Theo một quan chức Mỹ và một nguồn tin am hiểu vấn đề, sau ba tuần xung đột, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bắt đầu các cuộc thảo luận ban đầu về giai đoạn tiếp theo và kịch bản cho các cuộc đàm phán hòa bình với Iran.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Trump ngày 21/3 cho biết ông đang cân nhắc việc “giảm dần” xung đột. Tuy nhiên, các quan chức Mỹ nhận định giao tranh có thể vẫn kéo dài thêm từ 2 - 3 tuần. Trong thời gian này, các cố vấn của ông Trump muốn đặt nền móng cho giải pháp ngoại giao.

Các phát biểu công khai gần đây của Tổng thống Trump vẫn cho thấy lập trường cứng rắn. Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 21/3, ông cho rằng Iran “muốn đạt được thỏa thuận nhưng tôi thì không”, khẳng định Mỹ đã hoàn thành mục tiêu “sớm hơn nhiều tuần so với kế hoạch” và tuyên bố Washington đã “đánh bại hoàn toàn Iran”. Ông nhấn mạnh năng lực quân sự của Iran đã bị suy yếu nghiêm trọng, đồng thời cho rằng Tehran hiện không còn khả năng phòng thủ.

Trước đó một ngày, ông Trump cũng hạ thấp khả năng đạt được lệnh ngừng bắn, cho rằng không cần thiết phải ngừng bắn khi Mỹ đang chiếm ưu thế rõ rệt trên chiến trường. Ông đồng thời tuyên bố Washington đã “giành chiến thắng” trong cuộc xung đột, dù vẫn để ngỏ khả năng giảm dần hoạt động quân sự tại Trung Đông.

Các đặc phái viên của ông Trump, gồm Jared Kushner và Steve Witkoff, đang tham gia thảo luận về khả năng thúc đẩy đàm phán.

Theo các nguồn tin, bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt xung đột cũng sẽ phải bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz, giải quyết kho dự trữ urani làm giàu cao của Iran, đồng thời thiết lập một thỏa thuận dài hạn liên quan đến chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo và sự hỗ trợ của Tehran đối với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.

Hiện chưa có tiếp xúc trực tiếp giữa Mỹ và Iran trong những ngày gần đây. Tuy nhiên, Ai Cập, Qatar và Anh đã đóng vai trò trung gian chuyển thông điệp giữa hai bên. Các nguồn tin cho biết Ai Cập và Qatar đã thông báo với Mỹ và Israel rằng Iran sẵn sàng đàm phán, nhưng đưa ra các điều kiện rất cứng rắn.

Các yêu cầu của Iran bao gồm lệnh ngừng bắn, cam kết không tái diễn xung đột trong tương lai và yêu cầu bồi thường.

6 điều kiện của Mỹ

Ở chiều ngược lại, một quan chức Mỹ cho rằng Washington đã “kìm hãm đáng kể sự phát triển” của Iran và tin rằng Tehran sẽ phải ngồi vào bàn đàm phán. Theo đó, Mỹ muốn Iran cam kết 6 điều kiện chính, gồm: không phát triển chương trình tên lửa trong vòng 5 năm; không làm giàu urani; dỡ bỏ các lò phản ứng tại các cơ sở Natanz, Isfahan và Fordow từng bị Mỹ và Israel không kích; áp dụng cơ chế giám sát quốc tế nghiêm ngặt đối với các thiết bị ly tâm và công nghệ liên quan; ký kết các hiệp ước kiểm soát vũ khí trong khu vực, trong đó giới hạn tầm bắn tên lửa không vượt quá 1.000 km; không tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah ở Lebanon, Houthi tại Yemen hay Hamas ở Gaza.

Iran trước đây nhiều lần bác bỏ một số yêu cầu nói trên, đồng thời cho rằng việc đàm phán với một tổng thống từng vừa đối thoại vừa tiến hành không kích là điều khó khăn.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 21/3 cho biết việc bình thường hóa tình hình tại eo biển Hormuz đòi hỏi Mỹ và Israel phải chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào Iran và cam kết không tái diễn trong tương lai.

Về phía Mỹ, Tổng thống Trump khẳng định không phản đối đàm phán, nhưng hiện chưa sẵn sàng đáp ứng yêu cầu ngừng bắn từ phía Iran. Một quan chức Mỹ cho biết ông Trump cũng coi yêu cầu bồi thường của Iran là “không thể chấp nhận”.

Tuy nhiên, một quan chức khác nhận định vẫn có dư địa đàm phán liên quan đến việc hoàn trả các tài sản bị phong tỏa của Iran, với cách diễn đạt phù hợp về mặt chính trị để tạo đồng thuận trong nội bộ Tehran.

Hiện nhóm của ông Trump đang tìm cách giải quyết hai câu hỏi then chốt: ai là đầu mối đàm phán phù hợp phía Iran và quốc gia nào sẽ đóng vai trò trung gian hiệu quả.

Ngoại trưởng Abbas Araghchi từng là đầu mối chính trong các cuộc đàm phán trước đây, song các cố vấn của ông Trump cho rằng ông không phải là người có toàn quyền quyết định. Washington đang tìm cách xác định ai thực sự có tiếng nói quyết định tại Iran và cách tiếp cận nhân vật này.

Trong khi Oman từng làm trung gian cho các cuộc đàm phán hạt nhân trước đây, Mỹ hiện tìm kiếm một bên trung gian khác, ưu tiên Qatar, do thiếu tin tưởng lẫn nhau với Oman. Các quan chức Mỹ đánh giá Qatar đã chứng minh vai trò trung gian hiệu quả trong vấn đề Gaza, dù Doha được cho là không muốn giữ vai trò trung gian chính thức.

Các nguồn tin cho biết nhóm của ông Trump muốn sẵn sàng trong trường hợp các cuộc đàm phán với Iran được khởi động trong thời gian tới. Những điều khoản mà ông Steve Witkoff và Jared Kushner đề xuất dự kiến tương tự các đề xuất đã được đưa ra tại Geneva chỉ hai ngày trước khi xung đột bùng phát.