Đây không chỉ là nỗ lực cao nhất của Đảng, Nhà nước và toàn dân tộc hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/72027), mà còn là hiện thực hóa lời căn dặn của Bác về tình yêu thương và trách nhiệm với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Tháng Bảyvề, trên khắp mọi miền Tổ quốc, lòng người lại lắng đọng trong những ngày tri ân. Khi những cơn mưa đầu mùa xoa dịu cái nắng chói chang, cũng là lúc hàng triệu trái tim Việt Nam cùng hướng về ngày lễ thiêng liêng 27/7.

Dòng chảy của thời gian đưa chúng ta ngược về những năm tháng khói lửa của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Tháng 6/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra chỉ thị chọn một ngày trong năm làm “Ngày thương binh”. Một hội nghị ở Thái Nguyên nhất trí lấy ngày 27/7 hằng năm làm Ngày Thương binh toàn quốc (năm 1955 đổi tên thành Ngày Thương binh - Liệt sĩ). Từ đó, ngày 27/7 hàng năm đã trở thành một ngày lễ thiêng liêng của toàn dân tộc.

Thấm nhuần đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, hơn ai hết, Bác là người thấu hiểu sâu sắc nhất những hy sinh xương máu của các anh hùng liệt sĩ và thương binh. Người căn dặn:“Máu đào của các liệt sĩ ấy đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ đã chuẩn bị cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do” [1].

“Thương binh là những người đã hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào, vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào, mà các đồng chí chịu ốm đau, què quặt. Vì vậy Tổ quốc, đồng bào phải biết ơn phải giúp đỡ những người con anh dũng ấy” [2].

Trong bản Di chúc để lại trước lúc đi xa, Bác viết những dòng thấm thía về chính sách đối với người có công:“Đầu tiên là công việc đối với con người”. Bác căn dặn, đối với thương binh “Đảng, Chính phủ và đồng bào phải tìm mọi cách làm cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn, đồng thời phải mở những lớp dạy nghề thích hợp với mỗi người để họ có thể dần dần tự lực cánh sinh” [3].

Đối với các liệt sĩ, Bác mong muốn các địa phương“xây dựng vườn hoa và bia kỷ niệm ghi sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho nhân dân ta”. Đối với cha mẹ, vợ con của thương binh, liệt sĩ, chính quyền địa phương phải giúp đỡ họ có công ăn việc làm thích hợp, “quyết không để họ bị đói rét” [4].

Suốt 24 năm, từ ngày nước ta giành độc lập (1945) cho đến trước lúc Người đi xa, cứ mỗi dịp 27/7, Bác đều dành thời gian viết thư thăm hỏi, động viên các thương binh, bệnh binh và gia đình liệt sĩ. Người nhiều lần đến trại điều dưỡng thăm hỏi, tặng quà cho thương binh hay thành kính đặt vòng hoa viếng các anh hùng liệt sĩ tại các đài tưởng niệm.

Có biết bao câu chuyện xúc động về tấm lòng của Bác đối với thương binh và gia đình liệt sĩ. Ngay từ năm 1947, trong thư gửi Ban Tổ chức ngày “Thương binh toàn quốc”, Bác đã góp một chiếc áo lụa, một tháng lương và tiền ăn một bữa cùng nhân viên Phủ Chủ tịch để tặng thương binh.

Khi nhận được một chiếc điều hòa nhiệt độ do các cán bộ ngoại giao biếu, Bác đã không dùng mà nhờ chuyển đến cho các thương binh đang điều trị tại bệnh viện. Và mỗi khi đứng trước những ngôi mộ liệt sĩ hay bia tưởng niệm “Tổ quốc ghi công”, Bác đều không khỏi nghẹn ngào, rơi lệ. Người đã để lại một tấm gương sáng ngời về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho toàn dân tộc.

Thấm nhuần lời dạy của Bác, Đảng và Nhà nước đã hiện thực hóa đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” thành những chính sách cụ thể, toàn diện và xuyên suốt. Từ Pháp lệnh Ưu đãi người có công đến các chương trình an sinh xã hội, một hệ thống chính sách đặc thù đã được hình thành, vừa bảo đảm đời sống vật chất, vừa nâng đỡ tinh thần cho thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và những người có công.

Đặc biệt, Chiến dịch 500 ngày đêm (từ 15/3/2026 đến 27/7/2027) tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ là đỉnh cao của nghĩa tình ấy. Chiến dịch không chỉ là mệnh lệnh từ trái tim mà còn thể hiện trách nhiệm thiêng liêng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân.

Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã tìm kiếm, quy tập được 1.255 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 314 hài cốt tại Việt Nam, 173 hài cốt tại Lào và 768 hài cốt tại Campuchia. Công nghệ ADN đã được ứng dụng mạnh mẽ, khoảng 53.000 mẫu sinh phẩm thân nhân đã được thu nhận, bước đầu xác định danh tính 25 liệt sĩ. Những kết quả bước đầu mang lại niềm hy vọng cho hàng nghìn gia đình đã chờ đợi người thân hàng chục năm.

Chiến dịch 500 ngày đêm đã và đang viết nên những câu chuyện đầy xúc động. Để có thể tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, các cán bộ, chiến sĩ của các Đội K như K53 (Quảng Ngãi), K91 (Đồng Tháp), K92, K93 (An Giang) phải hành quân qua những cánh rừng rậm rạp, địa hình thay đổi và thời tiết khắc nghiệt. Có nơi không dân cư, không đường đi lại, không điện lưới, không sóng điện thoại, không nước sạch. Có những đợt công tác kéo dài nhiều tháng liền, các anh phải tự băng rừng, lội suối, ăn ngủ tại thực địa để dò tìm từng manh áo, từng mảnh di vật nhỏ nhất của các liệt sĩ.

Tại khu vực rừng núi hiểm trở tỉnh Đắc Lắk, Đội K51 đãtìm được 2hài cốt liệt sĩtừ ký ức về những năm tháng nếm mật nằm gai của người cựu giao liên 96 tuổi. Dù đã ở tuổi bách niên, sức khỏe đã suy giảm nhiều, nhưng cụ Sô Hỗn đã nhiều lần trực tiếp dẫn đường cho cán bộ, chiến sĩ Đội K51 băng rừng, lội suối, lật tìm từng gốc cây, hốc đá để xác định chính xác vị trí chôn cất đồng đội năm xưa.

Tại Công viên Lê Thị Riêng (TP Hồ Chí Minh), từ một bức ảnh tư liệu hiếm hoi chụp lại cảnh chôn cất liệt sĩ năm xưa, lực lượng chức năng tìm thấy nhiềubộ hài cốt cùng nhiều di vật. Đặc biệt, nhờ chiếc ví chứa giấy tờ tùy thân, danh tính của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên - chiến sĩ giải phóng quân hy sinh năm 1968 đã được xác định. Những kỷ vật nằm lại gần 60 năm dưới lòng đất đã khiến những người trực tiếp tìm kiếm lặng đi vì xúc động.

Khoảnh khắc đoàn tụ khi hài cốt các liệt sĩ được tìm thấy và đưa về quê nhà luôn là sự vỡ òa của những cảm xúc đã kìm nén hàng thập kỷ. Một người mẹ già trong câu chuyện Trung tướng Hoàng Khánh Hưng kể lại, đang ốm nặng, nằm liệt giường, nhưng khi hay tin hài cốt của người con đã được tìm thấy và đưa về, bà đã cố gắng ra tận cửa, đặt tay lên tiểu sành và thốt lên: “Thế là con đã về với mẹ rồi”. Ông Vũ Thái Bình (ở Hưng Yên) đã bật khóc nghẹn ngào khi nhận được hài cốt người cậu ruột, liệt sĩ Bùi Văn Tích, hy sinh năm 1970.

Một câu chuyện khác, cựu phi công Mỹ Richard W. Magner đã 8 lần lặn lội đến Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Mỹ. Ông miệt mài giải mã từng cuộn phim trinh sát đường không để cung cấp sơ đồ, hồi ký, tư liệu quý giá giúp Việt Nam tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Đây không chỉ là một câu chuyện xúc động về tình người vượt qua chiến tranh mà còn là minh chứng cho tầm vóc nhân văn, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế.

Tháng Bảyvề, mỗi người chúng ta hãy nghĩ về những hy sinh thầm lặng và to lớn ấy. Thực hiện tốt lời dạy của Bác và hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là nhiệm vụ của các cấp chính quyền mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân. Những hành động thiết thực hôm nay chính là những lời hứa cao đẹp nhất với những người đã ngã xuống vì sự trường tồn của non sông, đất nước.

Chú thích:

[1] Hồ Chí Minh,Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,2011, tập 12, tr.401.

[2] Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, tập 5, tr.204.

[3],[4] Hồ Chí Minh,Toàn tập, Sđd, tập 15, tr.616.