Nâng cao năng suất: Doanh nghiệp cần sức ép đổi mới

cổng thông tin điện tử ĐÀI TIẾNG NÓI VIỆT NAM

Đăng nhập

Liên hệ

Đơn vị

Rss

Chương trình đã phát

Nghe và xem trực tuyến

Kinh tế

Nâng cao năng suất: Doanh nghiệp cần sức ép đổi mới

Cập nhật: 04/01/2026

Công cụ cải tiến và phương pháp quản lý hiện đại giúp doanh nghiệp gỗ vươn xa

Vietjet khởi động chuỗi ưu đãi “Biết ơn mình” với triệu vé bay giảm giá đến 100%

VOV.VN - Mặc dù năng suất chất lượng (NSCL) được xem là “chìa khóa vàng” để nâng cao năng lực cạnh tranh, tuy nhiên không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn loay hoay trong bài toán đổi mới quản trị, công nghệ và nhân lực.

Chính sách tạo “cú hích”

Khu vực kinh tế tư nhân hiện có khoảng hơn 940.000 doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, đóng góp khoảng 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và sử dụng khoảng 82% tổng số lao động vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm. Phần lớn doanh nghiệp tư nhân hiện có quy mô nhỏ, trình độ công nghệ trung bình. Việc đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo còn khiêm tốn, khiến năng suất lao động của khu vực này chỉ bằng 40–45% mức bình quân chung.

Nhằm khuyến khích đầu tư cho đổi mới công nghệ, Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế ưu đãi: cho phép doanh nghiệp trích tối đa 20% thu nhập tính thuế thu nhập doanh nghiệp để lập quỹ phát triển khoa học công nghệ; chi cho nghiên cứu, phát triển được tính vào chi phí hợp lệ khi xác định thu nhập chịu thuế với hệ số ưu đãi tới 200%. Đây được coi là “cú hích” giúp doanh nghiệp chủ động đầu tư trở lại cho sáng tạo và chuyển đổi số.

Không chỉ dừng ở ưu đãi tài chính, cơ chế mới còn cho phép doanh nghiệp sử dụng phần thuế lẽ ra phải nộp để tái đầu tư trực tiếp vào hoạt động R&D – một cách làm được ví như “cần câu” giúp khu vực tư nhân tự chủ công nghệ. Chính sách này đang giúp doanh nghiệp mạnh dạn hơn trong đầu tư, đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tuy vậy, thực tế cho thấy tiến độ cải thiện năng suất vẫn chậm. Nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống quản trị chất lượng, chưa hình thành quỹ công nghệ nội bộ, trong khi áp lực hội nhập ngày càng lớn. Các chuyên gia cảnh báo, nếu không nhanh chóng chuyển đổi mô hình quản trị, đào tạo nhân lực và áp dụng công nghệ, doanh nghiệp Việt có thể rơi vào “bẫy tụt hậu kép” - vừa nhỏ, vừa kém năng suất.

Cần “sức ép” để doanh nghiệp vươn lên

Bàn về giải pháp nâng cao NSCL, PGS. TS Phan Chí Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, chính sách phát triển khu vực tư nhân cần được thiết kế theo hướng “vừa hỗ trợ, vừa gây sức ép”.

“Không thể chỉ dừng ở hỗ trợ. Doanh nghiệp phải chịu sức ép lành mạnh để buộc phải vươn mình. Nếu không, họ sẽ mãi dừng ở quy mô nhỏ và năng suất thấp”, ông nhấn mạnh.

Ông đề xuất gắn chính sách ưu đãi với cam kết cụ thể: doanh nghiệp được hỗ trợ vốn, tư vấn hoặc thuế phải trích ít nhất 1–2% doanh thu cho đào tạo nhân lực, đổi mới công nghệ hoặc quản trị chất lượng. Đây là cách tạo động lực phát triển đi đôi với trách nhiệm tự nâng cao NSCL. Bên cạnh đó, cần thiết lập lộ trình phát triển rõ ràng cho doanh nghiệp tư nhân, từ siêu nhỏ đến lớn, với tiêu chuẩn quản trị tăng dần. Vị trí trưởng phòng chất lượng hoặc giám đốc sản xuất nên có chứng chỉ nghề hoặc trải qua đào tạo chuyên sâu, giúp hình thành “văn hóa chất lượng” ngay từ nội bộ.

Một số mô hình thành công đã cho thấy hiệu quả của “sức ép đổi mới”. Tổng công ty May 10 triển khai hệ thống Kaizen – 5S để tinh gọn sản xuất; Công ty CP Nhựa Bình Minh lập quỹ công nghệ nội bộ để tự động hóa dây chuyền; Tập đoàn An Phát Holdings đầu tư mạnh vào vật liệu sinh học, hướng tới sản xuất xanh theo chuẩn quốc tế. Những doanh nghiệp này đều có điểm chung: dám đầu tư và coi năng suất là chiến lược sống còn.

Trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu, năng suất và chất lượng không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp mà còn là “chỉ số sức khỏe” của nền kinh tế. Để giải bài toán nâng cao NSCL, Nhà nước cần đóng vai trò “người cầm lái kép” – vừa hỗ trợ, vừa đặt ra yêu cầu bắt buộc để buộc doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào con người, công nghệ và quản trị. Khi đó, NSCL mới thực sự trở thành nền tảng cho tăng trưởng bền vững, giúp khu vực tư nhân Việt Nam vươn lên, thoát khỏi “vòng luẩn quẩn” năng suất thấp – giá trị gia tăng thấp, góp phần nâng tầm sức cạnh tranh của nền kinh tế.