Yêu cầu thực tiễn tại Thái Lan

Yêu cầu tái cơ cấu 3.708 đơn vị hành chính tại Thái Lan xuất phát từ thực trạng bộ máy công quyền tại địa phương phát triển quá lớn, chức năng chồng chéo và sử dụng nguồn lực chưa hiệu quả.

Theo số liệu của Ủy ban Phát triển Khu vực Công (OPDC), tính đến tháng 6/2026, Thái Lan có 10.010 đơn vị cấp vụ, sở hoạt động tại các vùng, chưa bao gồm Bộ Quốc phòng, Bộ Giáo dục và Cảnh sát Hoàng gia. Đáng chú ý, 3.708 đơn vị, chiếm hơn 1/3 tổng số, được thành lập chỉ dựa trên các nghị định hoặc thông tư cấp bộ mà chưa trải qua quy trình rà soát, kiểm duyệt chặt chẽ theo khung quy định trước đây.

Việc các bộ, ngành thành lập thêm nhiều chi nhánh như kho bạc vùng, hạt quản lý đường bộ, đơn vị quản lý đường nông thôn hay trạm hải quan đã hình thành một cấp “hành chính trung ương đặt tại địa phương”, trong khi mô hình này không được quy định trong Luật Quản lý Hành chính Nhà nước năm 1991, vốn chỉ chia hệ thống hành chính thành ba cấp: trung ương, tỉnh và địa phương.

Sự gia tăng nhanh số lượng các đơn vị này kéo theo nhiều hệ lụy đối với quản trị công. Việc tồn tại quá nhiều chi nhánh của cơ quan trung ương làm phân tán quyền lực, chồng lấn với chức năng quản lý của chính quyền tỉnh và làm suy giảm vai trò điều phối của thống đốc tỉnh.

Đối với người dân và doanh nghiệp, sự chồng chéo giữa các cơ quan khiến thủ tục hành chính trở nên phức tạp, gây khó khăn trong tiếp cận dịch vụ công và kéo dài thời gian giải quyết công việc.

Bên cạnh đó, bộ máy này tạo áp lực lớn lên ngân sách khi số nhân sự tại các đơn vị lên tới 438.470 công chức và lao động. Chi phí thường xuyên cho vận hành bộ máy, duy trì trụ sở và trả lương làm giảm nguồn lực dành cho đầu tư phát triển.

Trước thực trạng này, Nội các Thái Lan đã quyết định đóng băng việc thành lập các cơ quan mới và đưa 3.708 đơn vị vào diện rà soát bắt buộc, hướng tới tinh gọn bộ máy, giảm chi phí vận hành trong dài hạn và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Mô hình “One Roof”

Trong quá trình tái cơ cấu các đơn vị cấp địa phương, Thái Lan đang thúc đẩy ý tưởng “One Roof”. Ý tưởng này được đưa ra nhằm hợp nhất các đơn vị thuộc cùng một bộ tại một địa phương về một đầu mối duy nhất, qua đó hạn chế tình trạng nhiều chi nhánh cùng thực hiện các chức năng liên quan và tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Quá trình chuyển đổi cần được thực hiện theo từng bước. Trước hết, các cơ quan phải rà soát chức năng, nhiệm vụ để xác định những nội dung trùng lặp. Tiếp đó là sáp nhập hoặc giải thể các chi nhánh, tập trung về một đầu mối. Những nhiệm vụ phù hợp có thể được chuyển giao cho chính quyền địa phương hoặc tích hợp vào hệ thống dịch vụ công trực tuyến.

Về nhân sự, việc tái cơ cấu có thể được thực hiện thông qua điều chuyển một bộ phận về cơ quan trung ương hoặc khuyến khích nghỉ hưu sớm trên cơ sở tự nguyện. Song song với đó, Thái Lan cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số nhằm giảm sự phụ thuộc vào các trụ sở vật lý và mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Mục tiêu dự kiến là giảm 10% số đơn vị của trung ương tại địa phương vào năm 2027 và giảm 15% biên chế công chức vào năm 2032. Cùng với tiết kiệm ngân sách, cải cách được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tăng tính minh bạch và nâng cao mức độ hài lòng của người dân.

Mô hình này cũng được kỳ vọng góp phần thúc đẩy quá trình xây dựng chính phủ số, phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại và các chuẩn mực quốc tế, đồng thời tạo môi trường hành chính thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và người dân.

Quan trọng hơn, “One Roof” có thể giúp tăng cường vai trò của thống đốc tỉnh trong điều phối hoạt động quản lý, hạn chế tình trạng phân tán quyền lực và hình thành một hệ thống hành chính tinh gọn, hiệu quả, có khả năng thích ứng nhanh hơn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.

Nếu được triển khai hiệu quả, “One Roof” có thể trở thành nền tảng cho tiến trình cải cách hành chính dài hạn của Thái Lan, góp phần đưa hệ thống quản trị tiến gần hơn tới các tiêu chuẩn của OECD và nâng cao năng lực quản trị trong ASEAN.

Thời hạn 3 tháng để trình kế hoạch tái cơ cấu có khả thi?

Việc yêu cầu các bộ, ngành trong vòng 3 tháng trình kế hoạch tái cơ cấu là bước đi quyết liệt nhưng đặt ra nhiều thách thức. Khối lượng công việc rất lớn khi phải rà soát hàng nghìn đơn vị có cơ cấu nhân sự, chức năng và nhiệm vụ khác nhau, trong khi mỗi đơn vị có lịch sử hình thành và cơ sở pháp lý riêng.

Một trong những trở ngại chính có thể xuất phát từ nội bộ các cơ quan. Một số đơn vị có thể lo ngại việc tái cơ cấu làm thay đổi chức năng, quyền hạn; trong khi người lao động có thể quan ngại về việc điều chuyển hoặc nghỉ hưu sớm.

Về pháp lý, nhiều đơn vị được thành lập trên cơ sở nghị định hoặc các văn bản dưới luật nên việc sáp nhập, giải thể cần tuân thủ quy trình chặt chẽ. Hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ cũng là một thách thức, đòi hỏi đầu tư và thời gian đào tạo nhân lực. Ngoài ra, nếu quá trình tái cơ cấu diễn ra quá nhanh, nguy cơ gián đoạn cung cấp dịch vụ công cũng cần được tính đến.

Sự phối hợp giữa các bộ, ngành và chính quyền địa phương cũng là vấn đề đáng lưu ý do có thể tồn tại khác biệt về lợi ích, chức năng và cách thức tổ chức thực hiện.

Vì vậy, tính khả thi của kế hoạch phụ thuộc đáng kể vào vai trò hỗ trợ của OPDC, khả năng cân bằng giữa tốc độ cải cách và yêu cầu duy trì ổn định dịch vụ công, cũng như mức độ đồng thuận trong hệ thống chính trị - hành chính Thái Lan.

Đây sẽ là phép thử đối với năng lực điều hành và quyết tâm cải cách của Chính phủ Thái Lan. Nếu thành công, quá trình này có thể tạo tiền đề quan trọng cho việc tổ chức lại bộ máy công quyền theo hướng tinh gọn và hiệu quả. Ngược lại, việc triển khai thiếu đồng bộ có thể dẫn đến gián đoạn dịch vụ công và làm giảm niềm tin của xã hội.

Thời hạn 3 tháng cũng tiềm ẩn nguy cơ khiến một số bộ, ngành xây dựng kế hoạch mang tính hình thức, thiếu đánh giá đầy đủ về tác động và khả năng triển khai. Do đó, bên cạnh quyết tâm chính trị, Chính phủ Thái Lan cần thiết lập cơ chế giám sát, hỗ trợ kỹ thuật và truyền thông phù hợp để tạo sự đồng thuận, bảo đảm quá trình cải cách đạt hiệu quả thực chất.