Đại học không chỉ đào tạo mà còn phải tạo ra công nghệ mới

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đưa các kết quả nghiên cứu ra thực tiễn, biến tri thức thành sản phẩm, công nghệ và giá trị kinh tế đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Thực tế cho thấy Việt Nam không thiếu các công trình nghiên cứu có giá trị. Nhiều trường đại học, viện nghiên cứu đã hình thành những nhóm nghiên cứu mạnh, tạo ra các sáng chế, công nghệ và sản phẩm tiềm năng. Tuy nhiên, số lượng sản phẩm thực sự được doanh nghiệp tiếp nhận và thương mại hóa vẫn còn khá khiêm tốn.

Khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường vì thế vẫn là một trong những thách thức lớn nhất của hệ sinh thái khoa học công nghệ hiện nay.

Theo GS. Lê Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường hiện nay là thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong đó, thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu được xác định là mục tiêu quan trọng.

Ông cho biết đội ngũ trí thức Bách khoa trong nhiều năm qua đã tạo ra nhiều sản phẩm và đề tài nghiên cứu có giá trị. Tuy nhiên, số lượng sản phẩm thực sự đi vào cuộc sống vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và nguồn lực nghiên cứu của nhà trường.

"Nhà trường sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nỗ lực giải quyết bài toán lớn đưa sản phẩm ra thị trường", GS. Lê Anh Tuấn khẳng định.

Theo người đứng đầu Đại học Bách khoa Hà Nội, việc thương mại hóa thành công các kết quả nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao hiệu quả đầu tư cho khoa học công nghệ mà còn tạo động lực để các nhà khoa học tiếp tục đổi mới sáng tạo. Đây cũng là con đường quan trọng để các trường đại học khẳng định vai trò trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Đồng quan điểm, PGS. Huỳnh Đăng Chính, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng nhà trường hiện có nhiều nhóm nghiên cứu mạnh, hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại cùng nhiều công nghệ và sáng chế giá trị. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng cách đáng kể giữa kết quả nghiên cứu với doanh nghiệp, startup và thị trường.

Theo ông, đại học ngày nay không chỉ là nơi đào tạo và nghiên cứu mà còn phải thực hiện sứ mệnh chuyển hóa tri thức thành công nghệ, công nghệ thành sản phẩm và sản phẩm phải mang lại lợi ích cho xã hội.

"Đại học không thể chỉ dừng lại ở việc tạo ra tri thức. Tri thức phải được chuyển hóa thành những giá trị cụ thể phục vụ phát triển kinh tế - xã hội", ông nhấn mạnh.

Để làm được điều đó, Đại học Bách khoa Hà Nội đang tiếp tục phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo theo hướng hỗ trợ ươm tạo công nghệ, ươm tạo startup, ưu tiên các công nghệ lõi và hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu đến ứng dụng.

Ở góc độ nhà khoa học trực tiếp tham gia nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, PGS.TS Nguyễn Minh Tân, là một trong top 100 nhà khoa học xuất sắc châu Á 2026, cho rằng trường đại học không chỉ có nhiệm vụ đào tạo sinh viên mà còn phải là nơi tạo ra những công nghệ mới cho xã hội.

Theo bà, tại nhiều quốc gia phát triển, các trường đại học luôn là nơi khởi nguồn của những công nghệ và sản phẩm mới. Trong khi đó, ở Việt Nam, chức năng này vẫn chưa được phát huy tương xứng.

"Trường đại học không chỉ có nhiệm vụ đào tạo mà còn phải là nơi tạo ra những sản phẩm, công nghệ mới cho xã hội", bà nói.

Với một trường kỹ thuật như Đại học Bách khoa Hà Nội, việc thực hiện đầy đủ hai chức năng này càng trở nên quan trọng. Bên cạnh việc trang bị kiến thức và kỹ năng nền tảng cho sinh viên, nhà trường cần tạo điều kiện để người học tham gia vào quá trình nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ mới.

Theo nữ giảng viên, quá trình nghiên cứu giúp sinh viên học được nhiều hơn rất nhiều so với việc chỉ tiếp nhận kiến thức trên giảng đường. Thông qua nghiên cứu, sinh viên hình thành tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và kỹ năng giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Hiện nay, PGS.TS Nguyễn Minh Tân đang theo đuổi mục tiêu tự động hóa toàn bộ quy trình chế biến nông sản và đưa các giải pháp này đến với các doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ tại Việt Nam.

Theo bà, nhiều người cho rằng đây là mục tiêu "hơi điên rồ" bởi công nghệ cao thường gắn với các doanh nghiệp lớn có tiềm lực tài chính mạnh. Tuy nhiên, điều bà hướng tới không chỉ là chuyển giao công nghệ mà là xây dựng những giải pháp để các cơ sở sản xuất quy mô nhỏ vẫn có thể vận hành tự động, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu và các yêu cầu về môi trường.

"Nếu giải quyết được bài toán này cho nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ - vốn chiếm số lượng áp đảo trong nền kinh tế - tác động mang lại sẽ rất lớn", bà nhận định.

Nghiên cứu đã khó, vượt qua "cửa ải" thị trường còn khó hơn

Nếu việc tạo ra một kết quả nghiên cứu đã là hành trình đầy thử thách thì đưa được kết quả đó ra thị trường còn khó khăn hơn nhiều lần - Đó là nhận định của bà Lê Thị Khánh Vân, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng Khoa học, Công nghệ và Khởi nghiệp thuộc Hội Nữ trí thức Việt Nam- người đã có gần 40 năm đồng hành cùng các nhà khoa học trong quá trình thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

"Từ một kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đến khi trở thành sản phẩm trên thị trường là một chặng đường rất khó khăn. Ngân sách nhà nước hiện chủ yếu hỗ trợ cho giai đoạn nghiên cứu. Trong khi đó, giai đoạn hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm sản phẩm, tiếp cận doanh nghiệp và thương mại hóa lại thiếu nguồn lực hỗ trợ tương xứng", bà Khánh Vân cho biết.

Một thực tế khác là nhiều nhà khoa học rất giỏi chuyên môn nhưng chưa quen với môi trường kinh doanh và thị trường. "Nghiên cứu đã khó, nhưng đưa được sản phẩm ra thị trường còn khó hơn rất nhiều. Nhà khoa học quen làm việc trong phòng thí nghiệm, trong khi thị trường là một thế giới hoàn toàn khác. Ở đó có doanh nghiệp, có khách hàng và có áp lực cạnh tranh", bà nói.

Theo bà Khánh Vân, doanh nghiệp chỉ chấp nhận một sản phẩm khi sản phẩm đó thực sự mang lại hiệu quả và lợi ích kinh tế. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học vẫn trình bày kết quả nghiên cứu theo cách quá hàn lâm, trong khi điều doanh nghiệp quan tâm là sản phẩm giải quyết được vấn đề gì và tạo ra giá trị gì.

Ở góc độ chính sách, PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng cho rằng một trong những nguyên nhân khiến nhiều kết quả nghiên cứu khó đi vào cuộc sống là bởi quá trình lựa chọn đề tài chưa thực sự xuất phát từ nhu cầu thị trường.

"Điều quan trọng nhất là phải bắt đầu từ câu hỏi thị trường cần gì. Nếu không xuất phát từ nhu cầu thực tế thì rất khó tạo ra sản phẩm có khả năng thương mại hóa", bà nhấn mạnh.

Theo bà Bùi Thị An, đổi mới sáng tạo không đồng nghĩa với việc mọi thứ đều phải hoàn toàn mới. Điều quan trọng là sản phẩm nghiên cứu phải tạo ra giá trị thực tiễn và giải quyết được những vấn đề mà xã hội đang cần.

Bà cho rằng nghiên cứu khoa học phải được thực hiện nghiêm túc, khách quan, được đánh giá một cách thực chất và cuối cùng phải được kiểm chứng bằng thị trường. "Thị trường mới là thước đo cuối cùng. Khi doanh nghiệp, người dân sẵn sàng sử dụng sản phẩm thì đó mới là thành công của nghiên cứu khoa học", bà nói.

Nhiều chuyên gia cho rằng,không ítviện nghiên cứu, trường đại học hiện chưa có bộ phận quản trị tài sản trí tuệ và thiếu các tổ chức trung gian hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Một sáng chế không thể tự tạo nên thành công thương mại nếu thiếu hệ sinh thái hỗ trợ, chiến lược kinh doanh và quản trị rủi ro phù hợp.

Khoảng cách giữa phòng thí nghiệm và thị trường không chỉ là câu chuyện riêng của các nhà khoa học. Đó còn là bài toán của cơ chế, doanh nghiệp và toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, Nghị quyết 57 được kỳ vọng sẽ thúc đẩy liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, tạo động lực đưa nhiều kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thị trường.