Nguồn nước quá tải: Không thể chỉ dựa vào một quy chuẩn để "cho xả thêm"

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đang nhận được sự quan tâm sâu sắc của đông đảo cử tri và các đại biểu Quốc hội. Đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn Đại biểu Quốc hội TP.HCM) đã ghi nhận sự cầu thị của cơ quan soạn thảo trong việc tiếp thu nhiều ý kiến qua các phiên thảo luận. Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và đảm bảo phát triển bền vững, đại biểu đã nhấn mạnh những góp ý trọng tâm mang tính xây dựng, xuất phát từ thực tiễn bảo vệ môi trường và dân sinh.

Vấn đề kiểm soát ô nhiễm nguồn nước mặt là một trong những nội dung nhận được sự thảo luận sôi nổi. Theo dự thảo Luật giữ nguyên nguyên tắc không xả nước thải vào nguồn nước mặt đã hết khả năng chịu tải đối với các thông số phải đánh giá. Mặc dù vậy, dự thảo lại mở ngoại lệ đối với dự án mới nếu nước thải sau xử lý đạt quy chuẩn chất lượng nước mặt. Giải trình từ phía cơ quan soạn thảo cho biết, quy chuẩn này nghiêm ngặt hơn quy chuẩn nước thải thông thường.

Dưới góc nhìn chuyên môn và thực tiễn, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, việc đạt quy chuẩn tại một điểm xả thải đơn lẻ không tự chứng minh được tổng tải lượng của cả lưu vực sông, hồ sẽ không gia tăng. Thực tế cho thấy, các nguồn xả thường hoạt động đồng thời, có sự biến động theo mùa và mang những chất ô nhiễm đặc thù của từng ngành nghề. Bên cạnh đó, việc hồ sơ giải trình hiện chỉ nêu 4 thông số bắt buộc đánh giá là BOD₅, COD, tổng nitơ và tổng phốt pho là chưa đủ toàn diện. Cách tiếp cận này có nguy cơ bỏ sót các tác động nguy hại nếu dự án phát sinh kim loại nặng, hóa chất độc, chất ô nhiễm khó phân hủy hoặc vi sinh vật có hại.

Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị Luật phải xác lập nguyên tắc cốt lõi: Không làm tăng tải lượng của thông số đã vượt khả năng chịu tải của nguồn nước. Mọi ngoại lệ chỉ được xem xét khi có đánh giá chi tiết theo từng thông số, tính toán đầy đủ tải lượng tích lũy và điều kiện bất lợi theo mùa. Đồng thời, cần bổ sung các thông số đặc thù theo từng loại hình dự án, công khai minh bạch khả năng chịu tải của từng đoạn sông, hồ và đặt ra các yêu cầu khắt khe nhằm bảo vệ nguồn nước sinh hoạt cho người dân.

Vùng phát thải thấp phải gắn với sức khỏe cộng đồng và lộ trình chuyển đổi khả thi

Nội dung xây dựng và quản lý "vùng phát thải thấp" tại các đô thị lớn, việc dự thảo giao UBND cấp tỉnh trình HĐND cấp tỉnh quyết định thiết lập vùng phát thải thấp là cách đặt thẩm quyền đúng đắn, thể hiện tính đại diện và phù hợp với quy mô tác động rộng lớn đến đời sống xã hội.

Tuy nhiên, chính sách chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đảm bảo tính khả thi và đồng thuận xã hội. Đại biểu Nguyễn Vũ Trung chỉ ra rằng, dự thảo hiện còn thiếu các yêu cầu bắt buộc về đánh giá tác động sức khỏe, công bố dữ liệu ô nhiễm, tham vấn ý kiến cộng đồng và lộ trình hỗ trợ cho các nhóm đối tượng bị ảnh hưởng. Nếu áp dụng ngay các biện pháp hạn chế phương tiện giao thông khi hạ tầng giao thông công cộng chưa đáp ứng nhu cầu, thiếu các điểm trung chuyển và chưa có chính sách hỗ trợ chuyển đổi phù hợp, gánh nặng chi phí sẽ dồn lên vai người lao động thu nhập thấp, người khuyết tật, người cao tuổi và các cơ sở kinh doanh nhỏ.

Để giải quyết bài toán này, đại biểu đề xuất bổ sung nguyên tắc bắt buộc: Trước khi thành lập vùng phát thải thấp, chính quyền địa phương phải công khai dữ liệu nền về môi trường, đánh giá tác động sức khỏe và kinh tế - xã hội. Việc thiết lập vùng phát thải thấp phải đi kèm với lộ trình phát triển giao thông công cộng, cung cấp chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện và có giải pháp bảo vệ các nhóm yếu thế.

Những ý kiến đóng góp sâu sắc của đại biểu Nguyễn Vũ Trung không chỉ phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cử tri mà còn mang tính gợi mở cao cho cơ quan soạn thảo. Đứng trước thách thức của biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường, việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường lần này cần tạo ra hành lang pháp lý chặt chẽ nhưng linh hoạt, vừa bảo vệ môi trường sinh thái, vừa hỗ trợ sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Việc tiếp thu, chỉnh lý các quy định về kiểm soát tải lượng xả thải và triển khai vùng phát thải thấp theo hướng minh bạch, có trọng tâm và giàu tính nhân văn sẽ là chìa khóa quan trọng. Điều này đảm bảo rằng mọi chính sách môi trường khi ban hành đều lấy sức khỏe nhân dân làm trung tâm, đồng thời tạo sự đồng thuận cao trong toàn xã hội.