Tháng Tư lịch sử không chỉ gọi tên những đoàn quân tiến về Sài Gòn, mà còn ghi dấu những nỗ lực quả cảm của đoàn quân giữa ngọn sóng tiền tiêu. Cách đây đúng 51 năm, trong khí thế thần tốc của chiến dịch Mùa Xuân 1975, một quyết định mang tầm nhìn chiến lược đã được Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đưa ra: Giải phóng các đảo tại quần đảo Trường Sa. Quyết định này có ý nghĩa như thế nào trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo hiện nay, phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam đãcó cuộc trò chuyện cùng Tiến sĩ sử học Phạm Minh Thế, Khoa Lịch sử, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), về vấn đề này.

PV: Thưa ông, vào đầu tháng 4/1975, khi cánh cửa tiến vào Sài Gòn đang mở toang, mọi nguồn lực dường như đều đổ dồn cho đất liền. Lúc đó, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã ra chỉ thị vô cùng khẩn trương: “Phải nắm thời cơ, tấn công giải phóng các đảo do quân đội Sài Gòn đóng giữ”. Dưới góc nhìn của một nhà nghiên cứu lịch sử, ông đánh giá thế nào về tầm nhìn chiến lược vượt thời đại của quyết định này?

TS Phạm Minh Thế: Việc giải phóng các đảo thuộc quần đảo Trường Sa là một chiến công đặc biệt xuất sắc của Quân đội nhân dân Việt Nam, bởi lúc đóchiến dịch Tây Nguyên đang diễn ra, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương nhận thấy nếu để chậm có thể quân nước ngoài chiếm trước.

Do đó,Quân ủy Trung ương đã kiến nghị với Bộ Chính trị là vừa chuẩn bị cho trận quyết chiến chiến lược cuối cùng, vừa tiến hành giải phóng các đảo và quần đảo mà quân ngụy đang chiếm giữ. Và điều này đã được ghi vào trong nghị quyết của Bộ Chính trị ngày 25/3/1975 để chỉ đạo lên kế hoạch tấn công giải phóng các đảo, quần đảo thuộc vùng biển của Việt Nam do Việt Nam Cộng hòa chiếm giữ lúc đó, trong đó có quần đảo Trường Sa. Điều này thể hiệntầm nhìn xa trông rộng của Quân ủy Trung ương và Bộ Chính trị.

PV: Giải phóngcác hòn đảo giữa đại dương bao la phức tạp hơn rất nhiều so với tác chiến trên đất liền, đặc biệt là trong bối cảnh địa chính trị Biển Đông lúc bấy giờ đang có sự dòm ngó của nhiều thế lực ngoại bang. Tiến sĩ có thể chia sẻ sâu hơn về những khó khăn, thách thức mà các lực lượng của ta phải đối mặt lúc bấy giờ?

TS Phạm Minh Thế: Đúng là việc tổ chức tấn công, giải phóng quần đảo Trường Sa của quân và dân ta lúc đó gặp rất nhiều khó khăn. Khó khăn đầu tiên đó chính là quần đảo Trường Sanằm sâu và xa trong vùng biển. Điều này đồng nghĩa với việc chiến trường ở rất xa hậu phương của quân giải phóng. Cần lưu ý rằng đấy, đây là chiến trường trên biển và đảo, chứ không phải là chiến trường trên đất liền. Việc ẩn mình trước tai mắt hiện đại của địch để hành quân và giải phóng đảo là vô cùng khó khăn. Một vấn đề nữa là chúng ta không chỉ phải đối phó với quân đội Việt Nam Cộng hòa đang chiếm đóng ở các quần đảo Trường Sa, mà thời điểm đó, nhiều nước khác cũng có ý đồ dòm ngó muốn chiếm lấy quần đảo Trường Sa của chúng ta.

Khi quyết định tấn công giải phóng Trường Sa, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã chỉ thị cho Trung tướng Lê Trọng Tấn lúc đó là ngoài nhiệm vụ truyền đạt mệnh lệnh cho Quân khu 5 và Bộ Tư lệnh Hải quân, tổ chức tiến công giải phóng các đảo, đặc biệt là quần đảo Trường Sa,ông còn nhấn mạnh rằngvùng này có thể có tàu của Hạm đội 7 và hải quân của các nước khác hoạt động. Hải quân, ngụy quân cũng được trang bị các loại tàu lớn. Do đó, nghệ thuật tác chiến phải kiên quyết, táo bạo, đồng thời phải hết sức mưu trí, sáng tạo và bất ngờ. Chỉ thịcủa Đại tướng cho thấytình hình lúc đó hết sức phức tạp, nếu xử lý không khéo, chúng ta sẽ rơi vào một cuộc chiến tranh, xung đột khác trên biển với nhữngquốc gia khác đang có ý đồ chiếm lấy Trường Sa.

PV: Khó khăn, thách thức đặt ra là rất lớn, nhưng chúng ta cũng không thể chần chừ, chậm trễ mà phải táo báo, quyết định tấn công, bởi nếu chậm trễ là mất thời cơ, thưaông?

TS Phạm Minh Thế: Ta không thể không tổ chức tấn công để giải phóng quần đảo Trường Sa, bởi nếu chậm trễ, quần đảo này có nguy cơ rơi vào tay các quốc gia khác, hoặc là bị chia năm xẻ bảy. Và như thế chủ quyền lãnh thổ trên biển và đảo của chúng ta sẽ bị mất và không toàn vẹn. Điều này buộc chúng ta phải chạy đua với thời gian, vượt qua mọi khó khăn để giải phóng quần đảo Trường Sa, cũng như là các đảo khác để bảo toàn sự toàn vẹn của chủ quyền lãnh thổ của Tổ quốc. Như vậyviệc tấn công, giải phóng quần đảo Trường Sa là một quyết định táo bạo có tầm nhìn chiến lược, chúng ta đã nhận thức được các nguy cơ, thách thức có thể xảy ra, chứ không đơn giản chỉ là mộtcuộc đổ bộ đánh chiếm đảo đơn thuần.

Điều này một lần nữa cho thấy thắng lợitrong chiến dịch giải phóng Trường Sa mùa Xuân năm 1975 là một cái chiến công đặc biệt xuất sắc của Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung và của Quân chủng Hải quân nhân dân Việt Nam nói riêng.

PV: Ngày 29/4/1975, quần đảo Trường Sa hoàn toàn giải phóng. Từ góc độ lịch sử chủ quyền, việc nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (và sau này là nước CHXHCN Việt Nam) tiếp quản thực tế quần đảo Trường Sa từ thời điểm đó mang ý nghĩa quyết định như thế nào trong cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo của chúng ta cho đến ngày nay?

TS Phạm Minh Thế: Sinh thờiChủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần khẳng định: Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một, sông có thể cạn, núi có thể mòn, song chân lý ấy không bao giờ thay đổi. Nước Việt Nam là một quốc gia thống nhất có chủ quyền và toàn vẹn về mặt lãnh thổ. Cho dù lúc đó quần đảo Trường Sa đang do chính quyền Việt Nam Cộng hòa chiếm giữ, và cho dù đây là chính quyền tay sai do Mỹ dựng lên thì nó vẫn thuộc về chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam, mà không thuộc về chủ quyền của Mỹ hay của bất kỳ một quốc gia nào khác. Bởi hiệp định Geneva năm 1954 đã nêu rõ, vĩ tuyến 17 chỉ là ranh giới quân sự tạm thời giữa các bên, không phải là một đường biên giới giữa hai quốc gia.

Do đó, việc lực lượng hải quân cách mạng của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tấn công, giải phóng quần đảo Trường Sa là hành động khẳng định chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam, khẳng định quyền chủ quyền, sự toàn vẹn và thống nhất lãnh thổ của một nước Việt Nam thống nhất, chứ không phải là một hành vi xâm lược như nhiều thế lực phản động đã và đang vu vạ. Giải phóng quần đảo Trường Sa làđể khẳng định thực tế quyền chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo này theo đúng luật pháp quốc tế.

PV: Chuyển góc nhìn về hiện tại, Biển Đông đang là một trong những khu vực phức tạp trên bản đồ địa chính trị của khu vực và thế giới. Theo Tiến sĩ, từ bài học "chủ động, thần tốc" và "bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa" của thế hệ cha anh, chúng ta cần vận dụng trong bối cảnh hiện nay như thế nào để vừa giữ vững được môi trường hòa bình, ổn định, vừa bảo vệ vững chắc từng sải sóng, bãi đá thiêng liêng của Tổ quốc?

TS Phạm Minh Thế: Biển đảo nói chung, trong đó có quần đảo Trường Sa là một bộ phận cấu thành chủ quyền thiêng liêng của Việt Nam, là không gian sinh tồn, cửa ngõ giao lưu quốc tế, gắn bó mật thiết và chặt chẽ với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự kiện giải phóng Trường Sa trong chiến dịch Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 là một bài học lịch sử mang giá trị lý luận và thực tiễn, cũng như là giá trị tinh thần to lớn để chúng ta vận dụng vào việc thực hiện mục tiêu chiến lược đối với sự nghiệp bảo vệ biển đảo của đất nước của chúng ta ngày hôm nay.

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 thì đã xác định nhiệm vụ cơ bản, lâu dài và xuyên suốt là: Xác lập chủ quyền đầy đủ, quản lý và bảo vệ vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán ở vùng biển, thềm lục địa, 2 quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và các quần đảo, đảo khác thuộc chủ quyền của nước ta. Nhiệm vụ trước mắt là phải bảo vệ toàn vẹn chủ quyền và lợi ích quốc gia trên vùng biển, đảo, duy trì hòa bình, ổn định và hợp tác phát triển. Đây chính là chủ trương quan trọng của Đảng mà chúng ta phải thực hiện để bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo nói riêng và chủ quyền lãnh thổ quốc gia của chúng ta nói chung trong cái bối cảnh ngày nay.

PV: Để khép lại cuộc trò chuyện hôm nay, Tiến sĩ Phạm Minh Thế có gửi gắm điều gì đến thế hệ trẻ, để họ có thể đóng góp vào "thế trận quốc phòng toàn dân" trên biển, ngay cả khi họ đang làm việc và sinh sống trên đất liền?

TS Phạm Minh Thế: Cũng phải chia sẻ thật lòng là tôi thì chưa có dịp để ra Trường Sa. Nhưng tình yêu đối với Trường Sa và các cácđảo và quần đảo khác của Tổ quốc luôn luôn hiện hữu ở trong tôi, và tôi luôn mong muốn có một lần được đặt chân đến mảnh đất thiêng liêng của Tổ quốc. Và qua tiếp xúc, lắng nghe ý kiến, tâm sự từ nhiều bạn bè đã từng đến với Trường Sa thì họ đều nói với tôi rằng khi ra Trường Sa trở về, họ thấy mình yêu Tổ quốc hơn, thấy yêu và trân trọng những hy sinh, cống hiến của các chiến sĩ hải quân đã và đang ngày đêm canh giữ biển đảo của Tổ quốc nơi đầu sóng ngọn gió.

Do đó,tôimuốn nhắn gửi các bạn trẻ là nếu có dịp, có cơ hội, các bạn hãy đến với Trường Sa và tôi chắc chắn rằng khi mà các bạn đến với Trường Sa, các bạn cũng sẽ cảm thấy yêu Tổ quốc mình hơn, thấy Tổ quốc mình đẹp hơn và thêm trân trọng từng tấc đấtchủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc của chúng ta.

PV: Vâng, xin cảm ơn Tiến sĩ Phạm Minh Thế.