Mới đây, Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội đã có Quyết định 813/QĐ-UBND năm 2026 về việc phê duyệt Nhiệm vụ Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm.Phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Namphỏng vấn kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội về vấn đề quy hoạch Thủ đô gắn với nâng cao chất lượng sống của người dân Thủ đô, phát triển bền vững và bảo tồn di sản.

PV: Thưa kiến trúc sư, một quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm cần dựa trên những nguyên tắc cốt lõi nào?

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh: Quy hoạch tổng thể Thủ đô phải đáp ứng được các nhu cầu của xã hội. Bản Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn rất xa, 100 năm, nhưng đồng thời phải giải quyết ngay vấn nạn rất gần, đó là ùn tắc giao thông, môi trường ô nhiễm, úng ngập đô thị , chất lượng sống suy giảm, trong đó thiếu không gian công cộng, cây xanh, mặt nước, trường học, thực phẩm an toàn…

Nghị quyết số 02/NQ-TW của Bộ Chính trị về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” ra đời vào thời điểm này như một kim chỉ nam, một cơ sở vững chắc về khoa học và pháp lý cho việc lập và phê duyệt quy hoạch tổng thể Thủ đô , đặc biệt loại bỏ tầm nhìn hạn hẹp của các bản Quy hoạch đã lập.

PV: Nâng cao chất lượng cuộc sống của con người là một trong những mục tiêu cốt lõi, hàng đầu khi quy hoạch tổng thể Thủ đô. Vậy theo ông, cần quy hoạch Thủ đô thế nào để đáp ứng được mục tiêu này?

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh: Yếu tố cốt lõi quyết định chất lượng cuộc sống của người dân là vấn đề nước sạch. Hà Nội hiện chỉ đáp ứng 2 triệu m3 nước sạch/ngày đêm và dự kiến tăng 3 triệu m3/ngày đêm: lượng nước chỉ đủ cung cấp cho 12 triệu người. Vấn đề là không phải xây thêm nhà máy nước mà nguồn nước có hạn: nước ngầm suy giảm về lượng và chất, nước mặt trông vào sông Hồng, sông Đà chỉ có vậy, lại thêm nguy cơ nhiễm mặn. Khi có đủ nguồn nước sạch sinh hoạt thì chúng ta cũng có nguồn nước sạch cho sản xuất nông nghiệp, và đó chính là đầu vào cho nguồn thực phẩm sạch. Khi có nguồn nước sạch, thực phẩm sạch và vùng vành đai xanh sạch thì chúng ta có một môi trường sống sạch, bền vững để có sức khỏe phấn đấu cho tương lai.

Về nhà ở, trong 20 năm (2003 - 2023), dân số nội thành Hà Nội đã tăng gấp đôi, từ 2,3 lên 4,6 triệu người, nhưng diện tích nhà ở đã tăng gấp 20 lần (từ 12 triệu m2 lên 240 triệu m2), đất đô thị tăng 14 lần - từ 120km2 lên hơn 1.000km2 và còn tăng mạnh trong những năm tới. Diện tích sàn nhà ở, đất đô thị tăng, nhưng chất lượng nhà ở đô thị không tăng theo. Có hàng triệu người đang phải sống trong những căn hộ phi chuẩn, rủi ro hỏa hoạn, điều kiện hạ tầng và an ninh thấp ven đô, kề bên các đô thị có hàng trăm triệu mét vuông nhà ở bỏ hoang. Diện tích nhà ở của Hà Nội hiện tại đủ chỗ ở mới cho hàng chục triệu người, nhưng nhiều nơi để hoang do hạ tầng xã hội và kết nối với trung tâm kém, khối tài sản ấy phần lớn là để đầu cơ tích sản mà không tham gia vào nâng cao chất lượng nhà ở đô thị.

Vấn đề là làm thế nào để khai thác tối ưu hàng trăm triệu m2 nhà ở Hà Nội và cũng khoảng ấy nữa tại các địa phương kế cận Hà Nội: đó là cùng lúc thực hiện 2 giải pháp kết nối giao thông nhanh trung tâm Hà Nội với các đô thị kế cận (Bắc Ninh, Hưng Yên, Vĩnh Phúc). Khi kết nối tốt, người dân có thu nhập trung bình thấp có thể tiếp cận nhà ở chất lượng cao với giá phải chăng. Bên cạnh đó, cần có những chính sách thuế khóa, quản trị tài chính bất động sản khai thác hiệu quả quỹ nhà ở bỏ hoang ven đô Hà Nội.

PV: Thưa ông, làm thế nào để vừa xây dựng và phát triển Thủ đô, vừa bảo tồn được di sản?

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh: Hà Nội ta có những giá trị vĩnh cửu và đổi thay. Giá trị vĩnh cửu khi Hà Nội được kế thừa cả ngàn năm lịch sử. Trước đây, đô thị của chúng ta 122km2 nay tăng lên hơn 1.500km2. Đô thị mở rộng tới đâu thì đất ruộng, làng ven đô thu nhỏ tới đó. Hàng ngàn ngôi làng quanh Hà Nội là hàng ngàn bảo tàng nhân sinh với kết cấu cộng đồng bền chặt, cùng với hệ thống thiết chế văn hóa cộng đồng (đình, chùa, giếng, chợ, bến nước, luỹ tre…). Tất cả những di sản ấy biến mất sau một đêm là làng lên phố, hoặc sống thoi thóp, hoặc đưa vào tủ kính và rất nhiều lễ hội trở thành sự kiện sân khấu. Nếu muốn phát triển văn hóa lâu bền và coi đó là một giá trị cần được bảo tồn thì bảo tàng nhân sinh của hàng ngàn ngôi làng ấy phải đươc khoanh vùng bảo vệ duy trì, gắn với sinh kế và bối cảnh kinh tế phù hợp chứ không thể xoá trắng như các đại dự án bất động sản đang phát triển tràn lan hiện nay.

Một nguyên nhân nữa khiến nhiều di sản bị hủy hoại là do bị nén quá chặt. Nghị quyết 02 đặt ra đối với Bản Quy hoạch tổng thể Thủ đô là tính kết nối và tầm nhìn của liên kết vùng. Như vậy, không gian cần mở rộng ra khỏi địa giới hành chính. Kết nối tốc độ cao với các đô thị kế cận thì vành đai sinh thái giữa các đô thị đủ rộng sẽ là nơi mở rộng không gian bảo tồn và phát triển di sản, để di sản trở nên có sức sống bền vững hơn, giá trị hơn.

PV: Để phát triển bền vững, trong quy hoạch cần chú trọng những yếu tố nào, thưa ông?

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh: Bên cạnh giá trị vĩnh cửu, Hà Nội đang có cơ hội đổi thay nhanh chóng nhờ hệ thống giao thông kết nối nhanh, đặc biệt là đường sắt tốc độ cao và hàng không tầm thấp đồng thời công nghệ thông tin và tự động hóa.

Nghị quyết số 02/NQ-TW của Bộ Chính trị đã chỉ ra Hà Nội phải là nơi dẫn dắt và trục trung tâm kết nối với những vùng đô thị. Với tốc độ đường sắt liên vùng từ 100 - 160 km/giờ, đường sắt đô thị từ 30 - 80 km/giờ thì những đô thị kế cận trong vòng bán kính từ 60 - 100km trở thành những phần liên kết có thể mở rộng không gian phát triển của Hà Nội, vừa chia sẻ gánh nặng, giúp Thủ đô vượt qua những thách thức, áp lực về quá tải hạ tầng, dân cư, tài nguyên, môi trường sinh thái, thiên nhiên, thực phẩm, nguồn nước sạch, vừa đồng hành với Hà Nội để phát triển, kết nối với nhau bằng những lợi ích thiết thực của từng địa phương và của trung tâm.

Việc mở rộng không gian đô thị kết nối tạo ra những vành đai Xanh sinh thái bao quanh các đô thị cũng là không gian lưu trữ nước và tái chế nước thải đô thị - mô hình ấy tái lập cân bằng giữa đất và nước, mở ra tương lai phát triển bền vững cho Thủ đô và các đô thị kế cận.

Hà Nội vốn là một thành phố có nguồn nước dồi dào, nhưng chúng ta đã làm cho nguồn nước đó bị ô nhiễm do cách phát triển bất động sản bừa bãi, lấp hồ, lấp sông, xử lý nước thải bằng những giải pháp nhập khẩu, vừa chất lượng thấp, vừa tốn tiền và thiếu thông minh, dùng hóa chất, dùng cơ lý, bơm cái nọ vào cái kia,… Đấy không phải là cách xử lý nước sạch. Cách xử lý thông minh là nguồn nước phải được tuần hoàn, phải dùng những giải pháp sinh học để làm sống lại dòng nước. Hiện tại, chúng ta đang đào hồ rộng vài trăm héc-ta để giữ nước, trong khi lại san lấp hàng ngàn héc-ta vùng trũng thấp để xây đô thị. Hai việc vừa tốn kém thi công cũng như vận hành. Mở rộng không gian Xanh sinh thái, tăng không gian trữ nước và làm sạch nước, bảo vệ không gian văn hóa - lịch sử, bảo vệ không gian mà con người có thể sống hạnh phúc với nhau, bền vững lâu dài, mang lại những giá trị lớn hơn rất nhiều dự án bất động sản khổng lồ chỉ vì lợi ích ngắn hạn.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!