Từ cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 - khi mỗi lá phiếu được ví như một “viên đạn chính trị” khẳng định quyền làm chủ của nhân dân đến các kỳ bầu cử ngày nay, lá phiếu của cử tri luôn gắn với những bước ngoặt của đất nước. Trao đổi với phóng viên, Giáo sư Phạm Hồng Tung, nguyên Viện trưởng Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển (ĐHQG Hà Nội), chia sẻ góc nhìn về ý nghĩa của các cuộc bầu cử và vai trò của cử tri trong đời sống chính trị.

PV: Nhìn lại từ cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 đến các kỳ bầu cử Quốc hội hiện nay, theo ông có những điểm thay đổi đáng chú ý nào?

GS Phạm Hồng Tung:Cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 diễn ra trong một hoàn cảnh rất đặc biệt. Khi đó, có những nơi, người dân đi bầu cử ngay dưới họng súng của quân thù nhưng vẫn kiên quyết thực hiện quyền làm chủ của mình.

Sau đó, có những cuộc bầu cử diễn ra khi đất nước còn bị chia cắt. Quốc hội hoạt động ở miền Bắc nhưng vẫn dành 91 ghế cho đại diện của đồng bào miền Nam. Điều đó cho thấy Quốc hội khi ấy không chỉ là cơ quan quyền lực nhà nước mà còn là biểu tượng của khát vọng thống nhất đất nước.

Đến năm 1976, khi đất nước thống nhất, cuộc bầu cử thực sự trở thành ngày hội của toàn dân tộc.

Trong thời kỳ đổi mới, các kỳ bầu cử lại gắn với nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế.

PV: Có ý kiến cho rằng một lá phiếu của cá nhân mình thì khó tạo ra khác biệt lớn. Theo ông, tâm lý này nên được nhìn nhận như thế nào?

GS Phạm Hồng Tung:Đây là tâm lý không chỉ có ở Việt Nam mà ở nhiều quốc gia khác. Nhiều người có thể nghĩ rằng lá phiếu của mình quá nhỏ bé để ảnh hưởng đến tương lai của đất nước.

Nhưng thực tế, không có quốc gia nào tồn tại mà không bắt đầu từ những con người bình dị. Giống như xây một tòa nhà lớn, muốn có lâu đài thì phải bắt đầu từ từng viên gạch.

Cha ông ta từng nói “chí thành thành”, nghĩa là ý chí của nhân dân khi hợp lại sẽ trở thành sức mạnh để xây dựng và bảo vệ đất nước. Vì vậy, mỗi công dân tuy nhỏ bé nhưng khi tất cả cùng chung sức thì đó chính là nền tảng của quốc gia.

PV: Ở góc độ khoa học chính trị, cơ chế bầu cử có ý nghĩa ra sao trong việc bảo đảm tính chính danh của quyền lực?

GS Phạm Hồng Tung:Trong khoa học chính trị, tổng tuyển cử là hình thức để công dân thể hiện lựa chọn chính trị của mình. Khi công dân trao lá phiếu cho các đại biểu, điều đó có nghĩa là họ đang ủy thác quyền lực nhà nước cho những người đại diện của mình.

Vì vậy, tổng tuyển cử là cơ chế quan trọng để xác lập tính chính danh của quyền lực nhà nước.

PV: Hiện nay cử tri không chỉ đi bầu cử mà còn rất quan tâm đến chất lượng đại biểu. Điều này đặt ra yêu cầu gì đối với những người ứng cử?

GS Phạm Hồng Tung:Trong bối cảnh chuyển đổi số, toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ, yêu cầu đối với đại biểu dân cử ngày càng cao.

Các đại biểu cần có khả năng tập hợp những nguyện vọng rất đa dạng của các tầng lớp nhân dân để chuyển hóa thành ý chí lập pháp trong nghị trường. Đồng thời, phải đủ năng lực và bản lĩnh để tham gia phản biện, giám sát và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân.

PV: Xin cảm ơn GS Phạm Hồng Tung!