Chủ tịch tỉnh phải chịu trách nhiệmnếu để ô nhiễm

Ông Lê Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, các nội dung sửa đổi lần này tập trung đồng bộ với hệ thống pháp luật, tháo gỡ vướng mắc thực tiễn và nâng cao tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Một điểm đáng chú ý là việc bổ sung trách nhiệm của chính quyền địa phương. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ phải chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường trên địa bàn, đúng tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Dự thảo sửa đổi hàng loạt quy định liên quan đến bảo vệ môi trường nước, không khí và đất: Nước mặt: Áp dụng linh hoạt quy chuẩn xả thải theo từng thông số thay vì “đánh đồng” toàn bộ nguồn nước đã hết khả năng chịu tải.

Không khí: Lần đầu bổ sung quy định dự báo ô nhiễm, đi kèm các biện pháp khẩn cấp. Đáng chú ý, có thể áp dụng hạn chế phương tiện dùng nhiên liệu hóa thạch tại một số khu vực, thời điểm.

Đất: Công khai các khu vực ô nhiễm, đẩy mạnh phân cấp cho địa phương trong quản lý và phục hồi môi trường.

Một “lỗ hổng” lớn lâu nay là dữ liệu quan trắc bị can thiệp. Dự thảo mới yêu cầu áp dụng công nghệ hiện đại để truyền nhận dữ liệu, hạn chế tối đa việc chỉnh sửa.

Cơ quan quản lý sẽ nắm quyền kiểm soát từ xa các trạm quan trắc, tăng tần suất kiểm tra và đưa quy trình vận hành hệ thống vào nội dung bắt buộc trong thanh tra môi trường. Doanh nghiệp cũng phải chịu trách nhiệm xuyên suốt vòng đời vận hành thiết bị.

Từ “xử lý hậu quả” sang “dự báo để phòng ngừa”

Điểm đột phá lớn nhất là thay đổi cách tiếp cận: thay vì xử lý khi ô nhiễm đã xảy ra, hệ thống quản lý sẽ dựa trên dữ liệu thời gian thực để dự báo và ngăn chặn từ sớm.

Một nền tảng số quốc gia về môi trường sẽ được xây dựng, kết nối dữ liệu từ Trung ương đến địa phương, phục vụ giám sát và điều hành.

Dự thảo cũng đặt trọng tâm vào quản lý phát thải khí nhà kính, với việc rút ngắn chu kỳ kiểm kê xuống hằng năm và thực hiện trực tuyến.

Các bộ, ngành sẽ trực tiếp phân bổ hạn ngạch phát thải, trong khi thị trường carbon được bổ sung cơ chế kiểm soát giá, kết nối dữ liệu và quy định chặt chẽ về trao đổi tín chỉ quốc tế.

Đáng chú ý, quy định cấm thải trực tiếp môi chất lạnh và yêu cầu doanh nghiệp thu hồi, tái chế sản phẩm sau sử dụng được xem là bước đi mạnh tay để bảo vệ tầng ô-dôn.

Không chỉ siết quản lý, dự thảo còn mở đường phát triển ngành công nghiệp môi trường với việc bổ sung loại hình “dịch vụ công nghiệp môi trường”, kèm theo các ưu đãi về thuế và đầu tư nhằm thúc đẩy sản xuất trong nước.

Giới chuyên gia đánh giá, nếu được thông qua, các quy định mới không chỉ khắc phục những “lỗ hổng” kéo dài mà còn tạo ra bước chuyển lớn trong quản trị môi trường – nơi dữ liệu, công nghệ và trách nhiệm giải trình sẽ trở thành yếu tố cốt lõi.