Sáng nay (18/5) tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược với chủ đề: "Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới".

Khơi thông nguồn lực,chấp nhận rủi ro có kiểm soát

Tại buổi lễ, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nêu rõ, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững; là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân; là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo.

Tuy nhiên, để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển, điều quan trọng nhất là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Đó là nguồn lực trí tuệ, nguồn lực đầu tư, tiềm năng nghiên cứu, đào tạo, sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ Việt Nam và đó là nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế - nơi mà nhà nước đóng vai trò kiến tạo.

Nhấn mạnh khơi thông nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành ưu tiên chiến lược trong giai đoạn phát triển tới của đất nước, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, khơi thông nguồn lực trước hết là hoàn thiện thể chế phát triển hiện đại, minh bạch, ổn định và khuyến khích sáng tạo; tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học và công nghệ; đổi mới sáng tạo gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại.

Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát; thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ; đổi mới cơ chế tài chính; phát triển thị trường khoa học công nghệ; bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tạo môi trường thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam phát triển.

Các tham luận tại hội nghị tập trung vào định hướng làm chủ công nghệ lõi, phát triển các nền tảng số và thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm công nghệ "Make in Viet Nam".

Đại diện Bộ Công an nhấn mạnh tập trung vào các nền tảng điện toán đám mây, an ninh mạng và UAV phục vụ an ninh, quốc phòng và chuyển đổi số quốc gia; Đại học Quốc gia Hà Nội triển khai các chương trình nghiên cứu trọng điểm về bán dẫn, AI, công nghệ lượng tử và đề xuất cơ chế sandbox cho công nghệ mới; Tập đoàn MK chia sẻ kinh nghiệm làm chủ công nghệ lõi trong lĩnh vực định danh số và công nghiệp quốc phòng công nghệ cao; Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ sinh học, AI và dữ liệu lớn trong phát triển giống cây trồng thế hệ mới và nông nghiệp xanh.

Phải cụ thể hóa một số sản phẩm trong năm 2026

Tại buổi lễ, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ, Ngày Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo Việt Nam (18/5) không chỉ là dịp để tôn vinh các nhà khoa học, các trí thức, doanh nhân với những thành tích trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo mà còn là dịp khơi dậy niềm tự hào về trí tuệ Việt Nam, tinh thần đổi mới sáng tạo trong các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là trong thế hệ trẻ Việt Nam.

Thủ tướng cho rằng, yêu cầu phát triển đất nước xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng, là động lực, đột phá chiến lược hàng đầu để bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước. Tuy nhiên, việc huy động nguồn lực cho khoa học công nghệ chưa được chú trọng đúng mức; công tác đào tạo, trọng dụng cán bộ khoa học công nghệ có nhiều đổi mới nhưng vẫn còn những bất cập; cơ chế để phát triển hoạt động khoa học công nghệ vẫn chậm được hoàn thiện.

Nhấn mạnh mục tiêu phải đóng góp vào việc tăng năng suất và tăng chất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế để đến năm 2030 trở thành nước công nghiệp hiện đại và nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045, Thủ tướng cho rằng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ chốt, là chìa khóa vàng, là yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước.

Để đáp ứng mục tiêu đó, Thủ tướng đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ phải đóng vai trò là hạt nhân cùng các bộ, cơ quan, địa phương, các doanh nghiệp, các viện, trường trong thực hiện phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trọng tâm là tổ chức triển khai hiệu quả nhiệm vụ phát triển danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.

"Phát triển công nghệ chiến lược, tạo ra sản phẩm cụ thể. Sản phẩm công nghệ chiến lược được tạo ra phải có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn phải được thương mại hóa và có tỷ lệ nội địa hóa cao, phải đóng góp thực sự hiệu quả cho tăng năng suất lao động và tăng năng lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Thứ hai là doanh nghiệp, viện, trường phải là trung tâm của hệ sinh thái. Các bộ, ngành được Thủ tướng Chính phủ giao nhiệm vụ phải nhanh chóng xây dựng nhiệm vụ, đặt hàng doanh nghiệp, viện, trường để phát triển công nghệ lõi". Quyết tâm rất cao để trong năm nay phải cụ thể hóa một số sản phẩm phục vụ cho một số lĩnh vực rất trọng tâm", Thủ tướng nêu rõ.

Thủ tướng đề nghị có cơ chế chính sách ưu đãi đủ mạnh và khả thi, áp dụng được trong thực tế. Chính sách phải đi kèm hướng dẫn chi tiết để triển khai ngay và phải chỉ rõ điểm nghẽn, vướng mắc cụ thể và thẩm quyền để xử lý, đề xuất tháo gỡ kịp thời và đặc biệt khẩn trương rà soát tháo gỡ ngay các điểm nghẽn liên quan đến cơ chế tài chính cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, ưu tiên đảm bảo nguồn lực cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ, thúc đẩy phát triển thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

"Chính phủ giao trực tiếp cho Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Khoa học Công nghệ nghiên cứu có cơ chế phải đột phá cho khoa học công nghệ. Nếu áp dụng theo quy trình cơ chế thông thường sẽ không thực hiện được những việc đầu tư cho đổi mới sáng tạo. Cho nên bài toán là đặt hàng, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và lấy sản phẩm cuối cùng, sản phẩm đầu ra để đánh giá hiệu quả đầu tư của nhà nước. Vốn nhà nước chỉ là một phần,cần khuyến khích vốn của doanh nghiệp và của xã hội để cùng đầu tư tập trung vào một số sản phẩm ưu tiên. Cơ chế tài chính của nhà nước phải rất thông thoáng và tạo điều kiện cho các bộ, các viện, trường và các doanh nghiệp cùng phối hợp nghiên cứu", Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng đề nghị nhà nước phải làm tốt vai trò hướng dẫn, kết nối, đặt hàng, hỗ trợ nghiên cứu phát triển và đóng vai trò là người mua đầu tiên đối với sản phẩm công nghệ chiến lược khi đủ điều kiện. Tinh thần là phải rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ cơ quan chủ trì và rõ doanh nghiệp và viện, trường tham gia, rõ nguồn lực, rõ thời hạn.

Bên cạnh đó, xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có hiệu quả. Trong đó nhà nước kiến tạo về thể chế, các viện nghiên cứu, trường đại học tạo tri thức, công nghệ và nhân lực. Doanh nghiệp là trung tâm để thực hiện ứng dụng thương mại hóa công nghệ và là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Nhà nước tập trung hỗ trợ doanh nghiệp để nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ, phát triển và thương mại hóa sản phẩm công nghệ chiến lược. Phải hình thành các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế và dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Có cơ chế vượt trội để phát hiện và trọng dụng nhân tài

Người đứng đầu Chính phủ đề nghị đặc biệt coi trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, phải có cơ chế vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài. Đặc biệt, huy động được các chuyên gia đầu ngành, các nhà khoa học trẻ và nhân tài công nghệ.

Bên cạnh đó, chuyển mạnh từ tư duy "làm cho có" sang tư duy tạo ra sản phẩm một cách thực chất và có giá trị thực chất, hiệu quả thực chất. Mọi chương trình nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước và phải phục vụ trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp và lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa để làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.

Thủ tướng bày tỏ tin tưởng với trí tuệ Việt Nam, bản lĩnh Việt Nam cùng với khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam sẽ từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ quốc gia và khẳng định vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Dịp này, Thủ tướng kêu gọi đội ngũ các nhà trí thức, các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội tiếp tục phát huy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo để cùng chung tay xây dựng nền khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của Việt Nam phát triển mạnh mẽ, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.

Chính phủ cam kết sẽ luôn luôn đồng hành, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.