5 tháng, giải ngân đầu tư công mới đạt 21,6% kế hoạch

Theo Bộ Tài chính, đến hết tháng 5/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ, giao kế hoạch đầu tư vốn năm 2026 chi tiết cho danh mục nhiệm vụ, dự án là 1.004.037,1 tỷ đồng. Nếu không tính kế hoạch vốn cân đối ngân sáchcác địa phương giao tăng (13.325,9 tỷ đồng), tổng số vốn đã phân bổ chi tiết là 990.711,2 tỷ đồng, đạt 97,8% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ đã giao.

Số vốn chưa phân bổ chi tiết là 22.732,2 tỷ đồng của 12 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương (chiếm 2,2% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ đã giao).

Mặc dù công tác phân bổ vốn cơ bản đã hoàn tất, tình hình giải ngân trong những tháng đầu năm 2026 vẫn chưa đạt kỳ vọng, dù quy mô dòng vốn đưa vào nền kinh tế đã cải thiện đáng kể so với cùng kỳ năm trước.

Cụ thể, tính từ đầu năm đến hết ngày 31/5, tổng số vốn giải ngân đạt 219.358,8 tỷ đồng, tương đương 21,6% kế hoạch do Thủ tướng Chính phủ giao.

Trong đó, phần vốn thuộc ngân sách trung ương đạt 70.643,8 tỷ đồng, tương đương 19,4%, còn ngân sách địa phương đạt 148.715,1 tỷ đồng, tương ứng 22,9%. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ thực hiện gần như không thay đổi, tuy nhiên, quy mô vốn giải ngân đã tăng thêm 34.816,6 tỷ đồng.

Tình hình giải ngân tiếp tục cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các bộ, ngành và địa phương. Có 8 bộ, cơ quan trung ương và 15 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung của cả nước. Tuy nhiên, vẫn còn 27 bộ, cơ quan trung ương và 19 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân. Đáng chú ý, một số đơn vị có tỷ lệ giải ngân dưới 1%, thậm chí chưa giải ngân sau hơn 5 tháng triển khai.

Trong bối cảnh nhiều động lực tăng trưởng truyền thống như xuất khẩu và tiêu dùng vẫn chịu tác động từ kinh tế thế giới, đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những "đầu kéo" quan trọng của nền kinh tế trong năm 2026.

4 điểm nghẽn lớn tiếp tục cản trở dòng vốn đầu tư công

Dù được kỳ vọng là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, quá trình triển khai và giải ngân vốn đầu tư công vẫn đang đối mặt với nhiều "điểm nghẽn" kéo dài nhiều năm chưa được xử lý dứt điểm.

Theo Bộ Tài chính, hiện có 4 nhóm vướng mắc lớn đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân. Trước hết là tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng tại nhiều địa phương trong bối cảnh hàng loạt dự án đồng loạt tăng tốc triển khai. Việc khan hiếm vật liệu khiến giá cả tăng cao, vượt dự toán ban đầu, buộc nhiều chủ đầu tư phải điều chỉnh tổng mức đầu tư và hợp đồng thi công.

Bên cạnh đó, công tác giải phóng mặt bằng vẫn là nút thắt kéo dài. Nhiều dự án gặp khó khăn trong việc xác minh nguồn gốc đất, xác định đơn giá bồi thường và xây dựng phương án hỗ trợ tái định cư, dẫn tới chậm bàn giao mặt bằng và ảnh hưởng tiến độ thi công.

Ngoài các yếu tố khách quan, quá trình tổ chức thực hiện còn nhiều bất cập. Những tháng đầu năm thường tập trung cho các khâu chuẩn bị đầu tư như hoàn thiện thiết kế, dự toán và lựa chọn nhà thầu nên khối lượng nghiệm thu, thanh toán chưa lớn. Cùng với đó, một số đơn vị lập kế hoạch chưa sát thực tế, chất lượng chuẩn bị đầu tư chưa cao, dẫn đến phải điều chỉnh hoặc thu hồi vốn.

Ở khâu thực thi, năng lực của một số chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế, thiếu tính chủ động. Đặc biệt, tại cấp cơ sở, nhất là xã, phường, tình trạng thiếu nhân lực chuyên trách vẫn diễn ra, nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực khác nhau.

Trước thực trạng này, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành và địa phương nâng cao trách nhiệm trong chỉ đạo, điều hành; phát huy vai trò người đứng đầu trong việc tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công.

Theo TS. Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia, đầu tư công vẫn là động lực quan trọng của tăng trưởng, nhưng hiệu quả phụ thuộc trực tiếp vào năng lực tổ chức thực hiện và khả năng tháo gỡ thủ tục tại địa phương.

Ông cho rằng, nút thắt lớn nhất hiện nay không còn là thiếu vốn mà là khả năng hấp thụ vốn. Nếu không xử lý dứt điểm các vấn đề về mặt bằng và thủ tục, áp lực sẽ tiếp tục dồn vào những tháng cuối năm, dễ dẫn đến quá tải thi công và làm giảm hiệu quả đầu tư.

"Khi quỹ thời gian ngày càng thu hẹp, bài toán đặt ra không chỉ là 'giải ngân bao nhiêu', mà còn là 'giải ngân bằng cách nào để kịp tiến độ và hiệu quả thực chất'. Trong cuộc đua này, địa phương nào tháo được điểm nghẽn sớm, địa phương đó sẽ tạo được dư địa tăng trưởng rõ rệt hơn trong cả năm", TS. Lực nhận định.

Chấm điểm KPI giải ngân để nâng cao trách nhiệm thực thi

PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế đánh giá, dòng vốn đầu tư công đã bắt đầu chuyển động tích cực khi nhiều dự án lớn bước vào giai đoạn thi công thực tế sau thời gian chuẩn bị đầu năm. Tuy nhiên, các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư, vật liệu xây dựng và trách nhiệm thực thi vẫn đang ảnh hưởng đáng kể đến tiến độ triển khai.

Theo ông Long, đầu tư công không chỉ đóng vai trò kích cầu trực tiếp mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế. Vì vậy, việc ưu tiên nguồn lực cho các dự án hạ tầng giao thông liên kết vùng, khu công nghiệp, khu du lịch và các công trình có tính kết nối cao sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển cho sản xuất, thương mại và dịch vụ.

Để thúc đẩy tiến độ giải ngân, Chính phủ đang xây dựng cơ chế đánh giá trách nhiệm các bộ, ngành và địa phương thông qua hệ thống KPI. Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, từ tháng 7 đến tháng 9/2026 sẽ triển khai thí điểm chấm điểm kết quả giải ngân trước khi áp dụng trên phạm vi cả nước.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho biết, hệ thống chấm điểm được thiết kế theo hai cấp độ. Đối với đánh giá hàng tháng, tổng điểm tối đa là 100, trong đó tỷ lệ giải ngân so với mức bình quân cả nước chiếm 45 điểm, khối lượng vốn thực tế giải ngân so với kế hoạch đăng ký chiếm 45 điểm và việc thực hiện chế độ báo cáo chiếm 10 điểm.

Đối với đánh giá cả năm, tổng điểm cũng là 100, trong đó tiêu chí tỷ lệ giải ngân so với mục tiêu chung của cả nước chiếm 90 điểm, phần còn lại dành cho việc chấp hành chế độ báo cáo.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang xuất hiện nhiều tín hiệu phục hồi tích cực từ sản xuất công nghiệp, xuất khẩu và dòng vốn đầu tư, việc giải ngân hiệu quả hơn 1,1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công được xem là yếu tố then chốt để tạo ra tăng trưởng thực chất, đồng thời mở rộng dư địa phát triển cho nền kinh tế trong năm 2026 và các năm tiếp theo. Đồng thời, kết quả giải ngân trong năm nay cũng sẽ là phép thử quan trọng đối với năng lực điều hành, khả năng phối hợp giữa các cấp, các ngành và hiệu quả của các cơ chế cải cách đang được triển khai nhằm nâng cao chất lượng đầu tư công trong giai đoạn mới.