Vai trò của hệ thống Volna Kupol Garant

Nga vừa giới thiệu một hệ thống tác chiến điện tử mới mang tên Volna Kupol Garant, được thiết kế để làm gián đoạn mạng liên lạc vệ tinh Starlink bằng cách tác động trực tiếp tới các vệ tinh trên quỹ đạo thay vì gây nhiễu các trạm mặt đất như những phương thức truyền thống.

Theo các quan chức Nga, hệ thống này sử dụng các chùm tín hiệu vô tuyến tần số cao có độ định hướng lớn để nhắm vào các vệ tinh Starlink đang hoạt động phía trên khu vực mục tiêu. Mục đích là làm quá tải các ăng-ten thu của vệ tinh, khiến chúng tạm thời không thể tiếp nhận tín hiệu từ các thiết bị đầu cuối mặt đất nằm trong vùng tác động.

Khác với các biện pháp chống vệ tinh mang tính phá hủy, Nga khẳng định Volna Kupol Garant không gây hư hại vật lý cho vệ tinh. Thay vào đó, hệ thống chỉ làm gián đoạn khả năng cung cấp dịch vụ của vệ tinh trong một khoảng thời gian nhất định.

“Volna không phá hủy vệ tinh về mặt vật lý, nhưng trong thời gian bị chiếu xạ tín hiệu, nó có thể ngăn vệ tinh phục vụ các thiết bị đầu cuối mặt đất”, ông Dmitry Kuzyakin, nhà thiết kế trưởng của Trung tâm Giải pháp Không người lái Tích hợp, cho biết.

Theo phía Nga, ngay cả khi quá trình gây nhiễu kết thúc, các vệ tinh bị ảnh hưởng vẫn cần thêm vài phút để khôi phục hoàn toàn khả năng liên lạc bình thường.

Volna Kupol Garant được cho là có khả năng gây nhiễu trên tám băng tần truyền dữ liệu của Starlink, mỗi băng tần rộng 62,5 MHz, thông qua hệ thống ăng-ten mảng pha định hướng. Ông Kuzyakin cho biết các vệ tinh Starlink hoạt động ở độ cao khoảng 500 km và hệ thống này được thiết kế riêng để tác động tới các ăng-ten thu của chúng.

Ngoài khả năng gây gián đoạn liên lạc, phía Nga còn tuyên bố thiết bị có thể làm suy giảm hoặc vô hiệu hóa hoạt động của một số hệ thống vệ tinh trong những điều kiện nhất định. Tuy nhiên, các tuyên bố này hiện chưa được kiểm chứng độc lập.

Vùng gây nhiễu được cho là rộng tới 20 km²

Theo thông tin được công bố, Volna Kupol Garant gồm sáu mô-đun lắp trên xe kéo, mỗi mô-đun mang hai ăng-ten vệ tinh có thể điều chỉnh hướng, được bảo vệ bằng các vòm che trong suốt đối với sóng vô tuyến.

Thiết kế mô-đun cho phép hệ thống triển khai linh hoạt, với các ăng-ten có thể hoạt động ngay trên xe kéo hoặc được bố trí tại các vị trí cố định trên mặt đất tùy theo yêu cầu tác chiến.

Nga cho biết một tổ hợp hoàn chỉnh có thể tạo ra vùng gây nhiễu Starlink với diện tích lên tới khoảng 20 km² nhờ công nghệ phát sóng định hướng chùm hẹp. Nếu các thông số này chính xác, hệ thống có thể tạo ra những thách thức đáng kể đối với hoạt động liên lạc vệ tinh trong khu vực bị tác động.

Tuy nhiên, quy mô lớn của tổ hợp cùng việc sử dụng nhiều ăng-ten công suất cao có thể làm tăng nguy cơ bị các hệ thống trinh sát điện tử đối phương phá hiện trong quá trình vận hành.

Sự xuất hiện của Volna Kupol Garant diễn ra trong bối cảnh vai trò của vệ tinh ngày càng quan trọng trong chiến tranh hiện đại, từ bảo đảm thông tin liên lạc, trinh sát, định vị cho tới hỗ trợ các hệ thống vũ khí không người lái.

Giới quan sát nhận định bất kỳ công nghệ nào có khả năng tác động trực tiếp tới các mạng vệ tinh thương mại như Starlink đều có thể thu hút sự quan tâm đặc biệt của Mỹ và Ukraine, những bên đang sử dụng rộng rãi hệ thống này trong các hoạt động quân sự.

Vì sao Starlink trở thành mục tiêu quân sự trọng yếu?

Các mạng vệ tinh thương mại như Starlink ngày càng đóng vai trò quan trọng trong xung đột hiện đại, đặc biệt là tại Ukraine. Hệ thống này cung cấp kết nối internet ổn định, hỗ trợ chỉ huy - kiểm soát, chia sẻ thông tin tình báo, vận hành các phương tiện không người lái và phối hợp tác chiến trên chiến trường.

Chính vì vậy, việc làm gián đoạn hoặc vô hiệu hóa liên lạc vệ tinh đã trở thành một trong những mục tiêu ưu tiên của tác chiến điện tử. Mục đích không chỉ là làm suy giảm khả năng liên lạc của đối phương mà còn hạn chế hiệu quả hoạt động của các hệ thống trinh sát, chỉ huy và vũ khí không người lái mà không cần phải tấn công trực tiếp vào cơ sở hạ tầng trên quỹ đạo.

Theo các báo cáo, thay vì tìm cách gây nhiễu hàng nghìn thiết bị đầu cuối Starlink phân tán trên chiến trường, phương pháp mà Nga tuyên bố áp dụng với Volna Kupol Garant tập trung tác động trực tiếp vào các vệ tinh. Cách tiếp cận này, nếu hiệu quả, có thể ảnh hưởng đồng thời đến nhiều thiết bị đầu cuối đang kết nối với cùng một vệ tinh, qua đó mở rộng đáng kể phạm vi tác động của hoạt động gây nhiễu.

Sự xuất hiện của Volna Kupol Garant cũng cho thấy Nga tiếp tục đầu tư vào các công nghệ tác chiến điện tử trong bối cảnh cuộc cạnh tranh giành quyền kiểm soát phổ điện từ ngày càng mở rộng từ mặt đất lên không gian.

Dù chưa thể xác nhận hệ thống có hoạt động đúng như những gì Nga tuyên bố hay không, thiết kế được công bố phản ánh xu hướng thích ứng của các lực lượng quân sự trước môi trường tác chiến mới, nơi các chòm sao vệ tinh thương mại đã trở thành một thành tố quan trọng của chiến tranh hiện đại.

Diễn biến này cũng cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của việc bảo vệ các mạng liên lạc không gian trước những năng lực tác chiến điện tử ngày càng tinh vi, khi vệ tinh không chỉ phục vụ mục đích dân sự mà còn đóng vai trò then chốt trong hoạt động quân sự trên chiến trường.