Đẩy mạnh chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền

Trình bày tóm tắt dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, về phạm vi điều chỉnh, dự thảo quy định về quyền, nghĩa vụ, đối tượng, nội dung, hình thức, trách nhiệm quản lý nhà nước, trách nhiệm của các bên trong truyền thông chính sách và phổ biến giáo dục pháp luật (PBGDPL). Đối tượng áp dụng bao gồm cơ quan, tổ chức, cá nhân tại Việt Nam và người Việt Nam ở nước ngoài liên quan đến công tác này.

Dự thảo Luật gồm 5 chương với 42 điều. So với Luật năm 2012, dự thảo giữ nguyên số chương, tăng 01 điều; tiến hành sửa đổi 40 điều, giữ nguyên 01 điều và bổ sung 01 điều.

Dự thảo tập trung vào 18 nội dung sửa đổi, hoàn thiện và 14 nội dung bổ sung. Cơ quan soạn thảo đã lược bỏ các quy định liên quan đến trách nhiệm cấp huyện để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cắt giảm thủ tục hành chính.

Dự thảo cũng khuyến khích đổi mới, ứng dụng nền tảng số, không phát sinh thủ tục hành chính mới. Về phân cấp, Luật giao Chính phủ quy định chi tiết 14 nội dung về tổ chức thực hiện, quy trình, tiêu chuẩn nghiệp vụ và nguồn lực.

Tranh luận nhiều chiều về không gian mạng, ứng dụng AI và đối tượng đặc thù

Báo cáo thẩm tra sơ bộ do Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày cho thấy sự tán thành cơ bản với phạm vi điều chỉnh. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý một số ý kiến cho rằng, việc bổ sung "truyền thông chính sách" chưa thực sự phù hợp vì nội dung này thuộc giai đoạn xây dựng văn bản và đã được quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL).

Về hình thức phổ biến trên môi trường số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) (Điều 13), cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ phạm vi quy định "chỉ thực hiện PBGDPL qua tài khoản đã xác thực" để không hạn chế quyền tiếp cận, chia sẻ thông tin của công dân. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế kiểm soát chất lượng nội dung, trách nhiệm hậu kiểm và xử lý thông tin sai lệch, đặc biệt là kiểm soát nội dung do AI tạo ra.

Liên quan đến nhóm đối tượng đặc thù (Điều 16), Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề xuất bổ sung các đối tượng bao gồm: người bị phạt cải tạo không giam giữ, người cao tuổi, thanh thiếu niên, trẻ em, lao động di cư và người ở vùng khó tiếp cận pháp luật. Ngược lại, cần cân nhắc không đưa nhóm người lao động có lương tối thiểu vùng hoặc lao động trong khu công nghiệp/khu chế xuất vào nhóm đặc thù để tránh dàn trải nguồn lực.

Đóng góp ý kiến tại phiên họp, bà Nguyễn Thanh Hải - Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường- đề xuất sắp xếp lại trật tự Điều 1 thành "phổ biến giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách" để phù hợp tên gọi, đồng thời làm rõ cơ chế thực hiện cho người Việt Nam ở nước ngoài qua các nền tảng số hoặc Cổng Pháp luật Việt Nam. Về nguyên tắc hoạt động (Điều 5), bà Nguyễn Thanh Hải đề nghị bổ sung cụm từ "an toàn thông tin mạng" bên cạnh "an ninh mạng".

Tại Điều 9 về các hành vi bị nghiêm cấm, bà Nguyễn Thanh Hải đề nghị rà soát cụm từ "phê phán nội dung pháp luật được phổ biến" tại khoản 1 để tránh ảnh hưởng đến quyền phản biện xã hội của công dân theo Điều 28 Hiến pháp; đồng thời nghiên cứu cấm hành vi dùng công nghệ hoặc AI để phát tán tài liệu PBGDPL giả mạo. Bà Nguyễn Thanh Hải cũng cho rằng, thời hạn hoàn thành rà soát, miễn nhiệm báo cáo viên trước ngày 1/5/2027 là quá ngắn (chỉ 2 tháng sau khi luật có hiệu lực ngày 1/3/2027) nên khó khả thi.

Chuyển đổi số nhưng tránh số hóa cơ học

Phát biểutại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhận định, dự thảo luật có độ dài vừa phải, gọn gàng với 5 chương, 42 điều và khoảng 16 trang. Tuy nhiên, ông lưu ý đề nghị Bộ Tư pháp phải thêm chữ "sửa đổi" vào tên Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật trước khi trình. Nhấn mạnh đây là một trong những trọng tâm lập pháp quan trọng, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu công tác này phải thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật, không còn mang tính hình thức hay lối mòn.

Để đạt được mục tiêu đó, Chủ tịch Quốc hội chỉ đạo tập trung vào 5 nội dung cốt lõi. Thứ nhất, thực hiện chuyển đổi số nhưng tránh số hóa cơ học. Phải hướng tới cơ chế tương tác đa chiều thay vì truyền thông một chiều từ cơ quan nhà nước. Dự thảo cần bổ sung quy định về cơ chế tiếp nhận phản hồi, đánh giá mức độ hiểu biết và đo lường sự tiếp cận pháp luật của người dân trên môi trường số.

Thứ hai, chuyển từ phổ biến toàn diện sang phổ biến thiết thân. Phải phân định rõ đối tượng đặc thù, cá nhân và nội dung phổ biến. Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, giáo dục pháp luật phải dựa vào cộng đồng, phát huy vai trò của các thiết chế văn hóa cơ sở như già làng, trưởng bản, người có uy tín và các mô hình tự quản. Người dân làm nghề gì, ở địa bàn nào thì ưu tiên tiếp cận nhóm luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của họ, đi sâu vào từng đối tượng thay vì nói chung chung.

Thứ ba, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu khắc phục bất cập về nguồn lực và vị thế của Hội đồng PBGDPL. Khi ban hành nghị định thực hiện phải có định mức chi tiêu và nguồn lực tương xứng từ ngân sách nhà nước chi thường xuyên hàng năm để trang bị đầy đủ công cụ, dụng cụ tuyên truyền thay vì dùng lời nói suông.

Thứ tư, đẩy mạnh xã hội hóa bằng cơ chế khuyến khích thực chất. Bộ Tư pháp cần tính toán quy định cụ thể chỉ tiêu giờ nghĩa vụ trợ giúp pháp lý của các luật sư nhằm phát huy trách nhiệm xã hội của lực lượng này, đặc biệt là ở cấp tỉnh.

Thứ năm, tích hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường. Cần xây dựng văn hóa tuân thủ, chuyển trọng tâm từ hình phạt, chế tài xử lý vi phạm sang đạo đức và văn hóa thượng tôn pháp luật ngay từ bậc mầm non, tiểu học để hình thành phản xạ tự giác. Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, Bộ Tư pháp và Bộ Giáo dục và Đào tạo phải kết nối chặt chẽ để hiện thực hóa nội dung này dựa trên nền tảng Luật Giáo dục đã sửa đổi.

Hoàn thiện hồ sơ trước ngày 25/7, trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 8/2026

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao sự chuẩn bị hồ sơ dự thảo Luật đầy đủ, chi tiết, chất lượng của cơ quan chủ trì soạn thảo, Chính phủ và cơ quan thẩm tra. Dự án Luật đã đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp không thường lệ vào tháng 8 năm 2026.

Về định hướng hoàn thiện, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát để thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng. Quá trình hoàn thiện cần bảo đảm đổi mới tư duy đồng bộ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ nhằm giải quyết dứt điểm các vướng mắc thực tiễn và cải cách thủ tục hành chính.

Đối với các nội dung cụ thể, Ủy ban Thường vụ Quốc hội lưu ý 6 vấn đề trọng tâm. Một là, Hội đồng PBGDPL làm rõ chức năng (như tổ chức tư vấn) trước khi Chính phủ quyết định chi tiết; ở cấp xã không quy định thành lập hay cấm mà giao Chủ tịch xã quyết định, bổ sung trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền trong bố trí nguồn lực.

Hai là, về đối tượng đặc thù, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị rà soát, bảo đảm thống nhất với Kết luận 80 của Ban Bí thư; bổ sung hai đối tượng là người bị phạt cải tạo không giam giữ và người cao tuổi.

Ba làtruyền thông chính sách, hoàn thiện quy định bảo đảm tính khả thi, xác định rõ trình tự, thủ tục tiếp thu, phản hồi ý kiến nhân dân để thực hiện nguyên tắc tương tác hai chiều thực chất ở mọi cấp.

Bốn là, vềtrách nhiệm của các cơ quan, cần biên tập rõ ràng để phân biệt trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản với cơ quan tổ chức thi hành văn bản.

Năm làứng dụng công nghệ và xã hội hóa, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị đẩy mạnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), phát triển hệ sinh thái PBGDPL, phát huy thiết chế văn hóa cộng đồng và kết hợp giáo dục pháp luật với giáo dục tuân thủ trong nhà trường. Về kỹ thuật văn bản, cần rà soát kỹ thuật, từ ngữ; chủ động lược bỏ những quy định chi tiết thuộc thẩm quyền của Chính phủ để đổi mới tư duy pháp luật.

Sáu là về tiến độ thực hiện, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định lưu ý, sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ cần hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật gửi đến đại biểu Quốc hội chậm nhất là ngày 25/7. Ủy ban Pháp luật được giao tổ chức thẩm tra chính thức để trình Quốc hội tại kỳ họp chuyên đề xây dựng pháp luật, dự kiến khai mạc ngày 3/8 sau khi xin ý kiến cơ quan có thẩm quyền.