Hiệp định VEFTA giữa Việt Nam và Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu -với bốn thành viên là Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein được ký kết ngày 18/10/2026 sau quá trình 14 năm đàm phán, được kỳ vọng sẽ đem lại nhiều cơ hội cho thương mại và đầu tư của cả hai bên, bởi đây làmột hiệp địnhđược đánh giá là hiện đại,toàn diện và có tiêu chuẩn cao. Phóng viên Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) phỏng vấnChuyên gia kinh tế, TS Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam về nội dung này.

Phóng viên:Thưa chuyên gia, việc Việt Nam chính thức ký kết Hiệp định thương mại tự do với EFTA có ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, đặc biệt đối với mục tiêu đa dạng hóa thị trường và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế Việt Nam?

TS Lê Duy Bình:Đây là hiệp định có ý nghĩa chiến lược sâu sắc trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động. Thứ nhất, 4 quốc gia thành viên EFTA đều có thu nhập cao, giúp Việt Nam mở rộng và đa dạng hóa thị trường, giảm bớt sự phụ thuộc vào một số thị trường hiện nay.

Đây cũng là những nền kinh tế phát triển hàng đầu châu Âu, có sức mua lớn và tiêu chuẩn cao. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng, cạnh tranh thương mại gay gắt và chủ nghĩa bảo hộ có xu hướng quay trở lại, việc ký kết một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới với các tiêu chuẩn cao thể hiện nỗ lực và cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với tiến trình hội nhập quốc tế và thương mại tự do dựa trên luật lệ.

Phóng viên:Với các cam kết về cắt giảm thuế quan và mở rộng tiếp cận thị trường, những ngành hàng nào của Việt Nam có nhiều cơ hội gia tăng xuất khẩu sang EFTA? Hiệp định có thể tạo thêm dư địa tăng trưởng như thế nào cho thương mại song phương hiện đạt gần 2 tỷ USD mỗi năm?

TS Lê Duy Bình:Đây là những thị trường có sức mua lớn, tiêu chuẩn cao và ít trùng lặp trực tiếp với các thị trường truyền thống của Việt Nam. Điều này giúp chúng ta mở rộng không gian xuất khẩu, tạo thuận lợi cho những nhóm hàng thế mạnh như máy móc, thiết bị điện tử, giày dép, dệt may và thủy sản.

Đặc biệt, Hiệp định giúp Việt Nam đa dạng hóa chuỗi cung ứng, cả về thị trường tiêu thụ lẫn nguồn cung công nghệ, nguyên vật liệu, phụ liệu, dược phẩm và các đầu vào phục vụ sản xuất, chế biến trong nước. Qua đó, chúng ta có thể giảm thiểu rủi ro khi một số thị trường lớn biến động. Đây là kinh nghiệm quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

Phóng viên:Không chỉ thúc đẩy thương mại, VEFTA còn mở ra cơ hội thu hút đầu tư, công nghệ và kinh nghiệm quản trị từ các nền kinh tế phát triển của châu Âu. Theo chyên gia, Việt Nam cần làm gì để tận dụng cơ hội này, nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư và thúc đẩy chuyển giao công nghệ?

TS Lê Duy Bình:Đây là những nền kinh tế có yêu cầu cao về khuôn khổ pháp luật, đồng thời kỳ vọng môi trường kinh doanh và đầu tư tại Việt Nam phải minh bạch, rõ ràng và có khả năng dự báo.

Vì vậy, chúng ta cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cấp cơ sở hạ tầng, cả hạ tầng cứng và hạ tầng mềm. Trong đó, cần chú trọng hạ tầng năng lượng, logistics, cải cách dịch vụ, cải cách thủ tục hành chính và đẩy mạnh số hóa quy trình giải quyết thủ tục. Mục tiêu là tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi và hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư cũng như đối tác thương mại từ EFTA.

Bên cạnh đó, cần tận dụng tối đa các cơ hội hợp tác kỹ thuật trong khuôn khổ Hiệp định, đồng thời đổi mới cơ chế ưu đãi đầu tư theo hướng gắn với hiệu quả thực chất và trình độ công nghệ. Thay vì chủ yếu ưu đãi thuế hay đất đai như trước đây, cần chú trọng hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và nâng cao chất lượng dự án đầu tư. Tôi cho rằng đây sẽ là những yếu tố quan trọng để tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam.

Phóng viên:Từ cơ hội đến lợi ích thực chất vẫn còn khoảng cách, nhất là khi các thị trường EFTA có tiêu chuẩn cao về chất lượng, môi trường và phát triển bền vững. Theo ông, Chính phủ và doanh nghiệp cần ưu tiên những giải pháp gì để hiện thực hoá các cam kết của Hiệp về xuất khẩu, đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế?

TS Lê Duy Bình:Để tận dụng tối đa lợi ích từ Hiệp định, cần có nỗ lực đồng bộ của cả cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp.

Về phía Nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, khuôn khổ pháp luật và quá trình thực thi pháp luật, đồng thời thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại, tạo điều kiện cho các hoạt động thương mại giữa Việt Nam và các nước thành viên EFTA. Chúng ta cũng cần khẩn trương nội luật hóa các cam kết của Hiệp định, rà soát và hoàn thiện các tiêu chuẩn về môi trường, lao động, an toàn thực phẩm và các quy định kỹ thuật để đáp ứng yêu cầu của những thị trường này.

Bên cạnh đó, cần chuyển mạnh sang thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài và thúc đẩy thương mại có chất lượng, gắn với nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và hiệu quả thực tế của dự án.

Về phía doanh nghiệp, cần chủ động nâng cấp hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản trị; bảo đảm các tiêu chuẩn về môi trường, phát triển bền vững và truy xuất nguồn gốc; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng yêu cầu khắt khe của các thị trường thành viên EFTA.

Doanh nghiệp cũng cần tăng cường liên kết với chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng toàn cầu, xây dựng thương hiệu, từng bước chuyển lên những khâu có giá trị gia tăng cao hơn. Khi những nỗ lực này được triển khai đồng bộ với cải cách thể chế và các chương trình hỗ trợ của Chính phủ, Việt Nam sẽ có điều kiện tốt hơn để tận dụng các lợi ích mà Hiệp định mang lại.

Phóng viên:Xin trân trọng cảm ơn chuyên gia!