Từ ngày 10/9, Nghị định 283 của Chính phủ chính thức có hiệu lực, bổ sung những quy định xử phạt đáng chú ý đối với các hành vi vi phạm quyền lợi về tiền lương. Không chỉ bị phạt, người sử dụng lao động còn có thể phải trả thêm tiền lãi trên khoản tiền chậm trả, trả thiếu.

Vậy quy định mới cụ thể ra sao? Khi nào doanh nghiệp bị xử phạt, tiền lãi được tính như thế nào và người lao động cần làm gì nếu quyền lợi của mình không được đảm bảo? Nội dung này sẽ có trong cuộc trao đổi giữa phóng viên Ban VOV Giao thông Quốc gia với luật sư Phạm Thành Tài, Giám đốc Công ty Luật Phạm Danh, Đoàn Luật sư TP.Hà Nội.

PV: Thưa luật sư, nghị định 238 của Chính phủ quy định như thế nào về hành vi trả lương chậm, trả thiếu và trường hợp nào thì doanh nghiệp sẽ bị xử phạt?

LS Phạm Thành Tài:Theo quy định tại khoản 2 Điều 23, Nghị định 283 năm 2026, từ ngày 10/9/2026, người sử dụng lao động có thể bị xử phạt nếu thực hiện các hành vi như trả lương không đúng hạn, không trả lương hoặc trả không đủ tiền lương theo thỏa thuận trong hợp đồng lao động; không trả hoặc trả không đủ tiền lương làm thêm giờ, tiền lương làm việc vào ban đêm, tiền lương ngừng việc và các khoản tiền lương khác theo quy định của pháp luật.

Đối với các hành vi này, mức phạt tiền đối với người sử dụng lao động là cá nhân được xác định từ 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng, tùy thuộc vào số lượng người lao động bị vi phạm. Trường hợp người sử dụng lao động là tổ chức thì mức phạt gấp 2 lần mức phạt đối với cá nhân, do đó mức phạt cao nhất có thể lên đến 100 triệu đồng.

PV: Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp còn phải trả lãi cho người lao động. Khoản lãi này sẽ được tính như thế nào?

LS Phạm Thành Tài:Căn cứ quy định tại khoản 5 Điều 23, Nghị định 283 năm 2026, ngoài việc bị phạt tiền, người sử dụng lao động còn phải trả đủ số tiền lương còn thiếu cho người lao động. Đồng thời, phải trả thêm khoản tiền lãi trên số tiền chậm trả hoặc trả thiếu.

Khoản lãi này được tính theo mức lãi suất tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm xử phạt. Như vậy, nghị định không ấn định sẵn một mức lãi suất cố định cho mọi trường hợp mà mức lãi suất làm căn cứ phải được xác định tại thời điểm cơ quan có thẩm quyền xử phạt.

PV: Nếu doanh nghiệp lấy lý do là khó khăn tài chính để chậm trả lương, lý do này có được xem là căn cứ để miễn hoặc giảm trách nhiệm hay không ạ?

LS Phạm Thành Tài:Căn cứ quy định của pháp luật lao động hiện hành và Nghị định 283 năm 2026, việc doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính không đương nhiên là căn cứ để doanh nghiệp được chậm trả hoặc miễn trách nhiệm đối với tiền lương của người lao động.

Theo quy định tại Bộ luật Lao động năm 2019, người sử dụng lao động có nghĩa vụ trả lương đầy đủ và đúng hạn. Doanh nghiệp chỉ được phép chậm trả lương trong trường hợp đặc biệt do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm hoặc lý do bất khả kháng mà doanh nghiệp đã tìm mọi cách khắc phục nhưng không thể trả lương đúng hạn.

Khó khăn tài chính do hoạt động kinh doanh thua lỗ thông thường không được mặc nhiên coi là sự kiện bất khả kháng. Và ngay cả khi thuộc trường hợp bất khả kháng thì doanh nghiệp cũng không được chậm trả lương quá 30 ngày.

PV: Vâng, khi quyền lợi bị xâm phạm, người lao động cần làm gì và cần có những căn cứ, giấy tờ gì để yêu cầu doanh nghiệp trả đủ tiền lãi, tiền lương?

LS Phạm Thành Tài:Khi bị trả lương chậm, trả thiếu, trước hết người lao động nên chủ động trao đổi, yêu cầu doanh nghiệp thanh toán đầy đủ tiền lương và các khoản tiền lãi mà mình được hưởng.

Việc yêu cầu nên thực hiện bằng hình thức có thể lưu lại chứng cứ như văn bản, email hoặc tin nhắn, hoặc yêu cầu lập biên bản làm việc. Trường hợp doanh nghiệp không giải quyết hoặc hai bên không thống nhất được quyền lợi, người lao động có thể yêu cầu hòa giải viên lao động giải quyết tranh chấp.

Theo khoản 1 Điều 188 Bộ luật Lao động năm 2019, tranh chấp về tiền lương về nguyên tắc phải qua thủ tục hòa giải trước khi yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án giải quyết.

Nếu hết thời hạn hòa giải mà hòa giải viên lao động không tiến hành hòa giải hoặc hòa giải không thành, người lao động có thể yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án giải quyết để bảo vệ quyền lợi của mình. Việc yêu cầu giải quyết tranh chấp phải bảo đảm thời hiệu theo Điều 190 của Bộ luật Lao động năm 2019.

Về chứng cứ, người lao động cần lưu giữ hợp đồng lao động, phụ lục hợp đồng hoặc các tài liệu chứng minh quan hệ lao động và mức lương; bảng chấm công, bảng lương, phiếu lương, sao kê ngân hàng cùng các email, tin nhắn, thông báo hoặc biên bản thể hiện việc doanh nghiệp chậm trả, trả thiếu hoặc thừa nhận các khoản tiền còn nợ lương.

Đặc biệt, người lao động cần xác định rõ số tiền lương bị chậm trả hoặc trả thiếu và thời điểm đến hạn thanh toán. Đây là những căn cứ quan trọng để xác định số tiền lương còn phải thanh toán và nghĩa vụ trả tiền lãi của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật được áp dụng.

PV: Xin cảm ơn luật sư!