Minh bạch dữ liệu là chìa khóa

Khi cánh cửa kết nối thị trường carbon nội địa với các cơ chế quốc tế đang dần mở, thách thức đặt ra không chỉ dừng ở việc tạo ra tín chỉ carbon mà là làm thế nào để những tín chỉ này được thế giới công nhận và giao dịch.

Từ lĩnh vực lâm nghiệp đến sản xuất công nghiệp, điểm nghẽn chung đều xoay quanh chất lượng dữ liệu, quy trình kiểm định và năng lực đáp ứng bộ tiêu chuẩn của toàn cầu.

Ông Nguyễn Ngọc Bình, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty Lâm nghiệp Nam Tây Nguyên (tỉnh Lâm Đồng), chia sẻ đơn vị đang quản lý 27.000 ha rừng, trong đó có hơn 5.000 ha rừng trồng.Khối tài nguyên này có tiềm năng về tín chỉ carbon, song hành trình đưa lên sàn giao dịch vẫn còn nhiều rào cản.

Theo ông Bình, các doanh nghiệp, đặc biệt là khối nhà nước, đang gặp khó trước quy trình nghiêm ngặt từ kiểm kê rừng, thuê tư vấn, thẩm định đến xác nhận tín chỉ. Việc thiếu các cơ chế rõ ràng, hướng dẫn cụ thể cùng chi phí đắt đỏ đang làm chùn bước nhiều đơn vị, nhất là ở khu vực vùng sâu, vùng xa.

"Sau khi được thẩm định thì mới xác định được tín chỉ carbon, rồi mới đủ điều kiện đưa lên sàn giao dịch. Tuy nhiên, với các doanh nghiệp lâm nghiệp như chúng tôi, việc tham gia giao dịch carbon hiện vẫn còn nhiều hạn chế về năng lực. Dù đã có các sàn giao dịch, chúng tôi vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và tìm hiểu thêm để có thể tham gia hiệu quả", ôngBình nói.

Tập đoàn TH vừa công bố 11 sản phẩm sữa và đồ uống đạt chứng nhận trung hòa carbon theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 14068-1:2023 do tổ chức Control Union xác nhận. Giữa bối cảnh Việt Nam mới đang thí điểm Chương trình dán nhãn carbon tự nguyện, đây là một bước tiến hiếm hoi ở cấp độ sản phẩm.

PGS.TS Sử Thanh Long, Giám đốc Quốc tế Tập đoàn TH cho biết,quá trình cân, đong, đo, đếm lượng phát thải trong suốt vòng đời sản phẩm là một bài toán phức tạp. Công việc này đòi hỏi hệ thống cơ sở dữ liệu đồ sộ, công nghệ quản lý hiện đại và sự đánh giá khắt khe của các tổ chức độc lập quốc tế.

Chuẩn hóa để bứt phá

Thực tế chỉ ra rào cản lớn nhất của tín chỉ carbon Việt Nam không nằm ở tiềm năng tự nhiên mà ở năng lực chuẩn hóa dữ liệu và quản trị.

Ông Kiều Tuấn Đạt, Viện trưởng Viện Khoa học lâm nghiệp Nam Bộ, phân tích những hạn chế trong khâu đo đạc, báo cáo, kiểm định và xác nhận đang cản bước các doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ trồng rừng tham gia thị trường một cách thực chất.

Với hơn một triệu hộ trồng rừng quy mô nhỏ lẻ, chi phí kiểm định đắt đỏ cùng thủ tục rườm rà thì khó hình thành nguồn cung tín chỉ carbon đủ chất lượng cao tham gia thị trường quốc tế.Thêm vào đó, thói quen trồng rừng ngắn ngày cũng làm suy giảm khả năng tích lũy carbon và giá trị tín chỉ trong dài hạn.

Giải pháp cấp thiết lúc này là đơn giản hóa thủ tục đo đạc, đồng thời định hướng phát triển rừng gỗ lớn và cây bản địa nhằm tạo nguồn tín chỉ bền vững, bổ sung nguồn lực tài chính cho công tác bảo vệ rừng.

"Điều quan trọng là cần đơn giản hóa các thủ tục này để người dân dễ tiếp cận thị trường carbon, nhất là hơn một triệu hộ có diện tích rừng trồng manh mún, nhỏ lẻ. Lâm nghiệp là lĩnh vực có tiềm năng rất lớn trong tạo lập tín chỉ carbon và cần được định hướng phát triển để góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050", ông Kiều Tuấn Đạt nói.

Theo bà Phạm Liên Anh, Trưởng chương trình Kiến tạo Thị trường Việt Nam (IFC), nhiều doanh nghiệp chưa nắm rõ lượng phát thải của chính mình, và chưa xem carbon là lợi thế cạnh tranh.Dù đã áp dụng các biện pháp tiết kiệm năng lượng hay giảm rác thải, việc thiếu kết nối để chuyển hóa thành tín chỉ carbon đã vô tình khiến doanh nghiệp lãng phí một nguồn doanh thu tiềm năng.

Như vậy, muốn đưa tín chỉ carbon Việt Nam bước ra thị trường quốc tế đòi hỏi một cuộc lột xác đồng bộ từ việc cải cách thủ tục kiểm định, minh bạch hóa hệ thống dữ liệu, đến nâng tầm năng lực quản trị carbon của doanh nghiệp. Chỉ khi vượt qua bài kiểm tra khắt khe này, tín chỉ carbon Việt Nam mới có thể định vị giá trị trên thị trường quốc tế.