Siết chặt phòng, chống rửa tiền với tài sản mã hóa

Luật được Quốc hội khóa XVI, Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất thông qua ngày 24/8/2026 và có hiệu lực từ ngày 1/12/2026.

Nội dung mới đáng chú ý nhất của Luật là bổ sung “dịch vụ tài sản mã hóa” vào nhóm đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Phòng, chống rửa tiền. Đồng thời, Luật bổ sung quy định riêng về các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực này.

Theo đó, việc chia nhỏ giao dịch tài sản mã hóa thành nhiều khoản có giá trị thấp hơn ngưỡng quy định về nhận biết khách hàng hoặc báo cáo; hoặc thực hiện nhiều giao dịch giá trị lớn trong thời gian ngắn nhưng không có mục đích kinh doanh rõ ràng, được xác định là dấu hiệu đáng ngờ.

Các giao dịch nạp, giao dịch và rút tài sản mã hóa liên tiếp trong thời gian rất ngắn ngay sau khi thiết lập quan hệ khách hàng; nạp lần đầu với giá trị lớn ngay sau khi mở tài khoản; hoặc tài khoản không hoạt động trong thời gian dài nhưng bất ngờ phát sinh giao dịch có giá trị lớn, tần suất bất thường cũng thuộc diện phải lưu ý.

Luật cũng đặt trọng tâm vào khả năng truy vết dòng tiền. Việc chuyển ngay tài sản mã hóa tới nhiều tổ chức cung cấp dịch vụ tại các quốc gia, vùng lãnh thổ có rủi ro cao về phòng, chống rửa tiền; chuyển đổi liên tục giữa nhiều loại tài sản mã hóa mà không có mục đích kinh doanh, đầu tư hợp lý; hoặc chuyển đổi sang tiền pháp định trong điều kiện bất lợi bất thường về giá, phí giao dịch cao… đều được xem xét là dấu hiệu đáng ngờ.

Đáng chú ý, Luật nhận diện cả những phương thức có thể làm gián đoạn khả năng truy vết. Trong đó có việc sử dụng tài sản mã hóa có tính năng tăng cường ẩn danh, dịch vụ trộn giao dịch; chuyển tài sản giữa nhiều ví không có mối liên hệ rõ ràng; hoặc thực hiện giao dịch qua các địa chỉ ví, tổ chức cung cấp dịch vụ đã được cảnh báo có liên quan đến hoạt động phạm tội, lừa đảo, tống tiền, cờ bạc trực tuyến bất hợp pháp hoặc tài sản bị đánh cắp.

Một nhóm dấu hiệu khác liên quan trực tiếp đến việc xác minh khách hàng và nguồn gốc tài sản. Trường hợp khách hàng từ chối hoặc trì hoãn cung cấp tài liệu nhận biết khách hàng, thông tin về nguồn gốc tài sản; cung cấp tài liệu có dấu hiệu giả mạo; thông tin không nhất quán hoặc không giải thích hợp lý được mục đích giao dịch, nguồn gốc tài sản và mối quan hệ với đối tác cũng có thể bị xác định là đáng ngờ.

Luật còn lưu ý trường hợp khách hàng có dấu hiệu đứng tên hộ, bị lợi dụng làm trung gian hoặc là nạn nhân của lừa đảo. Đặc biệt, khách hàng có hiểu biết hạn chế về tài sản mã hóa nhưng lại thực hiện giao dịch với tần suất và giá trị lớn không tương xứng với hồ sơ, đặc điểm của mình hoặc giao dịch theo chỉ dẫn của bên thứ ba cũng nằm trong nhóm dấu hiệu cần kiểm soát.

Những quy định này cho thấy cách tiếp cận mới trong phòng, chống rửa tiền, khi pháp luật không chỉ tập trung vào giao dịch truyền thống mà mở rộng sang các phương thức, công nghệ và tài sản mới có khả năng bị lợi dụng để che giấu nguồn gốc tài sản.

Tăng truy vết chủ sở hữu hưởng lợi, giảm yêu cầu cung cấp lại dữ liệu

Một điểm đáng chú ý khác là Luật sửa đổi khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi” theo hướng xác định đây là một hoặc nhiều cá nhân trực tiếp hoặc gián tiếp có quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát cuối cùng trên thực tế đối với khách hàng, bao gồm cả thỏa thuận pháp lý hoặc cá nhân mà khách hàng thực hiện giao dịch thay mặt họ.

Đối tượng báo cáo phải thu thập thêm thông tin trong một số trường hợp cụ thể, trong đó có khách hàng tham gia thỏa thuận pháp lý dưới hình thức ủy thác. Thông tin cần thu thập có thể bao gồm bên ủy thác, người thụ hưởng, người thụ hưởng tiềm năng, người giám sát và cá nhân có quyền kiểm soát cuối cùng đối với ủy thác.

Đối với hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, đối tượng báo cáo phải xác định và thu thập thông tin về người thụ hưởng ngay khi người này được chỉ định. Với bảo hiểm nhóm, yêu cầu xác định người thụ hưởng được đặt ra nhằm bảo đảm có thể nhận diện người nhận tiền tại thời điểm chi trả.

Một điểm có thể giảm thủ tục cho khách hàng là trường hợp đối tượng báo cáo có khả năng kết nối, khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo quy định pháp luật thì không yêu cầu khách hàng cung cấp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu.

Luật đồng thời bổ sung yêu cầu các đối tượng báo cáo phải nhận diện, đánh giá rủi ro rửa tiền trước khi cung cấp sản phẩm, dịch vụ mới hoặc áp dụng công nghệ đổi mới cho sản phẩm, dịch vụ hiện có. Mục tiêu là phát hiện, ngăn chặn việc lợi dụng sản phẩm, dịch vụ mới và công nghệ mới để rửa tiền, đồng thời quản lý rủi ro ngay từ khi thiết lập giao dịch với khách hàng.

Về giao dịch đáng ngờ, đối tượng báo cáo phải báo cáo cho Ngân hàng Nhà nước khi có cơ sở hợp lý để nghi ngờ tài sản trong giao dịch là tài sản do phạm tội mà có. Việc xác định căn cứ nghi ngờ dựa trên phân tích, đánh giá thông tin khách hàng và giao dịch, các dấu hiệu đáng ngờ theo luật và những dấu hiệu khác do chính đối tượng báo cáo xác định.

Luật cũng phân định rõ hơn trách nhiệm của các cơ quan quản lý. Bộ Tài chính được giao chủ trì, phối hợp triển khai các biện pháp phòng, chống rửa tiền trong các lĩnh vực như bảo hiểm nhân thọ, chứng khoán, tài sản mã hóa, dịch vụ kế toán, trò chơi điện tử có thưởng, casino, xổ số, đặt cược và các dịch vụ thuộc phạm vi quản lý.

Bên cạnh đó, trách nhiệm phòng, chống rửa tiền được phân định theo lĩnh vực quản lý giữa Bộ Xây dựng đối với bất động sản; Bộ Tư pháp đối với công chứng, hành nghề luật sư; Bộ Công Thương đối với kinh doanh kim khí quý, đá quý; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đối với trò chơi điện tử trên mạng và các bộ, ngành khác trong phạm vi quản lý nhà nước.