Việc xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế TP Hồ Chí Minh là một chiến lược mang tính cấu trúc, nhằm tái định vị Việt Nam trong hệ thống tài chính toàn cầu. Trong bối cảnh đó, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát hay còn gọi là sandbox không phải là một công cụ kỹ thuật đơn lẻ, mà chính là “hạ tầng thể chế” cốt lõi để vận hành một trung tâm tài chính thế hệ mới.

Đây là một không gian an toàn - nơi các rào cản pháp lý được nới lỏng tạm thời để thử nghiệm những sản phẩm công nghệ tài chính mới dưới sự giám sát chặt chẽ. Thay vì xây dựng luật dựa trên những giả thuyết, cơ chế này sẽ cung cấp nguồn dữ liệu thực chứng sống động để hoạch định chính sách, từ đó giúp Việt Nam thu hút các quỹ đầu tư toàn cầu và giữ chân những nhân tài công nghệ hàng đầu.

Theo PGS.TS Bùi Huy Nhượng, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân, việc xây dựng và triển khai cơ chế sandbox không chỉ mang ý nghĩa thử nghiệm đơn thuần mà còn là bước đi chiến lược nhằm hoàn thiện khung pháp lý cho các công nghệ mới nổi, đặc biệt là blockchain và các loại tài sản số.

“Sandbox sẽ cho phép các doanh nghiệp fintech, startup đổi mới sáng tạo và các tổ chức tài chính truyền thống được thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong một phạm vi và thời gian nhất định dưới sự giám sát của cơ quan quản lý, từ đó có những đánh giá và điều chỉnh quy định pháp luật một cách linh hoạt, phù hợp với thực tiễn. Cơ chế sandbox còn đóng vai trò là cầu nối giữa đổi mới sáng tạo và quản lý nhà nước, góp phần tháo gỡ những rào cản về pháp lý, thúc đẩy sự phát triển của hệ sinh thái công nghệ tài chính. Khi các ý tưởng mới được thử nghiệm trong môi trường an toàn và có định hướng, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn hơn trong việc đầu tư nghiên cứu và phát triển, từ đó tạo ra nhiều sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao”, ông Nhượng nói.

Kinh nghiệm từ các trung tâm tài chính lớn như Singapore, Dubai hay Vương quốc Anh đã chứng minh rằng, sandbox chính là công cụ hữu hiệu để cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và quản trị rủi ro. Đối với VIFC-HCMC, khi triển khai sandbox không phải là miễn trừ pháp lý vô điều kiện mà là tiếp cận dựa trên rủi ro để phân loại mức độ can thiệp. Quy trình này đòi hỏi sự giám sát chủ động, thiết lập ranh giới bảo vệ nhà đầu tư và lộ trình chuyển tiếp minh bạch từ thử nghiệm sang cấp phép chính thức.

PGS. TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch VIFC-HCMC nhận định, không có trung tâm tài chính quốc tế nào thành công mà không có cơ chế sandbox. Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc nới lỏng quy định, mà nằm ở cách thiết kế một hệ thống quản trị rủi ro thông minh. Sandbox hiện đại không phải là buông lỏng, mà là kiểm soát dựa trên dữ liệu, theo thời gian thực và theo mức độ rủi ro.

"Chúng ta đang hướng tới một mô hình sandbox vừa là công cụ quản lý, vừa là công cụ thu hút đầu tư và đồng thời là công cụ cạnh tranh quốc gia. Đối với VIFC-HCMC, sandbox sẽ đóng vai trò là nền tảng để phát triển các trụ cột chiến lược như: tài chính số, tài sản số, thanh toán xuyên biên giới, token hóa tài sản thực, tài chính xanh và thị trường carbon. Những lĩnh vực này đều có một điểm chung là chưa có đầy đủ hành lang pháp lý, nhưng lại là nơi tạo ra giá trị lớn nhất trong tương lai và nếu không có sandbox, chúng ta sẽ không thể tham gia cuộc chơi này”, ông Huân nhấn mạnh.

Ông Huân cũng cho biết thêm, sandbox không phải là “vùng miễn trừ pháp luật”. Ngược lại, sandbox được thiết kế với các “chốt chặn” rất rõ ràng. Những nguyên tắc như bảo vệ dữ liệu cá nhân, phòng chống rửa tiền, an ninh quốc gia, chủ quyền tiền tệ… là những giới hạn tuyệt đối không được nới lỏng. Nói cách khác, sandbox giúp Nhà nước thực hiện tốt hơn vai trò quản lý của mình - chuyển từ quản lý bằng cấm đoán sang quản lý bằng thử nghiệm, chuyển từ kiểm soát thụ động sang giám sát chủ động và chuyển từ “không cho làm” sang “cho làm trong kiểm soát”.

Nhìn ở góc độ chiến lược, sandbox không chỉ là “vùng đệm pháp lý”, mà chính là “phòng thí nghiệm chính sách” của quốc gia. PGS.TS Bùi Quang Hùng, Phó Giám đốc phụ trách Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh cho rằng, Việt Nam đang ở trong giai đoạn phát triển rất năng động, khi các giải pháp công nghệ tài chính ngày càng định hình lại cấu trúc của hệ thống tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, tốc độ đổi mới nhanh chóng này cũng làm lộ rõ độ trễ của các khuôn khổ pháp lý truyền thống. Sự thận trọng trong chính sách là cần thiết, nhưng nếu kéo dài quá mức, độ trễ này có thể làm suy giảm khả năng nắm bắt cơ hội, đặc biệt trong việc thu hút dòng vốn tri thức và tài chính số vào Việt Nam.

“Nghị quyết 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, đã mở ra cơ hội tháo gỡ nút thắt này thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Vì vậy, việc xây dựng một cơ chế sandbox chuyên biệt cho các sản phẩm công nghệ tài chính tại VIFC-HCMC mang ý nghĩa chiến lược, nhằm thiết lập hành lang thử nghiệm an toàn, trong đó nới lỏng có kiểm soát các rào cản pháp lý, nhưng bảo đảm thử nghiệm không gây rủi ro lan truyền hệ thống. Tập trung vào các giải pháp tài chính số hiện đại, có tính ứng dụng cao và khả năng tối ưu hóa hạ tầng thanh toán, vận hành thị trường. Ứng dụng giám sát thời gian thực để thu thập bằng chứng, làm cơ sở cho hoạch định chính sách”, ông Hùng nhấn mạnh.