Đất nước đang bước vào “kỷ nguyên vươn mình” - nơi khát vọng phát triển nhanh và bền vững không còn dừng ở tầm nhìn, mà trở thành áp lực hành động lên từng thiết chế.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, hội nhập sâu rộng và môi trường địa chính trị nhiều bất ổn, mỗi quyết sách quốc gia đều phức tạp hơn và để lại hệ quả dài hạn hơn trước. Vì vậy, kỳ vọng của cử tri đối với đại biểu Quốc hội khóa mới không chỉ là mong đợi thông thường, mà là yêu cầu nâng chuẩn so với quá khứ.

Quốc hội thực hiện ba chức năng chính được hiến định: lập hiến, lập pháp;giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Ở mỗi chức năng ấy, chuẩn năng lực của đại biểu trong giai đoạn mới cần được đặt cao hơn. Và đáng chú ý, tinh thần nâng chuẩn đó đã được nhấn mạnh trong các văn bản hướng dẫn về nhân sự ứng cử: kiên quyết sàng lọc, “không để lọt” người không xứng đáng, đề cao yêu cầu “nói đi đôi với làm”.

Trước hết là năng lực lập pháp. Một điều luật thiếu rõ ràng có thể kéo theo nhiều cách hiểu, nhiều tầng hướng dẫn và tạo “vùng mờ” trong thực thi. Trong điều kiện nền kinh tế chuyển sang quỹ đạo đổi mới sáng tạo, công nghệ số, kinh tế xanh và hội nhập tiêu chuẩn quốc tế, mỗi đạo luật đều có tác động lan tỏa lớn.

Cử tri kỳ vọng đại biểu Quốc hội không chỉ “đọc để phát biểu”, mà phải đủ năng lực tích hợp khoa học liên ngành, phân tích chính sách: mục tiêu, công cụ có phù hợp không, chi phí tuân thủ ra sao, có phát sinh rào cản, có chồng chéo với luật khác không?Làm luật thời nay còn đòi hỏi kiến thức nền tảng tối thiểu về dữ liệu, bảo vệ thông tin cá nhân, an ninh mạng, thương mại điện tử và nghĩa vụ cam kết quốc tế; nếu thiếu, luật dễ đi sau thực tiễn hoặc khó khả thi.

Cùng với lập pháp là giám sát. Chất vấn sôi nổi là cần, nhưng điều cử tri mong mỏi hơn là theo việc đến cùng: vấn đề đã nêu phải có mốc tiến độ, có trách nhiệm giải trình, có hậu giám sát và kết quả cụ thể. Giám sát không chỉ để “ghi nhận” hay “rút kinh nghiệm”, mà phải chạm tới hiệu quả thực tế và trách nhiệm cá nhân. Kỷ nguyên vươn mình đòi hỏi giám sát sắc hơn, chuyên nghiệp hơn, bền bỉ hơn - vì giám sát chính là kỷ luật của quyền lực.

Nhưng năng lực “hỏi” và năng lực “theo sát” sẽ khó thành sức mạnh nếu thiếu bản lĩnh đại diện. Cử tri cần đại biểu đủ tự tin để đặt câu hỏi đến tận cùng, không né tránh, không nói chung chung, không hài lòng với câu trả lời né tránh an toàn. Đồng thời, đại biểu phải giữ được sự nhất quán giữa phát biểu và hành xử: đã nói vì lợi ích công thì khi biểu quyết và khi giám sát cũng phải vì lợi ích công.

Sự nhất quán ấy có thể được củng cố bằng những việc rất cụ thể: công khai hóa các vấn đề đại biểu đã kiến nghị, cơ quan nào trả lời, tiến độ xử lý đến đâu; chọn theo đuổi một vài “hồ sơ” quan trọng đến khi có chuyển biến; coi tiếp xúc cử tri là đối thoại thực chất, không phải thủ tục. Trong kỷ nguyên số, cử tri không chỉ nghe, mà còn có thể theo dõi; niềm tin vì thế được đo bằng hành động và kết quả.

“Mảng nặng” nhất của Quốc hội trong giai đoạn mới là quyết định các vấn đề quan trọng của quốc gia: đầu tư công, dự án hạ tầng chiến lược, tài khóa - tiền tệ, năng lượng, chuyển đổi số, cùng các vấn đề an ninh, quốc phòng và đối ngoại. Mỗi quyết định ở tầm này đều có thể định hình cấu trúc phát triển trong nhiều năm không chỉ trong một nhiệm kỳ.

Một dự án lớn được phê chuẩn thiếu thận trọng có thể “khóa” nguồn lực, gia tăng chi phí cơ hội và để lại hệ lụy kéo dài. Vì vậy, cử tri kỳ vọng đại biểu Quốc hội khi bấm nút cho “việc lớn” phải đặt trách nhiệm và trí tuệ ở mức cao nhất: đòi hỏi đánh giá độc lập, so sánh phương án, kiểm chứng giả định, phân tích rủi ro, xác lập rõ cơ chế chịu trách nhiệm. Bấm nút không chỉ là thủ tục, mà là cam kết trước tương lai đất nước.

Kỷ nguyên vươn mình cũng đặt ra yêu cầu mới về cơ cấu và chất lượng đại biểu. Quốc hội cần nhiều hơn những người có tri thức chuyên sâu về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; cần luật gia giỏi am hiểu pháp luật quốc tế. Với đại biểu chuyên trách, định hướng lựa chọn nhân sự có nền tảng về luật, khoa học - công nghệ, tài chính - ngân hàng, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi số… cho thấy yêu cầu “đúng người - đúng việc” phải được coi trọng.

Song song với năng lực là phẩm chất và ý chí chính trị. Kỷ nguyên mới không cho phép sự an toàn hình thức hay né tránh. đại biểu Quốc hội cần quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng về phát triển đất nước, nắm rõ mục tiêu, trật tự ưu tiên và giới hạn nguồn lực, để chuyển hóa thành quyết sách cụ thể và khả thi; hành động trong Quốc hội theo tinh thần xây dựng, đồng thuận và phát triển. Những chuẩn mực như “nói đi đôi với làm”, “dám đương đầu khó khăn, thách thức”, “có thành tích, sản phẩm cụ thể” không phải lời khuyến khích chung chung; đó là thước đo cử tri có quyền đòi hỏi và kiểm chứng.

Trong bối cảnh số và hội nhập, “tin học và ngoại ngữ cần thiết, phù hợp” không nên hiểu như một dòng tiêu chuẩn cho đủ bộ, mà là điều kiện để đại biểu đọc dữ liệu, hiểu chính sách, đối thoại quốc tế tự tin hơn. Đồng thời, liêm chính và minh bạch phải là nền tảng: sàng lọc chặt để không lọt người cơ hội, tham vọng quyền lực; kiên quyết loại trừ những người có “vết mờ” về tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Lá phiếu của cử tri là sự ủy quyền có thời hạn và đầy trách nhiệm. Trong kỷ nguyên vươn mình, sự ủy quyền ấy đi kèm yêu cầu rõ ràng: chuẩn mực về năng lực, bản lĩnh và phẩm chất của đại biểu Quốc hội phải cao hơn trước. Đại biểu Quốc hội phải được chọn từ những người xuất sắc nhất trong những người xuất sắc.Khi đất nước vươn mình, chuẩn đại biểu phải vươn theo.