Phi công tiêm kích Mỹ được lực lượng đặc nhiệm giải cứu sau khi máy bay bị bắn hạ trên lãnh thổ Iran hồi tháng 4 đã mô tả một cảnh tượng bất thường trước khi phải nhảy dù thoát hiểm: nhiều máy bay không người lái (UAV) của Iran lơ lửng trên không và di chuyển đồng bộ như một thực thể thống nhất, tạo thành đội hình giống một con sứa biển. Thông tin này được bốn nguồn thạo tin tiết lộ với báo giới.

Thông tin trên, vốn chưa từng được công bố trước đây, được phi công điều khiển tiêm kích F-15 kể lại với các quan chức tình báo trong quá trình thẩm vấn sau khi được giải cứu. Báo cáo này ngay lập tức làm dấy lên cuộc tranh luận gay gắt trong cộng đồng tình báo Mỹ và đến nay vẫn chưa có kết luận thống nhất.

Nếu những gì phi công mô tả là chính xác - một đội hình UAV có khả năng di chuyển đồng bộ như một khối thống nhất - đây sẽ là bước tiến đáng lo ngại trong năng lực tác chiến bằng máy bay không người lái của Iran.

“Một số UAV được kết nối với nhau và di chuyển như một thể thống nhất, bên dưới các UAV lớn hơn là những UAV nhỏ hơn, trông giống như các xúc tu”, một nguồn tin nắm rõ lời khai của phi công cho biết.

Một nguồn tin khác nói rằng phi công mô tả cảnh tượng giống như một “bãi mìn UAV trên không”.

Tranh cãi trong cộng đồng tình báo Mỹ

Trong khi nguyên nhân chính xác dẫn tới việc chiếc F-15 bị bắn hạ vẫn đang được điều tra, các báo cáo ban đầu cho thấy có khả năng đội hình UAV nói trên đã đóng vai trò nào đó giúp Iran bắn hạ chiến đấu cơ Mỹ.

Chiếc F-15 khi đó có hai thành viên tổ lái gồm phi công và sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí. Quân đội Mỹ đã lập tức triển khai chiến dịch tìm kiếm và cứu nạn sau vụ việc.

Việc chiếc F-15 bị bắn hạ đánh dấu lần đầu tiên một máy bay quân sự Mỹ bị bắn rơi trên không phận Iran trong cuộc xung đột này. Phi công được giải cứu chỉ vài giờ sau khi nhảy dù khỏi máy bay. Trong khi đó, sĩ quan điều khiển hệ thống vũ khí đã lẩn tránh lực lượng Iran trong khu vực đồi núi hơn một ngày trước khi được giải cứu. Hiện chưa rõ người này có quan sát thấy đội hình UAV nói trên hay không.

Trong chiến dịch cứu hộ, một máy bay A-10 của Mỹ cũng bị bắn hạ. Tuy nhiên, phi công đã kịp thoát hiểm và nhảy dù bên ngoài không phận Iran.

Các quan chức tình báo Mỹ vẫn chưa thống nhất về cách diễn giải những gì người điều khiển chiếc F-15 mô tả, cũng như mức độ chính xác của lời kể sau vụ việc. Một trong những lý do là sĩ quan này bị chấn động não sau khi máy bay rơi. Đây cũng là lần thứ hai anh bị bắn hạ trong cuộc xung đột với Iran. Trước đó, người này từng nằm trong nhóm phi công Mỹ bị lực lượng Kuwait bắn nhầm trong một sự cố hỏa lực đồng minh xảy ra ở giai đoạn đầu chiến sự.

Những câu hỏi được đặt ra gồm: Liệu phi công đã chứng kiến một năng lực tác chiến hoàn thiện mà tình báo Mỹ chưa từng phát hiện? Một cuộc thử nghiệm công nghệ? Hay chỉ là ảo ảnh xuất hiện giữa sa mạc?

Theo một nguồn tin, các điều tra viên đã nhiều lần chất vấn phi công theo hướng: “Anh có chắc mình thực sự nhìn thấy những gì đang mô tả hay không?”.

Khi được đề nghị bình luận về vụ việc, Không quân Mỹ chỉ dẫn tới Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), song cơ quan này cũng không trả lời trực tiếp các câu hỏi của phóng viên. Trong khi đó, Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ chưa phản hồi đề nghị bình luận.

Lo ngại về chương trình UAV của Iran

Theo hai nguồn tin, mặc dù năng lực UAV mà phi công F-15 mô tả chưa từng được các cơ quan tình báo Mỹ đánh giá là Iran đang sở hữu.

Thuật ngữ kỹ thuật dùng để mô tả khả năng mà phi công quan sát được là “mạng lưới kết nối dạng lưới một - nhiều” (one-to-many meshed networking). Về cơ bản, công nghệ này cho phép một người điều khiển chỉ huy đồng thời nhiều UAV hoạt động như một hệ thống thống nhất.

Bất kỳ bước tiến nào trong chương trình tác chiến UAV vốn đã rất phát triển của Iran đều sẽ là mối lo ngại đối với quân đội Mỹ và các đồng minh trong khu vực. Theo một quan chức Mỹ, về mặt lý thuyết, công nghệ mạng lưới dạng lưới còn có thể được sử dụng cho các mục đích dân sự như cung cấp kết nối internet tại những khu vực hẻo lánh chưa có hạ tầng viễn thông.

Trong cuộc xung đột kéo dài nhiều tuần với Mỹ và Israel, Iran đã sử dụng mạnh mẽ các UAV tấn công như một loại vũ khí bất đối xứng.

Bà Emma Bates, chuyên gia về tác chiến UAV và hiện đại hóa quốc phòng tại Mỹ, cho rằng năng lực kết nối dạng lưới giữa các UAV có thể tạo ra thách thức lớn đối với các hệ thống phòng thủ hiện nay.

“Chúng ta sẽ phải chi những khoản tiền khổng lồ cùng rất nhiều nguồn lực và nỗ lực để tự bảo vệ trước một hệ thống có khả năng phối hợp như vậy”, bà Bates nhận định.

Theo bà, nếu một nhóm UAV có thể tự phối hợp để tạo thành đội hình có hình dạng xác định, duy trì được đội hình đó, mang theo chất nổ và còn dự trữ lực lượng để tiếp tục tấn công sau đợt công kích đầu tiên, thì đây sẽ là một phương thức tác chiến có năng lực rất đáng gờm.