Nếu chỉ nhìn Việt Nam qua những báo cáo phiến diện hay những nhận định mang tính áp đặt từ bên ngoài, sẽ rất dễ bỏ lỡ một thực tế: đời sống tôn giáo ở Việt Nam hiện diện một cách bình yên, gắn bó chặt chẽ với cộng đồng. Ở đó, tự do tôn giáo không phải là một vấn đề, càng không phải là một điểm nóng, mà là một phần rất đỗi bình thường trong đời sống tinh thần, văn hóa của người dân Việt Nam.

Việt Nam là quốc gia đa tôn giáo. Hơn 95% dân số có đời sống tín ngưỡng, tôn giáo. Bức tranh sinh hoạt tín ngưỡng sinh động, hài hòa trong nhịp sống thường ngày. Tại các đô thị hay những vùng quê, các cơ sở thờ tự đều rộng cửa đón các tín đồ đến sinh hoạt thường nhật và trong các dịp lễ trọng. Các tín đồ tự do bày tỏ niềm tin tôn giáo.

Tự do thực hành tín ngưỡng, tôn giáo

Sáng chủ nhật hằng tuần, Nhà thờ Tin lành Plei Mơ Nú, phường An Phú, thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai, rộn ràng tiếng cầu kinh và những bản thánh ca. Từ các nẻo đường, các tín đồ về đây hành lễ, nhiều phụ nữ địu theo con nhỏ. Ông Puih Blik, Quản nhiệm Chi hội Plei Mơ Nú, cho biết: “Trước đây nhà thờ ở trong làng, làm bằng tôn rất nóng, khó khan trong sinh hoạt tôn giáo. Bây giờ có nhà thờ riêng, dân làng rất mừng có nhà thờ mới khang trang. Thường ở đây sinh hoạt tôn giáo vào Chủ nhật. Thứ tư cầu nguyện vào buổi sáng. Thứ sáu cầu nguyện ở các ban. Còn thứ ba, thứ năm, các ban khác tập hát ở đây”.

Tương tự, tại xóm Pác Rà, xã Lý Bôn, Cao Bằng, mỗi tuần 2 lần vào sáng thứ năm và chiều chủ nhật, điểm nhóm sinh hoạt lại vang lên những bài thánh ca, đọc kinh thánh, cầu nguyện. Sự kết nối tôn giáo không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh mà còn mang lại những thay đổi tích cực trong lối sống. Người dân ở các xóm khác cũng tới Pác Rà sinh hoạt tôn giáo. Anh Vàng A Dơ, ở xã Lý Bôn, cho biết: “Một tuần điểm nhóm sinh hoạt 2 lần vào thứ năm và chủ nhật. Tham gia sinh hoạt tôn giáo, tôi thấy vui, cuộc sống thay đổi nhiều. Chẳng hạn như khuyên nhau không uống rượu, hút thuốc lá. Chia sẻ để mọi người cùng làm việc tốt. Tôi chia sẻ thoải mái và tự do”.

Ngoài các hoạt động thường nhật thì các ngày lễ trọng, lễ hội truyền thống của các tôn giáo được chính quyền tạo điều kiện tổ chức trang trọng, như: Lễ Phật đản, Đại lễ Vesak của Phật giáo; Lễ Giáng sinh, Lễ Phục sinh của Công giáo và Tin lành, Đại lễ Vía Đức Chí Tôn, Lễ Thượng ngươn của đạo Cao Đài, Tháng Ramadan của cộng đồng Hồi giáo; Lễ Phật đản của Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam, Phật giáo Hòa Hảo…

Thực tế sinh hoạt tôn giáo sôi động trong nước chính là cơ sở để Việt Nam trở thành điểm đến an toàn, uy tín cho các sự kiện tôn giáo lớn của thế giới. Minh chứng rõ nhất là việc Liên hợp quốc 4 lần lựa chọn Việt Nam để tổ chức Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc (năm 2008, 2014 và 2019, 2025). Ngài Ven. Khemachara Bhikkhu, Phó Tổng thư ký liên minh Phật giáo quốc tế, khi tham dự Vesak 2025, cho rằng: “Đây là một trong những chương trình vô cùng quan trọng và ý nghĩa. Mọi người từ khắp nơi trên thế giới đều đến đây để tham dự”.

Một khía cạnh thể hiện rõ tính nhân văn và cởi mở trong chính sách tôn giáo ở Việt Nam là sự hỗ trợ đối với những người từng lỡ bước theo các tổ chức mạo danh tôn giáo. Chính quyền và cộng đồng dang rộng vòng tay, tạo điều kiện, giúp đỡ những người từng theo tà giáo quay về sinh hoạt tôn giáo thuần túy. Anh Kpă Pih ở xã Chư Sê, là một trường hợp như vậy: “Tôi đã đi theo Tin lành Đề Ga. Tôi thấy đó là việc làm không đúng. Khi tôi quay về, tôi được cán bộ xã động viên, những gì khó khăn thì được cán bộ xã giúp đỡ”.

Tôn giáo hiện diện công khai, ổn định

Bức tranh sinh động về hoạt động tôn giáo đã phản ánh vị thế của tôn giáo trong xã hội Việt Nam. Những con số thống kê trong Báo cáo kỷ niệm 70 năm thành lập ngành quản lý nhà nước về tôn giáo (năm 2025) cho thấy: đời sống tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam tiếp tục phát triển cả về quy mô và chiều sâu. Nếu trước năm 1990, Việt Nam chỉ có 3 tổ chức tôn giáo được công nhận thì đến nay Nhà nước đã công nhận và cấp chứng nhận đăng ký hoạt động cho 43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo, với khoảng 27,7 triệu tín đồ (chiếm khoảng 27% dân số), hơn 61.000 chức sắc, gần 145.000 chức việc và gần 30.000 cơ sở thờ tự.

Mức độ hiện diện công khai và hợp pháp của các tôn giáo còn được thể hiện khi mỗi năm, hàng nghìn lễ hội tín ngưỡng, tôn giáo được tổ chức, thu hút đông đảo tín đồ và người dân tham gia.

Các hoạt động tín ngưỡng được duy trì ổn định, các tổ chức tôn giáo có điều kiện phát triển và các sự kiện tôn giáo mang tính chất quốc tế được tổ chức thành công, là những chỉ dấu quan trọng cho thấy môi trường tôn giáo tại Việt Nam đang vận hành theo hướng tích cực.

Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/1/2027 sẽ tiếp tục bảo đảm tốt hơn quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân, đồng thời tạo điều kiện để các hoạt động tôn giáo diễn ra thuận lợi, đúng quy định của pháp luật.

Như bất kỳ lĩnh vực xã hội nào, đời sống tôn giáo cũng không tránh khỏi những vấn đề phát sinh: những sai phạm cá biệt, hiện tượng lợi dụng tôn giáo để trục lợi, chia rẽ khối đại đoàn kết. Tuy nhiên cần phân biệt rõ giữa sinh hoạt tôn giáo chân chính với các hành vi vi phạm pháp luật núp danh tôn giáo. Việc Việt Nam xử lý các hành vi vi phạm không phải là hạn chế quyền tự do tín ngưỡng, mà nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cộng đồng tín đồ.

Tự do tôn giáo tại Việt Nam được định hình bằng chính hơi thở thực tế đời sống của hơn 27 triệu tín đồ. Một bức tranh tôn giáo hòa hợp, công khai và ngày càng phát triển cho thấy những thông tin sai lệch về tự do tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam đều là những luận điệu thiếu thiện chí nhằm chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phá hoại sự phát triển của các tôn giáo tại Việt Nam.