Tinh gọn bộ máy phải đi cùng nâng cao chất lượng giáo dục

Sau khi tổ chức lại hệ thống trường học, câu hỏi quan trọng đặt ra là mô hình mới sẽ được vận hành như thế nào để phát huy hiệu quả và thực sự mang lại lợi ích cho người học?

Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), việc sắp xếp hệ thống trường học là xu hướng tất yếu trong quá trình đổi mới quản trị công. Tuy nhiên, đây không nên chỉ được nhìn nhận là việc sáp nhập hay giảm số lượng đầu mối quản lý mà cần được xem là cơ hội để tổ chức lại hệ thống giáo dục theo hướng hiện đại, hiệu quả hơn.

Theo ông, bất kỳ sự thay đổi nào liên quan đến tổ chức bộ máy cũng có thể tạo ra nhiều ý kiến khác nhau. Điều quan trọng là sau những quyết định hành chính, ngành giáo dục phải chứng minh được rằng chất lượng giáo dục được nâng lên.

“Đây cũng là một cuộc cách mạng. Sắp xếp các đầu mối kiểu gì cũng sẽ dẫn đến nhiều luồng ý kiến khác nhau. Nhưng điều quan trọng là cùng với các quyết định hành chính, chúng ta phải chứng minh được rằng chất lượng giáo dục tăng lên. Đó mới là điều người dân quan tâm và cũng là thước đo thành công của cuộc cải cách”, PGS.TS Trần Thành Nam nói.

Theo ông, nếu chỉ thay đổi sơ đồ tổ chức, giảm số lượng đầu mối quản lý nhưng chưa tạo ra chuyển biến trong dạy học, chưa giúp giáo viên có thêm điều kiện phát triển chuyên môn, chưa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực thì mục tiêu của cuộc cải cách chưa đạt được.

Thành công cần được nhìn nhận qua những thay đổi cụ thể trong nhà trường: học sinh được học trong môi trường tốt hơn, giáo viên giảm áp lực hành chính để tập trung vào chuyên môn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn và chất lượng giáo dục được cải thiện.

Mô hình trường nhiều cơ sở đòi hỏi cách quản trị mới

Một trong những điểm mới sau sắp xếp là một số trường có thể được tổ chức theo mô hình một trường chính với nhiều phân hiệu. Theo PGS.TS Trần Thành Nam, điều này đặt ra yêu cầu thay đổi về tư duy quản lý.

Khi quy mô nhà trường lớn hơn, hiệu trưởng không chỉ quản lý một điểm trường mà phải điều hành cả một hệ thống gồm nhiều cơ sở, nhiều đội ngũ giáo viên và nhiều hoạt động chuyên môn khác nhau.

“Lãnh đạo bây giờ không chỉ là lãnh đạo hành chính mà phải là lãnh đạo học tập. Hiệu trưởng không thể chỉ giải quyết các công việc giấy tờ hay điều hành hành chính hằng ngày mà phải dành nhiều thời gian hơn cho việc phát triển đội ngũ giáo viên, xây dựng văn hóa nhà trường, thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học và tạo ra môi trường học tập tốt hơn cho học sinh”, ông Nam phân tích.

Theo ông, lợi thế lớn nhất của mô hình trường có nhiều cơ sở là khả năng chia sẻ nguồn lực. Các cơ sở có thể thống nhất kế hoạch giáo dục, tăng cường sinh hoạt chuyên môn, hỗ trợ lẫn nhau về đội ngũ giáo viên và khai thác hiệu quả hơn cơ sở vật chất.

Tuy nhiên, đi cùng với đó là những yêu cầu rất cao về năng lực quản trị. “Nếu việc phân cấp, phân quyền không rõ ràng, nếu năng lực quản trị không theo kịp thì khoảng cách giữa các cơ sở sẽ trở thành rào cản trong điều hành. Vì vậy, cùng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy phải đầu tư cho năng lực quản trị của đội ngũ cán bộ quản lý”, PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh.

Theo ông, Hà Nội cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả sau sắp xếp, không chỉ dựa vào số lượng đầu mối được tinh giản mà phải phản ánh được chất lượng hoạt động của nhà trường.

Những câu hỏi cần được trả lời sau quá trình sắp xếp là: Học sinh có được học trong điều kiện tốt hơn không? Giáo viên có giảm áp lực hành chính để dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn không? Việc điều phối đội ngũ có khắc phục được tình trạng thiếu, thừa giáo viên cục bộ không? Phụ huynh có hài lòng hơn không? Đó mới là những chỉ số phản ánh thành công thực sự của cuộc cải tổ.

Cần chuẩn bị điều kiện để mô hình mới vận hành hiệu quả

Từ góc độ quản lý nhà trường, cô Nguyễn Thị Vân Hồng, Hiệu trưởng Trường THCS Chương Dương (Hà Nội), cho rằng nếu được tổ chức theo mô hình một trường chính với nhiều phân hiệu, cách quản lý cũng sẽ chuyển từ quản lý một cơ sở sang quản trị theo hệ thống.

Điều này đòi hỏi các nhà trường phải đổi mới mạnh mẽ phương thức điều hành, tăng cường ứng dụng công nghệ số, thực hiện phân cấp, phân quyền rõ ràng và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ quản lý tại từng cơ sở.

Theo cô Vân Hồng, thuận lợi lớn nhất của mô hình mới là có thể thống nhất chương trình giáo dục, kế hoạch chuyên môn, kiểm tra, đánh giá; đồng thời sử dụng hiệu quả hơn đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất giữa các điểm trường.

Quy mô lớn hơn cũng tạo điều kiện để các tổ, nhóm chuyên môn chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau nâng cao chất lượng dạy học.

Tuy nhiên, thách thức đặt ra cũng không nhỏ. Khoảng cách địa lý giữa các phân hiệu có thể gây khó khăn trong công tác điều hành, kiểm tra, giám sát và phối hợp. Việc xây dựng văn hóa chung của nhà trường, bảo đảm sự đồng đều về chất lượng giáo dục giữa các cơ sở sẽ là yêu cầu quan trọng.

Vì vậy, theo cô Vân Hồng, năng lực quản trị của đội ngũ lãnh đạo cùng việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ đóng vai trò quyết định đối với hiệu quả của mô hình mới.

“Tôi kỳ vọng mô hình mới sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản trị trường học, phát huy tốt hơn các nguồn lực hiện có và tạo điều kiện để các trường tập trung vào mục tiêu cốt lõi là nâng cao chất lượng giáo dục”, cô Hồng nói.

Theo nữ hiệu trưởng, để mô hình vận hành hiệu quả, trước hết cần có hệ thống văn bản hướng dẫn rõ ràng, thống nhất và được ban hành kịp thời để các trường thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó là cơ chế phân cấp, phân quyền phù hợp với quy mô từng đơn vị; đầu tư đồng bộ về hạ tầng công nghệ thông tin, cơ sở vật chất và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên trong giai đoạn chuyển đổi.

“Con người vẫn là yếu tố quyết định thành công của mọi mô hình. Vì vậy, trong quá trình triển khai, các cấp quản lý cần lắng nghe ý kiến từ thực tiễn của nhà trường để có những điều chỉnh phù hợp”, cô Vân Hồng chia sẻ.

Ở góc độ tâm lý giáo dục, TS. Vũ Thu Hương cũng lưu ý rằng, tinh gọn bộ máy không đồng nghĩa với cắt giảm những điều kiện thiết yếu phục vụ học sinh.

Theo bà, khi tổ chức lại trường học cần tính toán kỹ những yếu tố trực tiếp liên quan đến an toàn và chất lượng học tập như phòng y tế, các điều kiện phục vụ học sinh tại từng cơ sở. “Chúng ta phải xem xét cắt mục nào và không nên cắt mục nào. Bất kỳ thay đổi nào trong trường học cũng cần được nghiên cứu kỹ để tránh phát sinh bất cập trong quá trình vận hành”.

Có thể thấy, việc sắp xếp gần 3.000 cơ sở giáo dục công lập của Hà Nội không chỉ là cuộc cải tổ về tổ chức bộ máy mà còn là phép thử đối với năng lực quản trị của ngành giáo dục và từng nhà trường.

Thành công của chủ trương này sẽ không nằm ở việc giảm được bao nhiêu đầu mối, mà ở việc hệ thống trường học có vận hành hiệu quả hơn, giáo viên có điều kiện tập trung vào chuyên môn hơn, học sinh có được môi trường học tập tốt hơn hay không.

Như PGS.TS. Trần Thành Nam nhấn mạnh, điều quan trọng nhất là phải chứng minh được rằng sau những thay đổi về tổ chức, chất lượng giáo dục được nâng lên. Đó mới là thước đo cuối cùng của cuộc cải tổ quy mô lớn trong giáo dục Thủ đô.