Khi màn đêm buông xuống, trong những căn hộ chung cư nhà ở xã hội tại phường Kinh Bắc, tỉnh Bắc Ninh được bật sáng đèn, người lớn trở về sau giờ làm, trẻ nhỏ ngồi vào bàn học. Phía sau mỗi ô cửa là một hành trình không dễ dàng để có được nơi ở ổn định. Có gia đình phải vay thêm người thân mới đủ tiền mua nhà. Có công nhân dành gần 5 triệu đồng mỗi tháng trả nợ, trong khi vẫn phải lo cuộc sống của cả gia đình.

Từ phòng trọ đến căn hộ của riêng mình

Quê ở Thường Tín, Hà Nội, anh Phạm Đình Quý đến Bắc Ninh công tác rồi lập gia đình. Anh hiện làm việc tại một đơn vị sự nghiệp công lập, sống cùng vợ và con trai tại phường Kinh Bắc.

"Trước khi mua được căn hộ, gia đình tôi phải chật vật thuê nhà trọ. Giá thuê tăng qua từng năm, trong khi thu nhập của hai vợ chồng vẫn giữ nguyên. Mỗi lần chủ nhà thông báo mức giá mới, gia đình lại phải cân đối chi tiêu, mệt mỏi lắm", anh Quý cho biết.

Ban đầu, anh Quý dự định vay tiền mua một mảnh đất. Anh tính nếu chưa đủ khả năng xây nhà ngay thì gia đình có thể tiếp tục tích lũy.

Tuy nhiên, giá đất tại khu vực đô thị Bắc Ninh đã vượt quá khả năng tài chính. Ngay cả khi huy động đủ tiền mua một mảnh đất nhỏ, gia đình cũng không còn nguồn lực xây nhà, trong khi vẫn phải tiếp tục thuê chỗ ở.

Sau nhiều lần cân nhắc, anh chuyển sang tìm hiểu các dự án nhà ở xã hội. So với phương án mua đất rồi chờ đủ tiền xây dựng, căn hộ hoàn thiện giúp gia đình có thể vào ở ngay và xác định rõ hơn nghĩa vụ tài chính sau khi nhận nhà. Dù vậy, tiền tích lũy của hai vợ chồng vẫn chưa đủ. Để mua căn hộ, anh Quý phải vay thêm anh chị em trong gia đình.

Khoản vay tạo thêm áp lực trả nợnhưng cũng giúp anh không bỏ lỡ cơ hội có nơi ở ổn định. Theo anh Quý, điều khiến gia đình nhẹ nhõm nhất là không còn phải chờ mỗi kỳ hợp đồng để biết tiền thuê nhà sẽ tăng thêm bao nhiêu.

Căn hộ chung cư tại phường Kinh Bắc không lớn. Đồ đạc được sắp xếp vừa đủ cho sinh hoạt của ba người. Con trai anh có góc học tập riêng. Vợ chồng anh không còn phải lo tìm nơi ở mới khi hợp đồng thuê nhà hết hạn. Điều anh Quý quan tâm không phải giá trị tài sảnmà là gia đình đã có thể xác định cuộc sống lâu dài tại Bắc Ninh, thay vì tiếp tục tính chỗ ở theo từng năm.

Trong khi anh Quý phải vay thêm người thân để mua nhà, chị Nguyễn Thị Hương đang trả nợ hằng tháng từ tiền lương công nhân. Chị Hương làm việc tại Khu công nghiệp Việt Nam – Singapore (VSIP) Bắc Ninh, hiện sống cùng hai con nhỏ trong một căn hộ nhà ở xã hội tại xã Đại Đồng, tỉnh Bắc Ninh.

Căn hộ có tổng giá trị khoảng 720 triệu đồng. Để nhận nhà, chị Hương phải thanh toán trước 30%, tương đương 216 triệu đồng. Phần còn lại được vay và trả dần. Ở thời điểm hiện tại, mỗi tháng chị Hương trả khoảng 1,45 triệu đồng tiền gốc và 3,3 triệu đồng tiền lãi. Tổng khoản thanh toán vào khoảng 4,75 triệu đồng.

Với một công nhân trực tiếp chăm sóc hai con nhỏ, đây là khoản chi đáng kể. Sau tiền trả nhà là tiền ăn, học phí, điện, nước, đi lại và các khoản sinh hoạt của ba mẹ con.

Theo chị Hương, khoản trả gần 5 triệu đồng mỗi tháng vẫn tạo áp lựcnhưng đổi lại, ba mẹ con có một nơi ở ổn định. Hai con có chỗ học tập lâu dài, chị không còn phải lo chủ nhà tăng giá hoặc yêu cầu chuyển đi.

Trường hợp của chị Hương cho thấy mua được nhà ở xã hội mới chỉ là bước đầu. Sau khoản tiền phải chuẩn bị ban đầu là quá trình trả nợ trong nhiều năm. Khả năng duy trì khoản thanh toán hằng tháng mới quyết định người lao động có thể đi hết hành trình sở hữu căn hộ hay không.

Nguồn cung tăng, khả năng chi trả vẫn là vấn đề

Anh Quý và chị Hương có công việc, thu nhập và hoàn cảnh khác nhau. Nhưng cả hai đều phải huy động phần lớn nguồn lực tài chính để giải quyết nhu cầu chỗ ở. Đây cũng là bài toán của nhiều gia đình đang sinh sống tại Bắc Ninh. Quá trình phát triển công nghiệp thu hút lượng lớn công nhân, người lao động, cán bộ và viên chức đến làm việc. Sau nhiều năm, không ít người lập gia đình, cho con đi học và lựa chọn gắn bó lâu dài với địa phương.

Theo số liệu công bố, đến hết tháng 4/2026, Bắc Ninh có 102 dự án nhà ở xã hội với quy mô khoảng 117.000 căn hộ. Khoảng 24.000 căn đã cơ bản hoàn thành, đưa vào sử dụng; gần 94.000 căn đang được triển khai.

Tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành trên 20.000 căn trong năm 2026 và phát triển khoảng 135.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, trong đó có nhà cho thuê và nhà lưu trú công nhân.

Nguồn cung đang được mở rộng nhưng số dự án được phê duyệt hay số căn hộ hoàn thành chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả của chính sách. Vấn đề quan trọng hơn là bao nhiêu người thực sự có thể mua hoặc thuê những căn nhà đó.

Trường hợp chị Hương cho thấy, với căn hộ trị giá 720 triệu đồng, người mua vẫn phải chuẩn bị ngay 216 triệu đồng và dành gần 5 triệu đồng mỗi tháng trả gốc, lãi. Đây vẫn là rào cản với lao động trẻ, người đang nuôi con nhỏ hoặc những gia đình chưa có tiền tiết kiệm.

Bởi vậy, giá nhà ở xã hội không thể chỉ được đánh giá bằng việc thấp hơn nhà ở thương mại. Mức giá cần được đặt trong tương quan với thu nhập thực tế và số tiền còn lại của người lao động sau các chi phí thiết yếu.

Cùng với nhà ở để bán, quỹ nhà cho thuê và thuê mua cần được phát triển. Người có thu nhập ổn định và đã tích lũy có thể lựa chọn mua. Người mới đi làm hoặc chưa có khoản tiền ban đầu cần phương án thuê dài hạn với mức giá hợp lý.

Không chỉ hoàn thành số lượng căn hộ

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV), ông Nguyễn Huy Chuyên, Trưởng phòng Quản lý nhà và Thị trường bất động sản, Sở Xây dựng Bắc Ninh, cho biết: "Phát triển nhà ở xã hội không chỉ nhằm hoàn thành chỉ tiêu số lượng. Các dự án còn phải bảo đảm chất lượng, hạ tầng đồng bộ, mức giá phù hợp và được phân phối đúng đối tượng".

Theo ông Nguyễn Huy Chuyên, thông tin về dự án, giá bán, giá thuê, thời gian tiếp nhận hồ sơ và điều kiện đăng ký cần được công khai để người dân dễ tiếp cận. Cùng với tăng nguồn cung, cơ quan quản lý phải kiểm soát việc xét duyệt, chuyển nhượng và sử dụng nhà ở xã hội; ngăn tình trạng kê khai không trung thực, mua bán chênh lệch hoặc lợi dụng chính sách để đầu cơ.

Một dự án chỉ thực sự phát huy giá trị khi căn hộ đến được với người có nhu cầu ở thực và mức chi trả nằm trong khả năng của họ.

Với anh Phạm Đình Quý, căn hộ tại phường Kinh Bắc khép lại những năm thuê nhà và lo giá tăng sau mỗi kỳ hợp đồng. Với chị Nguyễn Thị Hương, căn nhà nhỏ tại xã Đại Đồng giúp ba mẹ con có nơi sinh hoạt ổn định, dù mỗi tháng vẫn phải cân đối tiền trả nợ và chi phí nuôi con.

Từ một nơi ở ổn định, các gia đình mới có thể tính đến việc học của con, công việc lâu dài và những dự định từng phải gác lại.