Khang, Chủ nhiệm Bộ môn Đường và Sân bay, Trường Đại học Giao thông Vận tải nhấn mạnh: Thực tế ấy dẫn đến câu chuyện phối hợp giữa các đơn vị liên quan chủ yếu sau khi sự việc xảy ra. Các biện pháp phòng ngừa, phát hiện sớm gần như không thể thực hiện một cách hiệu quả.

“Lâu dài phải tiến tới là phải lập các vành đai an toàn bằng các thiết bị định vị, radar quét tần số vô tuyến nhưng để làm cái đó ngay cũng không hề đơn giản. Thế còn trước mắt theo tôi thì giải pháp hành chính, giáo dục bằng quy định, thể chế. Theo tôi nghĩ giải pháp căn cơ nữa là từ các nhà sản xuất loại bỏ các vùng an toàn bay trong bản đồ của thiết bị”.

Trong thời gian qua, Cục Hàng không Việt Nam nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về việc thống nhất đầu mối tiếp nhận, xử lý thông tin. Trong đó, giải pháp cốt lõi là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, xác lập hệ thống bản đồ vùng cấm bay, hạn chế bay.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cũng cần đẩy mạnh việc công khai dữ liệu, nghiên cứu tích hợp hệ thống cảnh báo sớm, nhận diện tần số sóng điều khiển thiết bị bay ngay tại các cảng hàng không.

Chỉ khi có sự đồng bộ từ khâu tuyên truyền, quản lý chặt chẽ nguồn cung thiết bị, cho đến công tác phối hợp giữa, tình trạng điều khiển thiết bị bay không người lái vi phạm vùng an toàn bay mới được hạn chế, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho mỗi chuyến bay.