Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ đã đặt mục tiêu, tốc độ tăng tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 15% - 16% so với năm 2025. Kim ngạch xuất khẩu năm 2026 theo mục tiêu Chính phủ giao cần đạt khoảng 546 - 550 tỷ USD, xuất khẩubình quân hàng tháng phải đạt khoảng 45 - 46 tỷ USD/tháng. Đây là mục tiêu thách thức, đòi hỏi nỗ lực cao độ của các ngành, các địa phương và DN.

Làm rõ đường hướng xuất nhập khẩu

Trong khi đó, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức nội tại, như mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực DN FDI, sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu của nhiều ngành hàng, năng lực xây dựng thương hiệu và khả năng đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế còn hạn chế, đặc biệt đối với DNNVV. Điều này đòi hỏi chiến lược xuất nhập khẩu không chỉ dừng ở việc mở rộng quy mô, hay gia tăng kim ngạch, cần phải được tái định hình theo hướng toàn diện, gắn với chất lượng tăng trưởng và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Nhìn nhận hoạt động xuất khẩu năm 2026 và những năm tiếp theo, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho rằng, xuất nhập khẩu cần tiếp tục phát huy vai trò là động lực then chốt, đồng thời phải chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang tăng trưởng theo chiều sâu, hiệu quả và bền vững, gắn với nâng cao giá trị gia tăng, hàm lượng công nghệ và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

“Cục Xuất nhập khẩu tham mưu cho Lãnh đạo Bộ Công Thương, Lãnh đạo Chính phủ các chính sách, giải pháp đột phá, khả thi và có thể triển khai ngay để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu, nâng cao giá trị nội địa, khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA). Đồng thời từng bước tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, logistics và năng lực cạnh tranh của DN, góp phần tạo nền tảng quan trọng để xuất khẩu Việt Nam duy trì đà tăng trưởng cao và bền vững trong năm 2026 và những năm tiếp theo”, ông Sơn khẳng định.

Yêu cầu đặt ra của nền kinh tế Việt Nam hiện nay không chỉ duy trì đà tăng trưởng xuất nhập khẩu, cao hơn cần làm rõ đường hướng phát triển cho nhiệm kỳ tới. Theo ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội khóa XV, một vấn đề cốt lõi được đặt ra là sự cần thiết phải rà soát và cập nhật chiến lược xuất nhập khẩu, phù hợp với môi trường thương mại quốc tế, cấu trúc chuỗi cung ứng đến yêu cầu phát triển trong nước.

Định hình theo hướng toàn diện

Trong bối cảnh thương mại quốc tế đã có nhiều thay đổi, yêu cầu của thị trường cũng đã khác. Vì vậy, cần sớm xem xét xây dựng và ban hành Chiến lược xuất nhập khẩu trong bối cảnh mới, với phạm vi bao trùm cả xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ. Chiến lược mới không chỉ điều chỉnh về thời gian hay mục tiêu, cần thay đổi cách tiếp cận, phản ánh đúng thực tiễn và dư địa phát triển của nền kinh tế. Việc sớm định hình chiến lược cập nhật sẽ tạo cơ sở để các Bộ, ngành, địa phương và cộng đồng DN chủ động xây dựng kế hoạch, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong triển khai chính sách xuất nhập khẩu trong giai đoạn tới”, ông Hiếu đề cập.

Đơn cử đối với các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, ông Phan Đức Hiếu cho rằng chiến lược mới cần được xây dựng trên tư duy mở, tận dụng tối đa mọi dư địa tăng trưởng. Không nên chỉ tập trung vào một số mặt hàng chủ lực đã quen thuộc, nên phát huy mọi sản phẩm có khả năng xuất khẩu, kể cả những sản phẩm trước đây chưa được định hình rõ trong chiến lược.

Hay như trong việc tận dụng lợi ích từ các FTA Việt Nam đã ký kết, hiện nay vẫn chủ yếu tập trung ở một nhóm DN lớn, nên dư địa chính sách vẫn chưa được khai thác đầy đủ. Do vậy, cần có những mô hình và giải pháp linh hoạt hơn để hỗ trợ DNNVV tham gia sâu hơn vào chuỗi xuất khẩu, qua đó mở rộng đối tượng hưởng lợi từ hội nhập và nâng cao hiệu quả thực thi các FTA.

Một trụ cột khác của chiến lược xuất nhập khẩu trong giai đoạn mới là nâng cao giá trị gia tăng thông qua xây dựng thương hiệu. Theo ông Phan Đức Hiếu, tăng trưởng xuất khẩu về lượng là cần thiết, nhưng chưa đủ nếu thiếu nền tảng thương hiệu và thông tin minh bạch về sản phẩm.

“Xây dựng thương hiệu là yếu tố then chốt để nâng cao giá trị gia tăng. Khi thương hiệu được đầu tư bài bản, giá trị giữ lại trong nước sẽ được cải thiện, góp phần nâng cao hiệu quả xuất khẩu một cách bền vững. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các mặt hàng nông sản, nơi Việt Nam có lợi thế về sản lượng nhưng giá trị gia tăng và mức độ nhận diện thương hiệu trên thị trường quốc tế vẫn còn nhiều dư địa để cải thiện”, ông Hiếu phân tích.

Thực tế đã rõ, xuất nhập khẩu trong giai đoạn tới không chỉ là câu chuyện về kim ngạch, còn là bài toán về chiến lược phát triển dài hạn, bảo đảm tăng trưởng bền vững và bao trùm trong bối cảnh mới. Yêu cầu tái định hình chiến lược xuất nhập khẩu trong giai đoạn 2026-2030 cần kết hợp hài hòa giữa hàng hóa và dịch vụ, giữa mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng, giữa hội nhập sâu và củng cố nội lực.