Tại tỉnh Lâm Đồng, số lượng vùng trồng và cơ sở đóng gói được cấp mã ngày càng tăng, tạo điều kiện để nông sản tham gia sâu hơn vào các thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, được cấp mã mới chỉ là bước khởi đầu. Việc , kiểm soát vật tư, chất lượng sản phẩm và khả năng liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi.

Với 180 thành viên và hơn 444 ha sầu riêng, HTX Nông nghiệp Đạ M’ri, xã Đạ Huoai 2 đang từng bước tổ chức lại sản xuất theo hướng đồng đều hơn về quy trình và chất lượng. HTX hiện có 6 mã vùng trồng với hơn 364 ha, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hồ sơ cho gần 78 ha. Hơn 402 ha sầu riêng của các thành viên đã được chứng nhận VietGAP.

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX cho biết, khi một doanh nghiệp ở nước nhập khẩu đến tìm hiểu vùng nguyên liệu, điều họ quan tâm trước hết không phải là giá bán mà là HTX sản xuất theo tiêu chuẩn nào, quy trình nào, có bao nhiêu mã vùng trồng, diện tích và sản lượng ra sao. Điều đó cho thấy thị trường ngày càng quan tâm đến chất lượng và cả quá trình làm ra sản phẩm.

“Hiện trạng của nông dân chúng ta là sản xuất mỗi người một kiểu, không ai giống ai. Vấn đề đặt ra ở đây là tổ chức sản xuất như thế nào. Hợp tác xã chúng tôi đã cố gắng xây dựng quy trình, tổ chức tập huấn, hội thảo, mô hình thử nghiệm; mục đích cuối cùng là tổ chức sản xuất theo hướng hữu cơ bền vững, hạn chế phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật hóa học”, ông Nguyễn Thanh Sơn nói.

Từ thực tế này, HTX Đạ M’ri tăng liên kết với doanh nghiệp, cơ quan bảo vệ thực vật, khuyến nông và các đơn vị khoa học để hướng dẫn kỹ thuật, kiểm soát vật tư, xây dựng mô hình và từng bước đưa các hộ cùng thực hiện một quy trình sản xuất.

Ở quy mô toàn tỉnh, đến ngày 18/9/2026, Lâm Đồng có 1.611 mã số vùng trồng với tổng diện tích hơn 54.000 ha; trong đó 1.094 mã xuất khẩu đã được nước nhập khẩu phê duyệt. Toàn tỉnh cũng có 547 mã số cơ sở đóng gói. Riêng sầu riêng có 441 mã vùng trồng xuất khẩu, với hơn 16.000 ha.

Tuy nhiên, cùng với số lượng mã ngày càng lớn là áp lực duy trì ngày càng cao. Toàn tỉnh hiện có 173 mã số vùng trồng và 61 cơ sở đóng gói bị tạm ngưng, thu hồi; trong đó, sầu riêng chiếm tỷ lệ lớn nhất với 82 mã. Ông Nguyễn Thiện Chân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng cho rằng, điểm yếu hiện nay là hậu kiểm chưa theo kịp tốc độ cấp mới, trong khi nhiều vùng trồng có quy mô lớn, nhiều hộ cùng tham gia. Vì vậy, ngoài kiểm tra của cơ quan quản lý, chính chủ mã và từng hộ phải chủ động tự giám sát.

“Sau khi được cấp mã, yêu cầu tối thiểu mỗi năm vùng trồng được cơ quan nhà nước kiểm tra, giám sát một lần. Nhưng đối với người dân, doanh nghiệp và tổ chức được cấp mã thì phải thường xuyên tự kiểm tra, theo dõi và ghi chép nhật ký. Giám sát tốt nhất vẫn là tự giám sát, chứ không phải chờ cơ quan quản lý nhà nước xuống kiểm tra”, ông Nguyễn Thiện Chân khẳng định.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, từ đầu năm 2026 đến nay đã giám sát 271 mã số vùng trồng và 89 cơ sở đóng gói. Khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở hậu kiểm mà còn ở liên kết chuỗi thiếu bền vững, nhân lực cơ sở còn mỏng, thời gian chờ nước nhập khẩu phê duyệt kéo dài và yêu cầu kỹ thuật của thị trường thường xuyên thay đổi.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 36/2026/NQ-CP đã tạo thay đổi đáng kể khi chuyển thẩm quyền tiếp nhận, cấp và quản lý mã số về UBND cấp xã; rút thời gian giải quyết còn 3 ngày đối với mã không đăng ký xuất khẩu và 10 ngày với trường hợp đăng ký xuất khẩu; đồng thời thực hiện trực tuyến, tăng trách nhiệm tự kê khai và tự chịu trách nhiệm. Cách quản lý vì vậy cũng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang cấp nhanh và tăng hậu kiểm.

Ông Tô Văn Huấn, chuyên viên Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, việc đơn giản hóa thủ tục phải đi cùng với minh bạch dữ liệu và trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi.

“Nghị quyết 36 tập trung vào việc thực hiện toàn trình trên môi trường điện tử, tự khai báo và tự chịu trách nhiệm, giảm thời gian, giảm chi phí; đồng thời tăng hậu kiểm và giám sát chặt chẽ. Quan trọng cuối cùng là phải minh bạch trong cả chuỗi sản xuất và truy xuất nguồn gốc”, ông Tô Văn Huấn nhấn mạnh.

Từ thực tế Lâm Đồng, hướng đi đặt ra là tổ chức lại vùng nguyên liệu theo mô hình hợp tác; khuyến khích hợp tác xã, tổ hợp tác làm đầu mối; gắn vùng trồng với cơ sở đóng gói và doanh nghiệp bằng liên kết dài hạn. Cùng với đó là kiểm soát vật tư ngay từ đầu vụ, ứng dụng công nghệ số, quản lý dữ liệu và tăng cảnh báo sớm đối với những vùng có nguy cơ vi phạm.

Khi đó, mã số vùng trồng không chỉ là điều kiện để nông sản bước vào thị trường xuất khẩu, mà còn trở thành công cụ tổ chức lại sản xuất, nâng chất lượng và xây dựng uy tín cho nông sản Lâm Đồng.