>> Kỳ 1: Theo chân người lính đi tìm đồng đội

>>Kỳ 2: Trả lại tên cho anh

>> Kỳ 3: Hành trình tri ân chưa ngơi nghỉ

LTS: Khi những nhân chứng lịch sử ngày một thưa dần và dấu tích chiến trường xưa lùi sâu vào lòng đất, "Chiến dịch 500 ngày đêm" đã trở thành một cuộc chạy đua nghẹt thở với thời gian!. Không chỉ có những bước chân băng rừng vượt suối của các chiến sĩ quy tập, mà giờ đây hành trình tri ân còn có sự chung sức của các nhà khoa học, của công nghệ sinh học ADN và những thiết bị quét radar hiện đại nhất… Tất cả đang chung một mệnh lệnh: Đưa các anh trở về bằng chính tên tuổi, hình hài trọn vẹn. Đó vừa là nhiệm vụ thiêng liêng, vừa là món nợ ân tình của cả một dân tộc.

Mời độc giả xem bài cuối trong loạt bài: “Tiếng gọi từ lòng đất và bước chân đi tìm đồng đội chưa ngơi nghỉ”do nhóm phóng viên Vinh Thông -Thanh Hiếu/VOV-Miền Trungthực hiện với tiêu đề:"Hành trình tri ân chưa ngơi nghỉ".

Một buổi chiều tháng 7, phòng đón tiếp thân nhân liệt sĩ của Sở Nội vụ tỉnh Quảng Trị tiếp ông Đinh Tuấn Trường, ở phường Hoa Lư,tỉnhNinh Bình. Ông đến đây không phải liên hệ tìm mộ mà đề nghị điều chỉnh phần mộ gia đình đã nhận gần 30 năm qua từ có danh tính trở lại chưa xác định danh tính.Liệt sĩ Đinh Văn Chúc, chú ruột ông Trường (sinh năm 1949, Đại đội 3, Tiểu đoàn 3, Sư đoàn 803), hy sinh tại chiến trường Quảng Trị năm 1968.

Năm 1997, ông Trường một mình chạy xe máy từ Ninh Bình vào Quảng Trị, nhiều tuần liền tìm kiếm khắp các nghĩa trang từ Vĩnh Chấp, Vĩnh Trường đến Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Đường 9 nhưng không có kết quả. Gia đình chỉ biết liệt sĩ được mai táng trên một cồn cát, sau đó khu vực này bị pháo đánh phá, hài cốt được quy tập về Nghĩa trang Liệt sĩ Vĩnh Linh.

Không còn manh mối, gia đình tìm đến phương pháp tâm linh và nhận một ngôi mộ chưa rõ tên tại Nghĩa trang Liệt sĩ Vĩnh Linh, lập bia mang tên liệt sĩ Đinh Văn Chúc để hương khói gần 30 năm qua. Khi “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" được triển khai, gia đình quyết định trả lại nguyên trạng tấm bia trên phần mộ để cơ quan chức năng lấy mẫu ADN với mong muốn xác định rõ danh tính người nằm dưới phần mộ.

Vượt hơn 400 cây số từ Ninh Bình vào Quảng Trị, ông Trường chỉ xin được xóa tên người thân khỏi một ngôi mộ liệt sĩ.Lá đơn ấy không phải để từ bỏ người đã khuất, mà để trả lại sự thật. Bởi sau gần 30 năm hương khói, ông Đinh Tuấn Trường hiểu rằng, nếu tiếp tục giữ tên chú mình trên một phần mộ chưa được giám định, thì người nằm dưới mộ sẽ mãi không có cơ hội trở về với gia đình của mình. Còn gia đình ông Trường cũng có thể sẽ mãi đi tìm nhầm một người thân.

Ông ĐinhĐinh Tuấn Trường chậm rãi kể lại: "Chúng tôi chấp nhận trả lại ngôi mộ về đúng nguyên trạng để lấy mẫu ADN. Nếu tìm đúng người thân của mình thì đó là điều hạnh phúc. Còn nếu đó là liệt sĩ của gia đình khác thì họ cũng sẽ có cơ hội đoàn tụ. Chúng tôi nghĩ làm như vậy vừa đúng khoa học, vừa đúng đạo lý. Bởi nếu mình nhận sai danh tính liệt sĩ thì cũng đồng nghĩa lấy mất cơ hội của một gia đình khác".

Ở vùng đất Câu Nhi, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, nơi từng hứng chịu những trận bom khốc liệt, nhiều người còn nhớ rõ từng hố bom, cồn cát, từng vị trí những người lính ngã xuống. Những ký ức tưởng đã phủ bụi thời gian nay lại trở thành những tọa độ quý giá cho lực lượng tìm kiếm. Ông Phạm Lâm, một trong số những người còn lưu giữ những ký ức ấy mong muốn: "Chúng tôi sẽ cung cấp tất cả những gì mình biết một cách trung thực, khách quan; đồng thời vận động những người cao tuổi, những nhân chứng lịch sử cùng tham gia cung cấp thông tin. Chỉ mong các cơ quan chức năng sớm xác minh được những nguồn tin có giá trị để ngày càng có nhiều liệt sĩ được trở về với quê hương, với gia đình".

Còn với những người lính đi qua chiến tranh, cuộc chiến ấy dường như vẫn chưa kết thúc. Đứng giữa chiến trường xưa Câu Nhi, nơi 93 đồng đội Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 đã anh dũng hy sinh, ông Bùi Minh Hiệu, nguyên Đại đội trưởng Đại đội 9 lặng người rất lâu trước khi cất lời: "Đây là lần thứ hai tôi trở lại nơi này. Điều tôi mong mỏi nhất là các lực lượng làm công tác tìm kiếm sẽ áp dụng mọi biện pháp tích cực nhất, tiên tiến nhất để sớm đưa đồng đội tôi trở về quê hương. Chỉ khi đó, những người còn sống như chúng tôi mới phần nào thanh thản".

Ba câu chuyện, ba con người, ba cách khác nhau để thực hiện một lời hứa với quá khứ.Những hố bom xưa nay đã phủ màu xanh của sự sống, nhưng dưới lòng đất mẹ bình yên, cuộc hành quân tìm đồng đội vẫn lặng lẽ tiếp diễn chưa một ngày ngơi nghỉ. Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai đã nhanh chóng thu hút sự tham gia của Quân đội, các nhà khoa học, cựu chiến binh và nhân dân cả nước.

Thượng táPhạm Thị Thanh Vân, Phó Giám đốc Phân viện miền Trung, Viện Thiết kế (Tổng cục Hậu cần - Kỹ thuật, Bộ Quốc phòng) là người trực tiếp chỉ huy các tổ chuyên gia ứng dụng hệ thống radar xuyên đất trong công tác khảo sát, tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Được ví như một "mắt thần" dưới lòng đất, hệ thống radar xuyên đất có khả năng quét, phân tích và phát hiện các cấu trúc địa tầng bị xáo trộn, những dị vật bất thường ở độ sâu lớn mà không làm ảnh hưởng đến hiện trạng bề mặt.

Công nghệ này đã được triển khai khảo sát tại nhiều địa bàn trọng điểm như khu vực Cửa Chánh Tây, Kinh thành Huế; đường Trường Chinh (tỉnh Quảng Ngãi); đồng thời phối hợp khảo sát các dấu hiệu địa chất bất thường tại Công viên Lê Thị Riêng (Thành phố Hồ Chí Minh).

Thượng tá Phạm Thị Thanh Vân hy vọng, sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại với thông tin từ hồ sơ lưu trữ, nhân chứng lịch sử và lực lượng tìm kiếm thực địa sẽ có thêm nhiều thông tin mới: "Chúng tôi sử dụng phương pháp radar tần số kép phát sóng điện từ xuống các lớp đất bên dưới mặt đường và thu hồi sóng phản xạ từ các địa tầng về máy thu. Sau đó, các chuyên gia sẽ phân tích tín hiệu để phát hiện những đới đất bị xáo trộn hoặc các dị vật bất thường dưới lòng đất mà không cần phá vỡ mặt bằng, bảo đảm điều kiện sinh hoạt bình thường của người dân tại khu vực khảo sát".

“Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đang được triển khai với sự vào cuộc quyết liệt và đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà khẳng định, Chiến dịch này không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Quân đội mà còn là trách nhiệm chung của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các bộ, ngành, địa phương, các nhà khoa học và toàn xã hội, thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc thực hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", tri ân những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

"Đây là nhiệm vụ trọng tâm của trọng tâm, đó là đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Chúng ta phải phấn đấu cho bằng được, bằng mọi cách, quyết tâm để chúng ta đạt được mục tiêu. Chúng ta chậm ngày nào thì chúng ta có lỗi với lịch sử, có lỗi với liệt sĩ, có lỗi với thân nhân liệt sĩ và có lỗi với đất nước chúng ta. Nếu mỗi chúng ta nhận thức được rằng đây là trách nhiệm cao cả và thiêng liêng của chúng ta thì chắc chắn chúng ta sẽ đóng góp rất tích cực cho việc tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nêu rõ.

Loạt phóng sự“Tiếng gọi từ lòng đất và bước chân đi tìm đồng đội chưa ngơi nghỉ”của nhóm phóng viên VOV-Miền Trung đã phác họa một hành trình tri ân xuyên thời gian và không gian. Từ những bước chân băng rừng lội suối thực địa, đến những đêm trắng giải mã ADN trong "Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đã mang lại những kết quả bước đầu rất cảm động. Việc ứng dụng "mắt thần" radar xuyên đất cùng quyết tâm lấy hàng vạn mẫu sinh phẩm ADN trong thời gian ngắn nhất đã minh chứng cho nỗ lực và quyết tâm chạy đua với thời gian, sớm đưa các anh trở về cùng gia đình, người thân.

Chiến dịch này đã tạo ra một làn sóng lan tỏa mạnh mẽ trong dòng chảy xã hội. Nó khơi dậy sâu sắc tinh thần "Uống nước nhớ nguồn", kết nối triệu trái tim cùng chung một nhịp đập tri ân các anh hùng, liệt sĩ.

>> Kỳ 1: Theo chân người lính đi tìm đồng đội

>> Kỳ 2: Trả lại tên cho anh

>> Kỳ 3: Hành trình tri ân chưa ngơi nghỉ