Thế giới công nghệ tiếp tục chứng kiến cuộc đua song mã quen thuộc giữa Apple và Samsung trên thị trường điện thoại thông minh, xen lẫn là sự vươn lên mạnh mẽ của các thế lực phần cứng đến từ Trung Quốc. Trong các cửa hàng bán lẻ hào nhoáng, những tấm kính chữ nhật phẳng lì với cụm camera ngày càng lớn dần như đã xóa sạch ký ức về một thời kỳ hoàng kim đa dạng của thế giới di động. Thế nhưng, đằng sau lớp vỏ bọc có phần bão hòa của thị trường thiết bị tiêu dùng, một cuộc chuyển mình mang tính lịch sử đang âm thầm diễn ra.

Những bức tượng đài tưởng chừng đã sụp đổ vĩnh viễn như Nokia, Motorola và BlackBerry không hề biến mất khỏi bản đồ công nghệ toàn cầu. Trái lại, họ đã chấp nhận từ bỏ hào quang quá khứ, lùi một bước khỏi ánh đèn sân khấu để len lỏi vào những tầng sâu nhất của nền kinh tế số. Hành trình từ những chiếc điện thoại cầm tay cho đến việc trở thành mạch máu của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo hay hệ thần kinh của ngành công nghiệp ô tô là một trong những câu chuyện sinh tồn ngoạn mục nhất của kỷ nguyên hiện đại.

Nokia từ chiếc điện thoại trong túi quần đến kỷ nguyên AI

Nhắc đến Nokia là chạm vào ký ức của cả một thế hệ. Vào quý 4 năm 2007, theo dữ liệu từ Statista, thị phần điện thoại di động toàn cầu của thương hiệu Phần Lan này đạt mức đỉnh điểm 50,9%. Cứ hai người mua điện thoại trên thế giới thì có một người chọn Nokia. Sự kiêu hãnh của một đế chế bất khả chiến bại đã khiến họ phản ứng quá chậm chạp trước sự trỗi dậy của màn hình cảm ứng, iOS và Android. Hệ điều hành Symbian già cỗi nhanh chóng bị nghiền nát, kéo theo sự sụp đổ của một tượng đài, dẫn đến thương vụ bán mình đầy cay đắng cho Microsoft vào năm 2013.

Nhiều người dùng phổ thông lầm tưởng Nokia đã chết, hoặc chỉ còn ngắc ngoải qua vài mẫu điện thoại cục gạch do HMD Global sản xuất. Tuy nhiên, giới tài chính Phố Wall lại nhìn nhận Nokia của năm 2026 dưới một lăng kính hoàn toàn khác: Một gã khổng lồ B2B (doanh nghiệp với doanh nghiệp) cung cấp thiết bị viễn thông và hạ tầng mạng quang học. Thay vì cố gắng bán cho mỗi người một chiếc điện thoại, Nokia chọn cách kết nối tất cả những chiếc điện thoại đó lại với nhau.

Động lực vĩ đại nhất cho sự hồi sinh này chính là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI). Khi các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và các trung tâm dữ liệu AI khổng lồ mọc lên như nấm, nhu cầu truyền tải dữ liệu với tốc độ siêu tốc và độ trễ bằng 0 trở thành vấn đề sống còn của các tập đoàn công nghệ. Khởi đầu bằng thương vụ thâu tóm hãng thiết bị mạng quang học Infinera trị giá 2,3 tỷ USD vào giữa năm 2024, Nokia đã củng cố vững chắc vị trí thứ hai toàn cầu trong mảng hạ tầng mạng viễn thông cốt lõi. Mạng quang học không dây của Nokia hiện nay đóng vai trò như những tuyến đường cao tốc vô hình, luân chuyển hàng tỷ terabyte dữ liệu mỗi giây để nuôi sống các siêu máy tính AI.

Bên cạnh đó, di sản khổng lồ từ thời hoàng kim vẫn đang mang lại dòng tiền đều đặn cho hãng. Phân nhánh Nokia Technologies hiện đang sở hữu một kho tàng với hơn 20.000 nhóm bằng sáng chế, trong đó có hơn 7.000 bằng sáng chế thiết yếu cho mạng 5G. Điều này đồng nghĩa với việc, một chiếc iPhone hay Galaxy đời mới nhất khi bán ra thị trường, các nhà sản xuất vẫn phải âm thầm trích một khoản phí tác quyền để trả cho Nokia. Bằng cách thoái lui khỏi cuộc chiến phần cứng đẫm máu, Nokia đã tự định vị lại bản thân, trở thành một "kẻ thu thuế" hợp pháp và là người xây dựng đường truyền cho toàn bộ thế giới số.

Motorola với cú lội ngược dòng ngoạn mục trong thế giới điện thoại gập

Nếu Nokia chọn cách cắt đứt hoàn toàn với mảng phần cứng tiêu dùng cốt lõi, thì con đường tái sinh của Motorola lại mang đậm tính dấn thân và đầy rủi ro hơn: Họ quyết định ở lại chiến trường smartphone, nhưng thay đổi hoàn toàn cách đánh.

Trong lịch sử, Motorola từng tạo ra những biểu tượng văn hóa đại chúng thực sự. Mẫu điện thoại vỏ sò Razr V3 ra mắt năm 2004 đã tiêu thụ được hơn 130 triệu chiếc, trở thành một chuẩn mực của sự sành điệu trước khi iPhone xuất hiện. Thế nhưng, cũng giống như những người khổng lồ cùng thời, Motorola trượt dài trong kỷ nguyên smartphone, bị đẩy sang tay Google và cuối cùng tìm được bến đỗ tại tập đoàn Lenovo.

Dưới sự hậu thuẫn tài chính và chuỗi cung ứng linh kiện khổng lồ của Lenovo, Motorola của năm 2026 không còn là một cái bóng mờ nhạt. Thay vì đốt hàng tỷ USD để đối đầu trực diện với Apple hay Samsung ở phân khúc điện thoại phẳng truyền thống, nơi mà biên độ lợi nhuận ngày càng mỏng, Motorola nhắm thẳng vào thị trường ngách giàu tiềm năng nhất: Điện thoại màn hình gập cao cấp và thiết bị tầm trung siêu bền.

Sự hồi sinh của dòng Motorola Razr là một case-study kinh điển về việc kết hợp di sản hoài niệm với công nghệ tối tân. Những chiếc Razr gập vỏ sò của năm 2026 không chỉ giải quyết triệt để bài toán nếp gấp màn hình, mà còn vươn lên dẫn đầu xu hướng thời trang công nghệ nhờ cái bắt tay chiến lược với viện màu sắc Pantone. Thiết kế mỏng nhẹ, màn hình phụ kích thước cực lớn và mức giá tiếp cận linh hoạt đã giúp Motorola đánh trúng tâm lý của một tệp khách hàng không nhỏ: những người đã quá chán ngán thiết kế dập khuôn của smartphone hiện đại và thèm khát sự khác biệt.

Báo cáo thị trường tính đến đầu năm 2026 từ Counterpoint Research cho thấy những tín hiệu cực kỳ lạc quan. Motorola đã xây chắc vị trí là nhà sản xuất smartphone lớn thứ 3 tại khu vực Bắc Mỹ, đồng thời giữ thị phần áp đảo và tăng trưởng hai con số tại thị trường Mỹ Latinh. Sự kết nối sâu sắc với hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo của Google, khả năng tối ưu hóa tản nhiệt vượt trội cho các tác vụ AI nặng, cùng chiến lược phủ sóng phân khúc tầm trung bằng những viên pin dung lượng khổng lồ đã giúp Motorola giành lại vị thế. Họ chứng minh rằng, không cần phải dẫn đầu mọi mặt trận, chỉ cần xuất sắc nhất ở một ngách nhỏ, bạn vẫn có thể tồn tại và sinh lời rực rỡ.

BlackBerry khi bàn phím QWERTY nhường chỗ cho “hệ thần kinh” ô tô

Trong số ba gã khổng lồ, sự dịch chuyển của BlackBerry có lẽ là câu chuyện mang nhiều gam màu trầm lắng nhất nhưng lại sắc sảo nhất về mặt tư duy chiến lược. Vào năm 2010, BlackBerry từng là bá chủ tại Bắc Mỹ, kiểm soát gần 50% thị phần smartphone tại Mỹ. Hình ảnh những chiếc điện thoại với bàn phím QWERTY đặc trưng và hệ thống bảo mật BBM là vật bất ly thân của các chính trị gia, nhà tài phiệt và giới doanh nhân toàn cầu. Chữ "CrackBerry" từng được đưa vào từ điển để ám chỉ sự nghiện ngập của người dùng đối với việc kiểm tra email trên thiết bị này. Nhưng khi cả thế giới chuyển sang vuốt chạm trên những tấm kính trong suốt, sự bảo thủ với bàn phím vật lý đã đẩy công ty Canada đến bờ vực phá sản.

Nỗi đau đớn lớn nhất của một nhà sản xuất là phải tự tay khai tử thiết bị mang tính biểu tượng của mình. Tuy nhiên, CEO John Chen đã có một quyết định lịch sử: Khai tử phần cứng, giữ lại linh hồn bảo mật. Và "linh hồn" đó, tính đến năm 2026, đang sống một cuộc đời vĩ đại hơn rất nhiều bên trong những cỗ máy nặng hàng tấn lăn bánh trên đường phố.

Phần cứng BlackBerry đã đi vào dĩ vãng, nhưng hệ điều hành thời gian thực QNX của họ thì đang thống trị ngành công nghiệp xe hơi. Không hiển hiện rực rỡ trên các màn hình giải trí trung tâm như Apple CarPlay hay Android Auto, phần mềm của BlackBerry nằm sâu trong hệ thống lõi. Theo dữ liệu thống kê mới nhất, nền tảng phần mềm của BlackBerry hiện đang âm thầm vận hành bên trong hơn 275 triệu xe ô tô của hầu hết các thương hiệu lớn như BMW, Ford, Toyota hay các hãng xe điện mới nổi tại châu Á.

Sự ưu ái của ngành công nghiệp ô tô dành cho BlackBerry đến từ một triết lý đơn giản nhưng khốc liệt: Nếu một chiếc điện thoại bị treo, người dùng chỉ cảm thấy phiền phức; nhưng nếu hệ thống phần mềm của một chiếc xe đang chạy ở tốc độ 120km/h bị treo, đó là vấn đề sinh mạng. QNX quản lý các hệ thống tối quan trọng như chống bó cứng phanh (ABS), bung túi khí, hệ thống hỗ trợ người lái nâng cao (ADAS) và khung gầm.

Khả năng vận hành ổn định tuyệt đối, không có độ trễ và "miễn nhiễm" với các cuộc tấn công mạng đã biến BlackBerry từ một hãng điện thoại lỗi thời thành nhà cung cấp chứng chỉ an toàn không thể thay thế của ngành công nghiệp xe điện và xe tự hành. Sự chuyển hướng xuất sắc này đã giúp BlackBerry có những chuỗi quý báo lãi liên tiếp sau nhiều năm chìm trong thua lỗ, mở ra tiềm năng tăng trưởng khổng lồ trong lĩnh vực IoT (Internet vạn vật) và y tế số.

Những chiếc điện thoại mang tên Nokia, BlackBerry có thể không còn nằm trên tay người tiêu dùng, nhưng sức mạnh công nghệ của họ thì đã và đang len lỏi, âm thầm vận hành những cấu trúc quan trọng nhất của thế giới hiện đại. Kẻ chiến thắng cuối cùng đôi khi không phải là người đứng trên đỉnh vinh quang lâu nhất, mà là người biết cách hóa thân để trở thành một phần không thể thiếu của tương lai.