Giáo sư Reena Marwah, nhà nghiên cứu và giảng dạy về kinh doanh quốc tế và chính trị toàn cầu hóa tại trường Jesus and Mary College, Đại học Delhi, Ấn Độ trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam đánh giá cao chiến lược và chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm tạo ra điều kiện tốt nhất cho người dân làm việc và thụ hưởng thành quả phát triển.

Phương châm “lấy con người làm trung tâm”

PV: Sự phát triển vượt bậc của Việt Nam trong 4 thập kỷ qua là điều được thế giới công nhận. Song song quá trình đó, việc đảm bảo và thực thi các quyền con người cũng được thúc đẩy. Là một nhà nghiên cứu Việt Nam qua nhiều năm, bà nhận thấy điều gì ở đây?

Giáo sư Reena Marwah: Vâng, trước hết tôi muốn nói rằng Việt Nam đã có nhiều hoạt động tham gia vào Hội đồng Nhân quyền của Liên Hợp Quốc. Năm 2025, một lần nữa, Việt Nam được bầu làm thành viên của Hội đồng Nhân quyền nhiệm kỳ 2026-2028. Điều này tự nó đã nói lên rất nhiều điều về những gì mà Việt Nam đã làm để bảo vệ, thúc đẩy quyền con người.

Bản thân tôi đã tham dự các cuộc họp cấp tiểu ban của Ủy ban Nhân quyền tại Geneva. Vì thế, tôi hiểu rõ điều đó có ý nghĩa như thế nào.

Chúng ta biết rằng Việt Nam nổi lên như một nền kinh tế rất năng động, đã giảm được đáng kể tình trạng nghèo đói. Tôi nghĩ hiện nay tỷ lệ nghèo đói chỉ còn khoảng gần 3%. Chính phủ đã thực hiện rất nhiều biện pháp, bao gồm cả trợ cấp cho giáo dục, y tế, bảo hiểm y tế cho người dân.

Kể từ sau công cuộc Đổi Mới, Nhà nước Việt Nam đã tập trung chăm lo cho việc làm của người lao động và phát triển công nghiệp. Vì vậy, tình hình lao động việc làm ở Việt Nam rất đáng khen ngợi. Đó là lý do tại sao chúng ta thấy thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam liên tục tăng.

Trên thực tế, hiện nay thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam cao hơn nhiều nước có cùng trình độ. Việt Nam cũng đã trở thành một quốc gia có thu nhập trung bình.

Việt Nam từng thuộc nhóm các nước gia nhập ASEAN muộn hơn và được hưởng ưu đãi đặc biệt vì cần phải phát triển. Nhưng Việt Nam đã cho thấy tốc độ tăng trưởng đáng kinh ngạc. Tăng trưởng kinh tế đi cùng với thu nhập bình quân đầu người, tiếp cận giáo dục, giảm nghèo và một hệ thống quản trị nỗ lực cung cấp các dịch vụ cơ bản cho người dân.

Đó là lý do tại sao Việt Nam cũng nằm trong nhóm các quốc gia có chỉ số phát triển con người cao (0,76). Và mục tiêu của chính phủ hiện nay là từ năm 2026 đến năm 2030, chỉ số phát triển con người sẽ phải đạt 0,8%.

Vậy nên, cấp độ một là cấp độ cao nhất. Và như bạn đã biết, 80% thành tựu về phát triển con người cho thấy đất nước đã tiến bộ vượt bậc như thế nào, chỉ trong một thời gian ngắn kể từ khi thống nhất vào giữa thập niên 1970.

Theo tôi, Việt Nam đạt được thành tựu đó là nhờ phương châm “lấy con người làm trung tâm”.

Tôi nghĩ đây thực sự là điều mà các nước đang phát triển khác nên học hỏi từ Việt Nam.

PV: Tiếp cận giáo dục, chăm sóc sức khỏe, giảm nghèo và an sinh xã hội là những quyền cơ bản của con người. Đây là điều được thừa nhận rộng rãi trên thế giới. Theo bà, mô hình phát triển của Việt Nam ưu tiên như thế nào cho các lĩnh vực này trong thực tiễn?

Giáo sư Reena Marwah: Vâng, như tôi đã nói, đến cuối năm 2025, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế của Việt Nam đã đạt 95%. Tuổi thọ trung bình hiện nay ở Việt Nam là khoảng 75. Điều này một lần nữa cho thấy Chính phủ đã dành sự quan tâm như thế nào cho các dịch vụ cơ bản, vì nếu không có y tế, tuổi thọ của người dân không thể được cải thiện. Nếu không có các dịch vụ y tế tốt, chẳng hạn như dịch vụ khám chữa bệnh, tiếp cận giáo dục, và cả các khoản trợ cấp dành cho cộng đồng dân tộc thiểu số và các khoản trợ cấp đặc biệt cho các nhóm thu nhập thấp, thì Việt Nam đã không thể có được kết quả đó. Đó chính là chăm lo cho các quyền cơ bản của người dân.

Năm 2025, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 30, quy định tiêu chí xác định người lao động thu nhập thấp đủ điều kiện, đặc biệt là trong chương trình Mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững.

Đối với những người được xếp vào nhóm lao động thu nhập thấp, chính phủ sẽ cung cấp thêm các phúc lợi và quyền tiếp cận an sinh xã hội, giúp họ cũng có thể tiếp cận các dịch vụ dành cho những người khác.

Các chương trình quốc gia có mục tiêu cụ thể này rất quan trọng. Chúng tôi cũng có những chương trình như vậy ở Ấn Độ, và tôi hiểu điều này. Trong điều kiện nguồn lực quốc gia có hạn, chúng ta phải tạo ra lợi ích tối đa và tác động tối đa từ những chính sách như thế này.

Để đạt được tác động tối đa, điều rất quan trọng là chính phủ phải tiếp cận những đối tượng đặc biệt này để họ không bị bỏ lại phía sau.

Tôi nghĩ điều đó vô cùng quan trọng.

Nhân quyền cần đặt trong bối cảnh chung của đất nước

PV: Quyền con người cần được đặt trong sự phát triển toàn diện cũng như bối cảnh xã hội văn hóa của đất nước. Trường hợp của Việt Nam đã chứng minh ra sao về quan điểm này, thưa giáo sư Reena Marwah?

Giáo sư Reena Marwah: Sau nhiều thập kỷ Việt Nam đấu tranh giành độc lập, thống nhất, công cuộc tái thiết trở nên vô cùng quan trọng. Về mặt lịch sử, chúng ta biết rằng Việt Nam đã phải rất chú trọng đến công cuộc tái thiết quốc gia, xây dựng đất nước, và xây dựng những nền tảng cơ bản, tức là con người và cộng đồng.

Ngoài ra, Việt Nam cũng giống như nhiều nước ở châu Á khác vốn rất coi trọng chủ nghĩa tập thể. Điều này rất quan trọng vì nó cũng nhấn mạnh rằng mỗi cá nhân phải có trách nhiệm giúp xây dựng đất nước.

Mỗi cá nhân đều có vai trò và trách nhiệm riêng để xây dựng đất nước, đưa đất nước tiến lên; đồng thời duy trì sự hài hòa tập thể bởi vì các giá trị hướng đến cộng đồng đã ăn sâu vào tâm lý người châu Á. Chúng ta đã học được rằng tất cả chúng ta đều là một phần của văn hóa châu Á, mà văn hóa châu Á hàm ý rằng gia đình và cộng đồng rất quan trọng. Chúng ta không chỉ nói về tự do cá nhân hay riêng tư, mà còn nói về phúc lợi của toàn cộng đồng. Chỉ khi đó con người mới thực sự hạnh phúc.

Tôi cảm thấy rằng chúng ta không thể có một giải pháp phù hợp cho tất cả. Điều tốt cho quốc gia này có thể không tốt cho quốc gia khác. Vì vậy, mỗi quốc gia đều có trách nhiệm và nghĩa vụ đối với công dân của mình trong việc thúc đẩy và thực hiện nhân quyền vì lợi ích của cộng đồng rộng lớn hơn và vì lợi ích chung, để quốc gia có thể thịnh vượng, chứ không chỉ một số ít cá nhân được thịnh vượng.

Việt Nam cùng quốc tế định ra những tiêu chuẩn về quyền con người

PV: Những năm qua, Việt Nam tích cực tham gia vào các cơ chế quốc tế về nhân quyền. Sự tham gia này cho chúng ta biết điều gì về cách tiếp cận của Việt Nam đối với hợp tác quốc tế về nhân quyền?

Giáo sư Reena Marwah: Việt Nam đã tham gia vào quy trình rà soát định kỳ toàn cầu 4 lần kể từ năm 2009. Việt Nam là thành viên của Hội đồng Nhân quyền từ năm 2014 đến 2016, sau đó từ năm 2023 đến 2025, và bây giờ lại từ năm 2026 đến 2028. Điều này thực sự cho thấy áp lực phải thích ứng và chấp nhận các chuẩn mực khác nhau đã được đặt ra.

Tham gia cơ chế Hội đồng Nhân quyền, các bạn đang tham gia cùng quốc tế để định ra và thực thi những tiêu chuẩn về quyền con người. Việt Nam cũng đang xây dựng năng lực hành chính cho việc quản trị để thực thi nhân quyền.

Việc thực thi rất quan trọng. Đi kèm việc xây dựng năng lực, hướng dẫn người dân để họ có thể hiểu được các yêu cầu của quốc tế. Điều này nhằm giúp cải thiện vị thế của đất nước trong tương lai.

Và tất nhiên, điều đó giúp thúc đẩy đối thoại và liên tục hỗ trợ xây dựng năng lực.

Theo tôi, thành tích của Việt Nam là đáng kể và sự tham gia, đóng góp của các bạn vào Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc rất mạnh mẽ. Và thực tế, qua 4 lần xem xét định kỳ, điều đó tự nó đã nói lên rất nhiều về cam kết của Việt Nam trong việc tiếp tục thúc đẩy quyền con người.

PV: Xin cảm ơn Giáo sư Reena Marwah về cuộc phỏng vấn.