Tránh thai không còn chỉ là câu chuyện giảm sinh

Trong bối cảnh mức sinh của Việt Nam đã xuống dưới mức sinh thay thế và quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh, mục tiêu của công tác tránh thai cũng đang có sự thay đổi. Thay vì tập trung vào giảm sinh như trước đây, việc sử dụng các biện pháp tránh thai ngày càng gắn với chăm sóc sức khỏe sinh sản, chủ động kế hoạch hóa gia đình và nâng cao chất lượng dân số.

Thông điệp này được Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh tại lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Tránh thai thế giới năm 2026, tổ chức sáng nay (24/9) tại Trường Đại học Y Hà Nội.

Theo Thứ trưởng, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả trong công tác dân số, đặc biệt là duy trì và kiểm soát mức sinh trong một thời gian dài. Tuy nhiên, bài toán dân số hiện nay đã thay đổi khi mức sinh xuống thấp hơn mức sinh thay thế, trong khi tốc độ già hóa ngày càng nhanh.

Ông Đỗ Xuân Tuyên cho rằng cần tránh nguy cơ quá trình già hóa tiếp tục dẫn tới suy giảm dân số. Trong bối cảnh đó, các biện pháp tránh thai vẫn cần thiết, nhưng không còn được đặt trong mục tiêu giảm số con mà hướng đến giúp mỗi người chủ động hơn trong sinh sản, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dân số.

Đây cũng là tinh thần của chủ đề Ngày Tránh thai thế giới năm nay, hướng tới khuyến khích mỗi người lựa chọn và sử dụng biện pháp tránh thai phù hợp với bản thân.

Kế hoạch hóa gia đình vì thế cũng cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn. Không chỉ là câu chuyện một gia đình nên có bao nhiêu con, mỗi cá nhân và cặp vợ chồng cần được tiếp cận đầy đủ thông tin, được tư vấn và có điều kiện sử dụng các biện pháp tránh thai an toàn. Trên cơ sở đó, họ có thể chủ động lựa chọn thời điểm sinh con, số con cũng như khoảng cách giữa các lần sinh.

Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, khoảng cách sinh hợp lý đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe phụ nữ, bởi cơ thể người mẹ cần có thời gian phục hồi sau một lần sinh trước khi bước vào lần mang thai tiếp theo.

Cùng với sự thay đổi về mức sinh, công tác dân số của Việt Nam cũng đang chuyển trọng tâm từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển. Điều này đòi hỏi ngành dân số không chỉ quan tâm đến sinh đẻ mà phải giải quyết đồng thời các vấn đề về quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số.

Thời gian tới, theo ông Đỗ Xuân Tuyên, bốn nhóm chính sách cần được tập trung gồm duy trì mức sinh hợp lý; giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh; thích ứng với già hóa dân số và nâng cao chất lượng dân số.

Thuốc tránh thai khẩn cấp có gây vô sinh?

Một nội dung nhận được sự quan tâm của sinh viên tại chương trình là những lo ngại xung quanh việc sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp. Giải đáp vấn đề này, bác sĩ Phan Chí Thành, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, cho biết thuốc tránh thai khẩn cấp không gây vô sinh. Đồng thời, không có một quy định cứng nhắc về số lần tối đa được sử dụng loại thuốc này.

Dù vậy, bác sĩ lưu ý thuốc tránh thai khẩn cấp không phải lựa chọn phù hợp để sử dụng thường xuyên. So với các biện pháp tránh thai chủ động khác, hiệu quả của thuốc thấp hơn và còn phụ thuộc vào thời điểm sử dụng.

Thuốc được uống càng muộn sau lần quan hệ tình dục không được bảo vệ thì khả năng tránh thai càng giảm. Nếu quan hệ vào thời điểm gần rụng trứng, hiệu quả của thuốc cũng có thể thấp hơn, đồng nghĩa nguy cơ mang thai ngoài ý muốn vẫn còn.

Bên cạnh đó, người sử dụng có thể gặp một số tác dụng không mong muốn như ra máu bất thường hoặc thay đổi chu kỳ kinh nguyệt. Vì vậy, những người thường xuyên phải tìm đến thuốc tránh thai khẩn cấp nên cân nhắc lựa chọn một phương pháp tránh thai thường xuyên và phù hợp hơn.

Bác sĩ Phan Chí Thành cũng lưu ý một nhầm lẫn đáng quan tâm hiện nay là đánh đồng thuốc tránh thai khẩn cấp với thuốc dùng để phá thai. Đây là những loại thuốc khác nhau, vì vậy người sử dụng cần biết chính xác tên, thành phần thuốc mình đã dùng và nên giữ lại vỏ hoặc vỉ thuốc.

Thông tin này đặc biệt cần thiết trong trường hợp người phụ nữ vẫn mang thai sau khi đã uống thuốc tránh thai khẩn cấp. Khi biết chính xác loại thuốc, liều lượng và thời điểm sử dụng, bác sĩ sản khoa sẽ có thêm căn cứ để đánh giá và tư vấn phù hợp đối với thai kỳ.

Do đó, người trẻ được khuyến cáo không nên tự mua, sử dụng thuốc trong khi không biết rõ loại thuốc mình đang dùng. Nếu phát hiện mang thai sau khi đã sử dụng thuốc, cần cung cấp đầy đủ cho bác sĩ tên thuốc, thời điểm và liều lượng đã dùng để được tư vấn phù hợp.