Đặc biệt, 10 quốc gia chủ chốt đã thông qua thành lập Liên minh Phòng thủ tên lửa đạn đạo tích hợp. Tổng thống Pháp Macron nhấn mạnh, đây là nỗ lực nhằm hiện thực hóa các bảo đảm an ninh, tạo cấu trúc phòng thủ chung bền vững tại châu Âu. Tuy nhiên, cùng với kế hoạch diễn tập của Lực lượng đa quốc gia tại các nước láng giềng Ukraine, động thái này đang đẩy căng thẳng giữa Nga và châu Âu lên một nấc thang mới, khi Điện Kremlin chỉ trích và cáo buộc phương Tây là "những quốc gia không muốn hòa bình".

Thông điệp từ Hội nghị "Liên minh Tự nguyện"

Việc các nước chủ chốt trong nhóm "Liên minh tự nguyện" quyết định thành lập "Liên minh Phòng thủ tên lửa đạn đạo tích hợp" chỉ ít ngày sau tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc cho phép Ukraine sản xuất hệ thống Patriot mang nhiều ý nghĩa chiến lược.

Trước hết, đây là lời khẳng định phương Tây đang chuyển từ tư duy "viện trợ" vũ khí nhỏ giọt, sang việc xây dựng một lá chắn kiên cố dài hạn cho Ukraine. Nếu việc Mỹ chuyển giao công nghệ Patriot giúp Kiev từng bước nâng cao năng lực tự sản xuất, thì sáng kiến mới của châu Âu cho thấy các đồng minh không chỉ hỗ trợ trước mắt mà đang hướng tới xây dựng một hệ thống phòng thủ bầu trời bền vững, có khả năng duy trì lâu dài ngay cả khi xung đột kéo dài.

Ngoài ra, động thái này phản ánh sự chuyển dịch từ viện trợ đơn lẻ sang xây dựng năng lực phòng thủ tích hợp. Thay vì chỉ cung cấp từng tổ hợp phòng không riêng lẻ, các nước châu Âu đang hướng tới hình thành một mạng lưới phòng thủ đa tầng thống nhất, kết nối các hệ thống cảnh báo sớm, cảm biến, chỉ huy - kiểm soát và đánh chặn. Điều này sẽ giúp Ukraine nâng cao khả năng đối phó với các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và thiết bị bay không người lái của Nga.

Đáng chú ý, sáng kiến này cho thấy châu Âu đang đảm nhận vai trò chủ động hơn trong bảo đảm an ninh của lục địa. Dù Mỹ vẫn giữ vai trò then chốt về công nghệ và năng lực quân sự, các nước châu Âu đang từng bước chia sẻ gánh nặng, tăng đầu tư quốc phòng và xây dựng các cơ chế hợp tác mới nhằm giảm phụ thuộc vào Washington trong dài hạn.

Cuối cùng, đây cũng là thông điệp răn đe chiến lược đối với Nga. Việc Mỹ thúc đẩy chuyển giao công nghệ Patriot kết hợp với việc châu Âu xây dựng một liên minh phòng thủ tên lửa dành cho Ukraine cho thấy phương Tây không chỉ duy trì mà còn từng bước nâng cấp năng lực phòng thủ của Kiev. Điều này phát đi tín hiệu rằng các đồng minh sẵn sàng tiếp tục đầu tư nguồn lực và hỗ trợ quân sự lâu dài, qua đó nâng cao khả năng tự vệ của Ukraine và tăng sức ép buộc Nga phải tính đến một cuộc xung đột kéo dài với chi phí ngày càng lớn.

Kế hoạch diễn tập của lực lượng đa quốc gia tại các nước láng giềng Ukraine

Giới phân tích cho rằng kịch bản này còn khá xa vời, bởi điều kiện tiên quyết mà Tổng thống Emmanuel Macron nêu ra là phải có một thỏa thuận ngừng bắn đáng tin cậy. Trong khi đó, hiện nay lập trường của Nga và Ukraine về các điều kiện chấm dứt xung đột vẫn còn khoảng cách rất lớn, khiến triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn chưa thực sự rõ ràng.

Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, tuyên bố của nhà lãnh đạo Pháp không phải là một nước cờ ngẫu hứng, mà là bước chuẩn bị "đi trước một bước" cho kỷ nguyên hậu chiến. Việc lên kế hoạch diễn tập tại các nước láng giềng Ukraine cho thấy châu Âu đang chủ động xây dựng sẵn các phương án triển khai lực lượng, cơ chế phối hợp chỉ huy và bảo đảm hậu cần để có thể hành động ngay khi điều kiện chính trị cho phép.

Ở góc độ rộng hơn, động thái này còn gửi đi ba thông điệp quan trọng. Thứ nhất là châu Âu muốn khẳng định rằng cam kết bảo đảm an ninh cho Ukraine sẽ không kết thúc khi đạt được lệnh ngừng bắn mà sẽ được duy trì trong dài hạn. Thứ hai là các nước trong "Liên minh tự nguyện" đang từng bước chuyển từ hỗ trợ vũ khí sang chuẩn bị cho một cấu trúc an ninh hậu chiến. Thứ ba, đây cũng là tín hiệu răn đe nhằm cho thấy châu Âu sẵn sàng triển khai các cơ chế bảo đảm an ninh nếu tiến trình hòa bình được thiết lập, qua đó góp phần ngăn ngừa nguy cơ xung đột tái bùng phát.

Do đó, mặc dù khả năng triển khai kế hoạch này trong thời gian tới còn phụ thuộc rất lớn vào diễn biến trên thực địa và tiến trình đàm phán, nhưng việc chuẩn bị từ sớm cho thấy châu Âu đang hướng tới một chiến lược dài hạn, thay vì chỉ ứng phó với các diễn biến trước mắt của cuộc xung đột.

Cuộc chạy đua mới về công nghệ quốc phòng

Hội nghị lần này không đồng nghĩa với việc xung đột Nga - Ukraine sẽ leo thang ngay lập tức, nhưng đánh dấu một giai đoạn cạnh tranh mới về công nghệ quốc phòng và năng lực răn đe giữa Nga với phương Tây.

Trước hết, cuộc cạnh tranh sẽ ngày càng tập trung vào các công nghệ quân sự tiên tiến như hệ thống phòng thủ tên lửa tích hợp, máy bay không người lái, trí tuệ nhân tạo, tác chiến điện tử, hệ thống chỉ huy - kiểm soát và các loại vũ khí tầm xa có độ chính xác cao. Đây được dự báo sẽ là những lĩnh vực quyết định ưu thế trên chiến trường trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, việc phương Tây dịch chuyển nhà máy, công nghệ để Ukraine tự sản xuất vũ khí ngay trong đất nước mình sẽ chuyển cục diện đối đầu từ "thi đua kho vũ khí có sẵn" sang "chạy đua về năng lực công nghiệp quốc phòng".

Tuy nhiên, giới quan sát cũng cho rằng các bên đều đang nỗ lực kiểm soát mức độ đối đầu, tránh để xung đột vượt khỏi phạm vi hiện nay và dẫn tới đối đầu trực tiếp giữa Nga với NATO. Vì vậy, trong thời gian tới, nhiều khả năng xung đột vẫn tiếp tục dưới hình thức chiến tranh tiêu hao, trong khi cả hai bên đồng thời đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ quốc phòng và năng lực sản xuất để tạo lợi thế lâu dài trên bàn đàm phán cũng như trên chiến trường.