Vấn đề đặt ra với khóa họp UNGA 81 không chỉ là các nước sẽ cam kết điều gì, mà là liệu những cam kết đó có thể được chuyển thành hành động hay không.

Ngay trước thềm Tuần lễ Cấp cao, các nhà lãnh đạo đã đưa thông điệp này vào Hội nghị Thượng đỉnh “Đối tác vì chủ nghĩa đa phương” diễn ra bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc. Dù đến từ những khu vực và có những lợi ích khác nhau, các nước tham dự đều nhấn mạnh một điểm chung: cần bảo vệ các nguyên tắc, luật pháp quốc tế và củng cố hợp tác đa phương.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa nhấn mạnh mục tiêu không dừng ở việc bảo vệ hệ thống hiện có, mà phải biến những cam kết chung thành hành động cụ thể: “Mục tiêu cốt lõi của chúng tôi là hỗ trợ công việc của Liên hợp quốc và các cơ chế đa phương khác, đồng thời chúng tôi sẽ góp phần chuyển hóa các cam kết chung thành hành động cụ thể. Về vấn đề này, tôi nhận thấy có ba ưu tiên chính. Thứ nhất, chúng ta phải bảo vệ các quy tắc và thể chế đang che chở cho tất cả chúng ta. Đó là Hiến chương Liên hợp quốc, việc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và luật pháp quốc tế. Thứ hai, chúng ta cần đạt được tiến bộ trong việc giải quyết các thách thức toàn cầu như tài chính khí hậu, phát triển bền vững, công tác chuẩn bị ứng phó đại dịch, khả năng phục hồi kinh tế và trí tuệ nhân tạo”.

Đây cũng chính là bài toán lớn đặt ra với Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81. Chủ đề của khóa họp là “Khôi phục niềm tin, quản trị chuyển đổi: Một Liên hợp quốc hành động vì tất cả mọi người”. Nhưng trong bối cảnh xung đột kéo dài, cạnh tranh chiến lược gia tăng, cùng những thách thức xuyên biên giới như biến đổi khí hậu, bất bình đẳng và trí tuệ nhân tạo, khoảng cách giữa những gì được cam kết và những gì người dân thực sự nhận được đang trở thành phép thử đối với các thể chế quốc tế.

Bởi vậy, “khôi phục niềm tin” không thể chỉ là một thông điệp chính trị. Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 Khalilur Rahman cho rằng niềm tin phải được xây dựng từ chính những quyết định và kết quả cụ thể. Từ góc nhìn này, thách thức của Liên hợp quốc hiện nay không hẳn là thiếu các nghị quyết, sáng kiến hay chương trình hành động. Vấn đề nằm ở năng lực biến những cam kết đó thành những thay đổi hữu hình. Đây cũng là lý do yêu cầu cải cách chủ nghĩa đa phương ngày càng được đặt ra, từ tăng tính đại diện, minh bạch trong quá trình ra quyết định cho tới bảo đảm tiếng nói lớn hơn cho các nước đang phát triển.

Các nhà lãnh đạo tại Hội nghị “Đối tác vì chủ nghĩa đa phương” cũng nhấn mạnh nhu cầu này. Ngoại trưởng Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar cho rằng muốn chủ nghĩa đa phương tiến lên, cần có những cuộc thảo luận rộng rãi hơn và quy trình ra quyết định minh bạch hơn.

“Chủ nghĩa đa phương sẽ phát huy hiệu quả tốt nhất khi luật pháp, các quy tắc và chuẩn mực quốc tế được tuân thủ một cách nghiêm túc. Để chủ nghĩa đa phương có thể tiến bước, cả công tác vận động lẫn thực tiễn triển khai đều cần được tăng cường. Do đó, việc cải cách chủ nghĩa đa phương là điều thiết yếu. Đã đến lúc cần thực hiện các cuộc thảo luận có sự tham gia rộng rãi hơn và quy trình ra quyết định minh bạch hơn. Điều này sẽ mang lại niềm hy vọng và sự lạc quan vốn rất cần thiết cho hệ thống Liên hợp quốc, đồng thời củng cố quyết tâm hợp tác cùng nhau của chúng ta”,Ngoại trưởng Ấn Độ nói.

Trong khi đó, Kenya tiếp tục kêu gọi cải tổ Hội đồng Bảo an, cho rằng châu Phi không thể mãi là châu lục duy nhất không có đại diện thường trực tại cơ quan chịu trách nhiệm về hòa bình và an ninh quốc tế.

Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 khó có thể ngay lập tức giải quyết những chia rẽ đang tồn tại trong hệ thống quốc tế. Nhưng diễn đàn này vẫn là nơi các quốc gia có thể đối thoại, xác lập chuẩn mực và tìm kiếm những liên minh hành động.

Vì thế, phép thử thực sự của khóa họp lần này có lẽ không nằm ở số lượng tuyên bố được đưa ra tại New York, mà ở khả năng thu hẹp khoảng cách giữa lời nói và hành động. Khi thế giới cần hợp tác nhiều hơn đúng vào lúc niềm tin đang suy giảm, khôi phục sức sống của chủ nghĩa đa phương trước hết sẽ phải bắt đầu từ việc chứng minh rằng hợp tác quốc tế vẫn có thể tạo ra những kết quả cụ thể cho người dân.