Một số quan chức Mỹ cho biết, quân đội nước này đã xây dựng phương án tấn công các cơ sở năng lượng và địa điểm hạt nhân của Iran bằng loại bom phi hạt nhân mạnh nhất trong kho vũ khí của nước này, trong trường hợp Tổng thống Donald Trump ra lệnh nối lại các hoạt động quân sự.

Các chuyên gia cảnh báo việc sử dụng bom GBU-43/B (Massive Ordnance Air Blast – MOAB), thường được gọi là “mẹ của các loại bom” hay “bom mẹ”, có thể khiến xung đột leo thang đáng kể, ngay cả khi giao tranh đang tạm lắng.

Ngay trong chính quyền ông Trump cũng xuất hiện những lo ngại về hiệu quả thực tế của phương án này. Các quan chức nắm rõ những cuộc thảo luận về kế hoạch cho rằng việc sử dụng MOAB khó có thể giúp Mỹ đạt được các mục tiêu chiến lược đề ra, trong đó có mục tiêu phá hủy năng lực hạt nhân của Iran.

Ông Elijah Magnier, chuyên gia quân sự làm việc tại Brussels, nhận định, việc sử dụng MOAB không bảo đảm có thể phá hủy các cơ sở hạt nhân nằm sâu dưới lòng đất của Iran. Theo ông, một cuộc tấn công như vậy có thể chỉ mang tính “trình diễn chính trị”.

“Mẹ của các loại bom” hoạt động như thế nào?

GBU-43/B, viết tắt của Massive Ordnance Air Blast, là loại bom thông thường có sức công phá lớn, chứa khoảng 8.500 kg thuốc nổ. Quả bom có tổng trọng lượng khoảng 9.800 kg, dài hơn 9 m, tương đương kích thước của một chiếc du thuyền cỡ nhỏ.

Do có kích thước lớn, MOAB thường được triển khai từ máy bay vận tải Lockheed C-130 Hercules, thay vì các máy bay ném bom tàng hình vốn không có khoang chứa vũ khí phù hợp với loại bom này.

MOAB được phát triển trong giai đoạn 2002–2003 và trải qua 12 lần thử nghiệm kích nổ. Tên gọi “mẹ của các loại bom” gắn với cách gọi MOAB trong tiếng Anh. Loại bom này được Mỹ sử dụng lần đầu và duy nhất vào tháng 4/2017, trong cuộc tấn công nhằm vào hệ thống hang động và đường hầm được cho là do tổ chức Nhà nước Hồi giáo tỉnh Khorasan (ISKP) sử dụng tại Afghanistan.

Giới chức Afghanistan khi đó cho biết vụ nổ khiến 94 tay súng ISKP thiệt mạng và không có dân thường bị thương. Tuy nhiên, một số thông tin chưa được xác minh tại địa phương cho rằng cuộc tấn công cũng gây thương vong cho dân thường và phá hủy nhiều ngôi nhà.

GBU-43/B là loại bom phi hạt nhân có sức công phá lớn nhất trong kho vũ khí của Mỹ. Quả bom được thả từ máy bay, sau đó sử dụng hệ thống định vị GPS và các cánh ổn định để dẫn đường đến mục tiêu.

Khi chạm mục tiêu hoặc được kích nổ theo cơ chế thiết kế, thuốc nổ H6 bên trong quả bom phát nổ, tạo ra sóng xung kích mạnh. Khí nóng, khói và các mảnh vỡ bốc lên, có thể tạo thành cột khói hình nấm.

Bom có sức tàn phá mạnh ra sao?

Được thiết kế để phát nổ ở độ cao vài mét phía trên mặt đất, bom MOAB tạo ra sức nổ cực lớn, có thể phá hủy các tòa nhà, cửa hang và nhiều công trình nằm trên bề mặt. Ông Magnier nhận định: “Mục đích của loại bom này là tạo ra một vụ nổ cực mạnh trên diện tích rộng”.

Đại tá Nidal Abu Zeid, chuyên gia quân sự nói rằng MOAB không cần va chạm trực tiếp với mục tiêu mới phát nổ. Theo ông, sức công phá của quả bom có thể phá hủy các công trình trên mặt đất trong phạm vi rộng, với mức độ thiệt hại cụ thể phụ thuộc vào điều kiện thực tế.

Ông Abu Zeid lưu ý, Mỹ có thể sử dụng loại bom có sức công phá lớn như MOAB để phá hủy các vị trí của lực lượng mặt đất Iran và nhắm tới một số cơ sở ngầm của nước này, trong đó có khu vực “Núi Pickaxe” (Pickaxe Mountain) – địa điểm từng được ông Trump đe dọa tấn công.

Tuy nhiên, ông Magnier lưu ý, phạm vi ảnh hưởng và mức độ tàn phá của MOAB phụ thuộc đáng kể vào địa hình cũng như mật độ dân cư tại khu vực bị tấn công. Ông cũng cho rằng loại bom này có thể không đạt hiệu quả mong muốn đối với những mục tiêu nằm sâu dưới lòng đất.

Một số cơ sở hạt nhân Iran mà Mỹ có thể nhắm tới, như tổ hợp Fordow và một cơ sở đang được xây dựng tại Núi Pickaxe, được gia cố kiên cố và nằm sâu dưới lòng đất.

Theo ông Magnier, lượng thuốc nổ lớn của MOAB có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhân lực, khí tài và các công trình dễ bị tổn thương trên mặt đất. Việc Mỹ từng sử dụng loại bom này tại Afghanistan cho thấy nó có thể được triển khai nhằm vào các hệ thống hang động và đường hầm. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa MOAB có khả năng phá hủy mọi loại công trình ngầm.

Dù sức nổ có thể tác động tới khu vực bên dưới mặt đất, MOAB không được thiết kế chuyên biệt để xuyên thủng các lớp bê tông dày hoặc đá núi, như những loại bom chuyên phá hầm ngầm.

Một trong những loại bom xuyên phá công trình ngầm đáng chú ý nhất trong kho vũ khí Mỹ là GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP), có trọng lượng khoảng 13.600 kg, trong đó đầu đạn nặng khoảng 2.700 kg. Loại bom dẫn đường chính xác này được chế tạo bằng thép cường độ cao, nhằm xuyên qua các lớp đất đá và bê tông trước khi phát nổ. Khả năng xuyên sâu thực tế phụ thuộc vào đặc điểm của mục tiêu và điều kiện địa chất.

Liệu Mỹ có thực sự sử dụng bom MOAB?

Mỹ từng sử dụng bom MOAB tại Afghanistan vào năm 2017. Tuy nhiên, theo ông Magnier, nếu Washington triển khai loại bom này tại Iran thì họ sẽ đối mặt với nhiều trở ngại. Ngoài khả năng hạn chế trong việc phá hủy các mục tiêu nằm sâu dưới lòng đất, Mỹ còn phải tính đến phương tiện mang bom. Các máy bay ném bom tàng hình phù hợp hơn với môi trường tác chiến tại những khu vực có cơ sở hạt nhân của Iran lại không thể mang theo MOAB do kích thước lớn của loại bom này.

Ông Magnier cho rằng việc sử dụng MOAB có thể phá hủy cơ sở hạ tầng của Iran nhưng chưa chắc buộc Tehran phải đưa ra bất kỳ nhượng bộ nào. “Câu hỏi tôi muốn đặt ra với bất kỳ chỉ huy nào ủng hộ việc sử dụng loại vũ khí này rất đơn giản: Nó có thể đạt được điều gì mà các loại vũ khí khác không làm được và kết quả đó sẽ góp phần thúc đẩy một giải pháp chính trị khả thi như thế nào?”, ông Magnier đặt vấn đề.

Nhà phân tích này lưu ý: “Nếu câu trả lời chỉ xoay quanh quy mô và sức công phá của vụ nổ, đề xuất trên thiên về một màn trình diễn chính trị hơn là một chiến lược quân sự”. Trước đó, trong các cuộc thảo luận kín, Tổng thống Donald Trump đã tìm kiếm một kết thúc mang tính “dứt điểm” cho cuộc chiến, nhằm chứng minh rằng Washington chưa bị đánh bại.