“Thợ săn radar” F-16CJ

Sự xuất hiện của những máy bay này giúp Washington tăng cường năng lực chuyên biệt nhằm phát hiện, chế áp và phá hủy các hệ thống radar, tên lửa đất đối không của Iran, qua đó hỗ trợ mở đường cho các nhiệm vụ tấn công dọc bờ biển và sâu trong lãnh thổ nước này.

Lầu Năm Góc chưa công bố số lượng máy bay được điều động, điểm đến cụ thể hay cấu hình vũ khí đi kèm. Tuy nhiên, việc phi đội F-16CJ Block 50 nhanh chóng trở lại Trung Đông cho thấy nhu cầu ngày càng tăng đối với năng lực chế áp phòng không đối phương (SEAD) và hộ tống các nhiệm vụ tấn công, thay vì chỉ bổ sung thêm các máy bay chiến đấu đa nhiệm.

Phi đội Tiêm kích 480 là đơn vị duy nhất của Không quân Mỹ tại châu Âu được giao nhiệm vụ chuyên biệt về chế áp hệ thống phòng không đối phương. Các máy bay F-16CJ của phi đội thuộc biến thể Block 50, sử dụng động cơ General Electric F110-GE-129, tạo lực đẩy hơn 129 kN khi bật buồng đốt phụ. Máy bay có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 17,7 tấn và có thể đạt tốc độ trên Mach 2 ở một số độ cao nhất định.

Tuy nhiên, trong tác chiến, những thông số này không quan trọng bằng sự kết hợp giữa khả năng tăng tốc, cơ động với tải trọng lên tới 9G, khả năng tiếp nhiên liệu trên không và 11 giá treo bên ngoài dành cho vũ khí, thiết bị. F-16CJ có thể mang theo thùng nhiên liệu phụ, tên lửa không đối không, tên lửa chống bức xạ, bom dẫn đường chính xác và các cụm cảm biến chuyên dụng.

Cấu hình máy bay được điều chỉnh tùy theo từng nhiệm vụ, dựa trên mối đe dọa, khoảng cách tới mục tiêu và nhu cầu tiếp nhiên liệu trên không. Việc tăng số lượng vũ khí thường đồng nghĩa với giảm lượng nhiên liệu hoặc tăng lực cản khí động học, do đó F-16CJ không được triển khai theo một cấu hình cố định.

Vũ khí chuyên chế áp phòng không

Về lý thuyết, một chiếc F-16CJ có thể mang tới 4 tên lửa AGM-88. Tuy nhiên, cấu hình tác chiến thực tế nhiều khả năng sẽ cân bằng giữa tên lửa chống bức xạ, tên lửa không đối không AIM-120 và AIM-9X, thùng nhiên liệu phụ cùng các cụm cảm biến.

Tên lửa AGM-88 HARMdo Công ty Raytheon của Mỹ chế tạo, dùng để tiêu diệtradarbáo động sớm,radarphòng không vàradarpháo binh. Phiên bản cơ bản của tên lửa dài 4,14 m, nặng khoảng 360 kg và có tầm bắn công khai hơn 48 km. Tầm phóng hiệu quả trên thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào biến thể tên lửa, độ cao và tốc độ của máy bay phóng cũng như đặc điểm mục tiêu.

AGM-88 sử dụng hệ thống dò tìm thụ động để phát hiện năng lượng phát ra từ radar, sau đó dẫn đường tên lửa tới nguồn phát xạ. Các phiên bản cải tiến được bổ sung hệ thống định vị GPS và dẫn đường quán tính, làm giảm khả năng kíp chiến đấu đối phương vô hiệu hóa cuộc tấn công chỉ bằng cách tắt radar sau khi tên lửa được phóng.

AGM-88 được sử dụng kết hợp với Hệ thống Nhắm mục tiêu HARM AN/ASQ-213, lắp ở cửa hút khí bên trái của F-16CJ. Hệ thống này có nhiệm vụ phát hiện, phân loại và ước tính vị trí các nguồn phát xạ thù địch, sau đó truyền dữ liệu mục tiêu tới buồng lái và tên lửa. Một cụm cảm biến khác có thể được lắp ở cửa hút khí đối diện, cho phép phi công kết hợp phát hiện điện tử thụ động với nhận dạng quang điện và chỉ thị mục tiêu bằng laser.

Năng lực này đặc biệt quan trọng bởi chế áp và phá hủy hệ thống phòng không là hai nhiệm vụ khác nhau. Việc phóng AGM-88 có thể buộc radar đối phương ngừng phát xạ, qua đó tạm thời làm suy giảm khả năng hoạt động của một khẩu đội phòng không mà chưa nhất thiết phá hủy được hệ thống.

Từ chế áp phòng không đến tuần tra trên không

F-16CJ cũng được trang bị radar mảng quét điện tử chủ động (AESA) AN/APG-83, được nâng cấp đồng bộ cho toàn bộ Phi đội Tiêm kích 480 vào năm 2022. Nhờ đó, đơn vị này trở thành phi đội F-16CJ đang hoạt động đầu tiên của Không quân Mỹ hoàn tất chương trình nâng cấp.

So với radar quét cơ học trước đây, AN/APG-83 có khả năng điều khiển chùm tia nhanh hơn, chống nhiễu điện tử tốt hơn và theo dõi nhiều mục tiêu hiệu quả hơn. Radar có thể hỗ trợ không chiến, đồng thời phát hiện tên lửa hành trình bay thấp, máy bay không người lái cỡ lớn và các mối đe dọa nhằm vào căn cứ hoặc tuyến tiếp nhiên liệu của Mỹ.

Một trong số các nhiệm vụ của F-16CJ là hộ tống các máy bay F-35A, F-15E, máy bay ném bom, máy bay tiếp dầu và máy bay tình báo hoạt động trong khu vực còn các hệ thống radar và tên lửa phòng không. F-16CJ có thể bay phía trước đội hình tấn công để xác định các nguồn phát xạ đang hoạt động, phản ứng khi radar Iran được bật và bảo vệ tuyến đường rút lui sau khi vũ khí được phóng.

Nhiệm vụ khác là chế áp hoặc phá hủy các hệ thống phòng không bảo vệ trạm radar ven biển, khu vực lưu trữ tên lửa đạn đạo, trung tâm điều khiển máy bay không người lái và các cơ sở hải quân.

Việc triển khai F-16CJ cũng có thể hỗ trợ các hoạt động hàng hảicủa Mỹ xung quanh eo biển Hormuz. Những máy bay này có thể tuần tra phía trên các đội hình hải quân và tuyến vận tải thương mại, tấn công các cảm biến ven biển hỗ trợ hoạt động nhắm mục tiêu của Iran, đồng thời đánh chặn máy bay không người lái tiếp cận tàu thuyền hoặc các căn cứ trong khu vực.

Trong Chiến dịch Tự do hồi tháng 5/2026, Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết hơn 100 máy bay hoạt động từ các căn cứ trên đất liền và trên biển đã cung cấp năng lực giám sát liên tục, với hơn 15.000 quân nhân Mỹ được triển khai.

Dù vậy, F-16CJ không thể thay thế hoàn toàn máy bay chiến đấu tàng hình F-35A hay các máy bay tác chiến điện tử. Máy bay mang vũ khí bên ngoài, có thể bị hệ thống giám sát của Iran phát hiện và phụ thuộc vào máy bay tiếp dầu khi thực hiện nhiệm vụ tầm xa.

Các kíp điều khiển radar Iran cũng có thể phân tán lực lượng, rút ngắn thời gian phát xạ, sử dụng mục tiêu giả hoặc nhanh chóng di chuyển các thiết bị cơ động sau một cuộc tấn công.

Theo giới phân tích, việc triển khai F-16CJ vẫn có ý nghĩa quan trọng khi giúp Mỹ tăng số lượng phi vụ chế áp phòng không chuyên biệt mỗi ngày, đồng thời cho phép F-35A tập trung vào những mục tiêu đòi hỏi khả năng tàng hình cao hơn. Hiệu quả của hoạt động này sẽ được đánh giá không chỉ qua số lượng F-16CJ xuất hiện tại các căn cứ trong khu vực, mà còn qua thời gian radar Iran bị vô hiệu hóa, số lượng tuyến đường tấn công có thể duy trì và mức độ giảm bớt các hạn chế phòng thủ đối với máy bay Mỹ.